Duurzame schoolorganisatie

Het onderwijs verandert, sterker nog, het moet veranderen om kinderen een goede toekomst te kunnen bieden. Daarbij is voor schoolorganisaties een grote rol weggelegd, zij moeten het immers faciliteren. Zij creëren de randvoorwaarden waaronder het kind leert en de leraar doceert. Een ondernemende schoolorganisatie is daarom van groot belang.

Dit is het vierde artikel in een serie van zes over de toekomst van het onderwijs. Na het duurzaam onderwijs, de duurzame schoolgebouwen en de duurzame docent is het nu de beurt aan de organisatie zelf.

Een school is geen bedrijf

… maar het lijkt er soms wel op. Vaker misschien dan een school zou willen. Kijkt u door een bedrijfsbril naar een school, dan ziet u klanten (de leerlingen en ouders), producten (het lesprogramma), partners (bedrijven, gemeente en overheid) en medewerkers (docenten). Ook ziet u een missie en visie. En net als een bedrijf, heeft ook een school te maken met externe ontwikkelingen, op demografisch, sociaal en technologisch vlak. Daarom is het helemaal niet gek om als onderwijsbestuurder met een schuin oog naar de bedrijfswereld te kijken en daar ook van te leren. “Soms klapperen de oren van collega’s, maar ik juich een meer bedrijfsmatige aanpak erg toe” zegt Arjan van der Haar, directeur basisschool Paschalis in Den Haag.

“En nee, dat wil niet zeggen dat scholen spijkerhard en supercommercieel moeten worden, of dat iedere betrokkene een ondernemer moet zijn of worden. Maar een schoolbestuurder moet wel ondernemend zijn,” zegt Menno van Noort, sectormanager Onderwijs bij de Rabobank.

Wat kenmerkt een goede ondernemer? Hij heeft een heldere visie, hij kent zijn klant, speelt in op veranderingen in de markt en maakt optimaal gebruik van technologische ontwikkelingen.

Het begint met visie

Een duurzame schoolorganisatie heeft een heldere visie op de toekomst. Daarin staat centraal hoe zij een kind ondersteunt om zo goed mogelijk voorbereid te zijn op deelname aan een duurzame samenleving. Dat gaat van onderwijsvisie tot vakantieplanning. “Die visie dient stevig te zijn ingebakerd bij de schoolleiding”, stelt Ronald Schaefer, conrector en directeur innovatie en financiën bij het Corlaer College. “Het is van belang dat de leiding steeds de visie voor ogen heeft en op basis hiervan keuzes durft te maken. Erken ook het belang van de visie, is ‘innovatie’ een speerpunt, benoem een directeur innovatie, dit bevordert de besluitvorming en geeft gewicht”.

“Belangrijk is het ook dat de ouders overtuigd zijn van het belang van de gekozen visie. Zij moeten vertrouwen hebben, om hun kinderen naar uw school te sturen” vult Arjan van der Haar aan.

Gericht op het kind

“Het mooist is als een organisatie het lef heeft om met een lege tekentafel te beginnen en buiten de kaders te denken. En dus even geen rekening houdt met bestaande organisatie, gebouwen en docenten, maar begint met het allerbelangrijkste: “het kind, ” stelt Van Noort “en vult daarna pas in wat dit betekent voor zaken als organisatie, gebouwen en docenten."

In het onderwijs van de toekomst speelt het ontwikkelen van vaardigheden een talenten een grote rol. Dat heeft gevolgen voor de organisatie.

Schaefer bijvoorbeeld droomt weg: “Iedere leerling krijgt een persoonlijke coach voor een paar uur per week, daarnaast volgt hij zo’n zestien uur per week een basispakket van Nederlands, Engels, Wiskunde enzovoorts. De overige zestien uren zijn voor talentontwikkeling en dat kan op allerlei manieren. Misschien werkt hij een dag in het bedrijf van zijn ouders, of aan een project op school of doet hij een maatschappelijke stage. Er zijn zoveel manieren waarop je het ontwikkelen van vaardigheden kan integreren in je lesprogramma."

Mooie voorbeelden zijn bijvoorbeeld:

  • Expeditie Corlaer – Leerlingen uit de derde klas zetten zich in teams in voor een maatschappelijk doel, ze worden gecoacht, maar regelen zelf alles. Daarbij leren ze zich in te zetten voor de maatschappij, samenwerken in een projectteam en bijvoorbeeld fondsen werven, een reis organiseren en publiciteit regelen.
  • Samenwerking Missing Chapter Foundation (MFC) – Bij de Paschalisschool werken ze samen met de MFC, deze organisatie koppelt onder de vlag ‘Raad van Kinderen’ bedrijven aan scholen. Een bedrijf legt een vraag voor aan een Raad van Kinderen. Kinderen gaan hier mee aan de slag en ontwikkelen zo allerlei voor hun toekomst relevante vaardigheden. Bovendien zijn ze erg gemotiveerd omdat ze het gevoel hebben echt een bijdrage te leveren.
  • Onderzoekend en ontwerpend leren – Ook bij de Paschalisschool. Groepjes leerlingen (samengesteld uit verschillende klassen) krijgen een thema toegewezen. De kinderen stellen zelf de vragen en gaan vervolgens zelf op onderzoek uit. Daarna presenteren ze hun resultaten aan de andere kinderen. Ook hier komen diverse vaardigheden aan bod, waaronder het kritisch behandelen van gevonden informatie, netwerken en presenteren.

Organiseren per gemeente of wijk

Naast dat je een ander type onderwijs aanbiedt, zou je onderwijs ook per gemeente of wijk kunnen organiseren. Van Noort: “Ook dan geldt dat je begint met de vragen: wat hebben de kinderen nodig en hoe kunnen we het onderwijs binnen onze gemeentegrenzen het beste inrichten? En dan moet je vooral slim organiseren.”

Het betekent dat schoolbestuur en directie hun belangen ondergeschikt moeten maken aan het belang van het grotere geheel. Misschien kan een gemeente dan wel met minder schoolgebouwen beter onderwijs kan leveren.

Denominaties en alternatieve schoolvormen

Maar wat betekent dit voor met scholen met verschillende denominaties? Van Noort: “Die zouden volgens mij mee kunnen in dit principe. Ook binnen een overkoepelende schoolorganisatie kan er ruimte zijn voor meerdere denominaties. Maar ook hier geldt, kijk vooral goed naar wat het kind nodig heeft. Ik ben ervan overtuigd dat er mogelijkheden voor samenwerking zijn, met respect voor verschillende denominaties .”

Ook voor scholen met andere onderwijsmethoden kan er ruimte zijn binnen een dergelijke organisatie. “Zulke innovators zijn altijd nodig, aldus Van Noort, “deze scholen zijn nooit bedoeld om gemeengoed te worden. Maar ze ontwikkelen wel nieuwe concepten en brengen het reguliere onderwijs in beweging. Een schoolorganisatie kan juist ook de sterke punten van een dergelijk concept overnemen, zodat het reguliere onderwijs beter wordt.”

Met hart voor onderwijs

“Een bestuurder van een duurzame schoolorganisatie heeft in de eerste plaats hart voor onderwijs. En,” vult Van Noort aan, “hij is ondernemend, voert een open dialoog, heeft een heldere visie en legt verbindingen, binnen en buiten zijn organisatie”.

Meteen beginnen? Lees nog deze tips.

“Mijn tips voor collega-bestuurders die aan de slag willen? Nou, om te beginnen,” vertelt Ronald Schaefer, “is het belangrijk om een inspirerend leiderschap na te streven. En daarmee bedoel ik, besluitvaardig zijn op cruciale momenten, en gul zijn met tijd, ruimte en vertrouwen op andere momenten. Daarnaast moet je open en transparant zijn en bereid zijn mensen mee te nemen in ideeën en denkprocessen. Confronteer ze niet plotseling met een kant en klaar resultaat, maar neem ze mee in het proces. Tot slot, heb een lange adem, dit is niet iets van de een op andere dag, maar het is het absoluut waard.”

Arjan van der Haar heeft ook een heel rijtje tips paraat:

  • “Neem de tijd.
  • Maak zoveel mogelijk fouten.
  • Begin, maar wel met een helder doel.
  • Zoek hulp bij mensen die meedenken bij het oplossen van je vraagstuk. Niet bij mensen die voorkauwen. De oplossing moet van jezelf worden, anders werkt het niet.
  • Deel je kennis.
  • Geef tijd voor ontwikkeling voor nieuwe methodes.
  • Rooster iemand vrij die het overzicht houdt en de leerkracht ondersteunt in de veranderende rol.”

Reageer op Linkedin

Met dank aan

Arjan van der Haar is directeur van basisschool Paschalis in Den Haag. Deze school gelooft dat het in de toekomst niet meer gaat om kennis, maar om vaardigheden. Daarom heeft de ontwikkeling daarvan een belangrijke plek op de Paschalisschool.

Lees meer op Paschalis.nl

Ronald Schaefer is conrector en directeur innovatie en financiën bij het Corlaer College in Nijkerk. Op deze middelbare school willen ze kwalitatief goed onderwijs verzorgen waarbij leerlingen hun talenten zo goed mogelijk ontwikkelen.

Lees meer op Corlaer.nl

Lees alle artikelen

Hoe ziet het onderwijs van de toekomst eruit? Duurzaam onderwijs leidt kinderen op voor een toekomst waar we nu nog weinig weet van hebben. In duurzame schoolgebouwen, met flexibele docenten, modern lesmateriaal en een schoolbestuur met een visie. Lees de andere artikelen in deze serie en bepaal waar u staat.

Een duurzame toekomst voor het onderwijs

Een duurzaam schoolgebouw: flexibel en verbouwd

Gezocht: duurzame docent m/v

Duurzaam leren is persoonsgericht leren

Vind de toekomst die bij de leerling past

Contact

Rabobank