Ziekenhuis als kathedraal?

“Hospitals should be beacons of community wellbeing instead of cathedrals for the chronically ill.” Deze uitspraak deed Gary Cohen tijdens de recente ondertekening van de Green Deal Zorg in het UMC Radboud. Cohen is voorzitter en oprichter van de beweging Health Care Without Harm. Hij schetste een beeld van ziekenhuizen als ziekmakende organisaties. Ziekenhuizen dragen substantieel bij aan CO2-uitstoot en ze gebruiken stoffen zoals chemotherapie en radioactieve isotopen die aantoonbaar slecht zijn voor mens en milieu (via patiënten lozing van giftige medicijnresten in het oppervlaktewater).

Foto van geïnterviewde, Michel van Schaik

Michel van Schaik
Directeur gezondheidszorg Rabobank 

“Alles bij elkaar is de ziekenhuiszorg bepaald geen voorbeeld voor datgene we verstaan onder 'duurzaamheid'. Zo’n sector kunnen we toch niet met goed fatsoen overdragen aan volgende generaties?”

Ziekenhuiszorg nog lang niet duurzaam

Een hoog percentage medewerkers in de (ziekenhuis)zorg ervaart bovenmatige stress en heeft last van burn-out verschijnselen. Ook de voeding die veel zorginstellingen aanbieden aan patiënten en medewerkers is vaak niet bevorderlijk voor de gezondheid. En dat alles tegen kosten die een buitenproportioneel beslag leggen op het besteedbaar inkomen van burgers en nog steeds toenemen. Ondanks het afgesloten Hoofdlijnenakkoord durven ziekenhuizen aan zorgverzekeraars te vragen om percentages omzetgroei in de dubbele cijfers. Alles bij elkaar is de ziekenhuiszorg dan ook bepaald geen voorbeeld voor datgene we verstaan onder “duurzaamheid”. Zo’n sector kunnen we toch niet met goed fatsoen overdragen aan volgende generaties?

Hoe moeilijk het is om het oude paradigma te doorbreken werd onderstreept in het interview met Wouter Bos in de Volkskrant van 13 oktober jl. Bos geeft toe dat hij noch als politicus, noch als (inmiddels aftredend) bestuurder van het VUmc in staat is geweest het tij te keren. De zorgsector is gevangen in een vicieuze cirkel. Het interview met hem eindigt met de vraag: “Wie durft?”

“Zorginstellingen die blijven hangen in het “P x Q denken” missen kennelijk het vermogen en/of de wil om een bijdrage te leveren aan de verduurzaming van de Nederlandse zorg.”

Steek de koppen bij elkaar

Mijn overtuiging is dat niemand in staat is om dit complexe vraagstuk alleen op te lossen (zelfs iemand als Wouter Bos niet). We zullen als verantwoordelijke partijen en betrokken burgers de koppen bij elkaar moeten steken. Een goed begin zou zijn als ziekenhuizen en dokters in de spiegel kijken en zichzelf de vraag stellen: “Waarom zijn wij hier?” (de “Why”-vraag van Simon Sinek). Met andere woorden: “Wat is onze bijdrage aan het welzijn van de gemeenschap?” Een eerlijke reflectie op die existentiële vraag zal snel tot het inzicht leiden dat het roer écht om moet (van ziekenzorg naar voorzorg).

Met name medisch specialisten hebben de maatschappelijke positie (vertrouwen bij burgers) en - via vaak grote ziekenhuisorganisaties - de economische kracht en macht om de noodzakelijke transformatie te realiseren. Daar hebben zij wel ondersteuning bij nodig van betrokken stakeholders. Ook van hun bank. Namens de Rabobank wil ik vooral díe instellingen met raad en daad ondersteunen die bereid zijn hun aanbod te “verduurzamen”.

Zorginstellingen die blijven hangen in het “P x Q denken” missen kennelijk het vermogen en/of de wil om een bijdrage te leveren aan de verduurzaming van de Nederlandse zorg. Op hen is de metafoor van de kathedraal van toepassing: imposante en statige monumenten die een rijk verleden symboliseren, maar met een sterk afgenomen betekenis als het gaat om hun bijdrage aan de vitaliteit van hedendaagse gemeenschappen. Voor € 1 te koop aan iedere bieder, maar wel met de verplichting om te restaureren en er nieuwe betekenis aan te geven.