Sectorprognoses 2017

Afvlakkende exportgroei, maar bescheiden binnenlandse consumptiestijging

In 2015 en 2016 werd het grootste deel van de economische groei veroorzaakt door een toename van de export en de private investeringen. Dit blijft in 2017 zo, maar het belang van consumptie neemt toe. De Nederlandse economie zal in 2016 naar verwachting met 1,7% groeien en in 2017 met 1,5%. De groei valt in beide jaren lager uit dan in 2015, wat vooral een gevolg is van een afvlakkende exportgroei. In 2015 nam het exportvolume nog met 5,0% toe, maar dit en volgend jaar valt de exportgroei terug tot 2,8%.

Dit heeft alles te maken met een groeivertraging in de voor Nederland belangrijkste handelspartners. Het Verenigd Koninkrijk ziet zijn groei sterk terugvallen door de uitslag van het Brexit-referendum. Ook de economische groei in de Verenigde Staten ligt in 2016 en 2017 sterk lager dan in de jaren ervoor. De lagere verwachte exportgroei heeft impact op de sectoren die in grote mate afhankelijk zijn van export, zoals de Nederlandse industrie, transport en de groothandel.

Jaar op jaar volumemutatie in %

Jaar op jaar volumemutatie

Gematigde maar gunstige koopkrachtstijging

We verwachten dat het consumptievolume in 2017 toeneemt met 1,7% ten opzichte van 2016. Ondanks een stijging van het besteedbare inkomen door stijgende lonen, lage inflatie en het lastenverlichtingspakket van 5 miljard dat dit jaar is ingevoerd, blijven huishoudens in 2016 terughoudend met consumeren. Dit komt doordat de private schulden in Nederland relatief hoog zijn en veel huishoudens nog een hypotheekschuld hebben die hoger is dan de waarde van hun woning.

Consumenten gebruiken daarom de extra inkomsten om te sparen of om af te lossen. Hierdoor neemt de consumptie in 2016 slechts met 1,3% toe. Voor 2017 verwachten wij dat de besparingen nauwelijks verder meer toenemen en dat huishoudens door de koopkrachtstijging weer wat meer gaan consumeren. Deze stijging van de consumptie is voordelig voor sectoren die met name afhankelijk zijn van binnenlandse consumptie, zoals de detailhandel en horeca en recreatie. Ook de automotive zal komend jaar een plusje laten zien.

Sectorontwikkelingen

Jaar-op-jaar volumegroei van de toegevoegde waarde*

Sectorontwikkelingen

*De toegevoegde waarde van een sector is de waarde van de omzet minus de waarde van goederen en diensten die tijdens de productie zijn opgebruikt. Met volumegroei van de toegevoegde waarde bedoelen we de groei van de toegevoegde waarde waarbij we uitgaan van gelijkblijvende afzetprijzen.

Woningmarkt veroorzaakt flinke groei

De private investeringen zijn flink toegenomen in 2015 (11,6%) en we verwachten ook voor 2016 een forse groei (8,0%). Deze hoge groeipercentages worden voor een belangrijk deel veroorzaakt door de enorme toename van woninginvesteringen door huishoudens. Het aantal verkooptransacties van bestaande woningen is in 2015 flink gestegen, maar ook het aantal verleende bouwvergunningen lag in 2015 op een hoger niveau dan de jaren ervoor.

De bouwsector heeft baat bij zowel een toename van het aantal nieuwbouwwoningen, als bij een toename van bouwwerkzaamheden bij bestaande woningen. Onder meer door de lagere verwachte groei van de woninginvesteringen in 2017 rekenen we erop dat de groei van de particuliere investeringen in 2017 afvlakt. De investeringen door bedrijven in machines en overige bedrijfsmiddelen ligt nog onder het niveau dat op grond van de fase in de conjunctuur verwacht mag worden. Met de crisis in het achterhoofd zijn veel bedrijven nog terughoudend in het investeren in nieuwe activa.

Kerngegevens Nederland

Jaar op jaar volumemutaties in %

Kerngegevens

Hieronder gaan we kort in op de belangrijkste ontwikkelingen in de verschillende sectoren.

Industrie

Slim samenwerken én investeren in technologie

De groei van de Nederlandse industrie werd in de afgelopen jaren vooral gedragen door een toename van de export. In 2017 vlakt deze exportgroei af door een lagere economische groei wereldwijd. Ook de impuls van de lagere waarde van de euro ten opzichte van andere valuta ebt langzaam weg. Tegelijkertijd blijft de internationale concurrentie op product, techniek en prestaties fel. Het verbeteren van de concurrentiepositie vraagt dus voortdurend om aandacht. De benodigde tijd van productontwikkeling tot marktintroductie wordt immers ook steeds korter.

Een (noodzakelijke) manier voor de maakindustrie om de positie te verbeteren is snellere, betere en toepasbare innovatie met oog voor een circulair businessmodel. Dit vraagt om het binden van talent en investeringen in nieuwe en bestaande technologie. Ook zal er slim en resultaatgericht samengewerkt moeten worden om de snelle ontwikkeling in techniek en markt te kunnen volgen. De keten is namelijk complex en ICT in de toelever- en distributieketen speelt een steeds belangrijkere rol. In dat licht is smart industry en daarmee de digitalisering van de productieketen voor vrijwel alle branches één van de grootste uitdagingen.

Lees ook onze thema-update over Smart Industry

Lees meer over cijfers en trends in de industriesector

Groothandel

Grote verschillen per subbranche zichtbaar

Groothandels blijven gevoelig voor schommelingen in de internationale economische omstandigheden. Zeker groothandels die afhankelijk zijn van internationale afzetmarkten worden geraakt door een sputterende wereldeconomie. We verwachten in 2017 een groei van 1,7% voor groothandels. Deze groei zal echter niet gelden voor alle type groothandels en leidt ook niet direct tot een evenredige omzetgroei omdat er prijsdruk blijft. Groothandels in grondstoffen lopen extra risico’s door volatiele prijsontwikkelingen en een tegenvallende mondiale vraag. De grootste groei zal veroorzaakt worden door een toenemende handel in consumentengoederen, bouwmaterialen en (buitenlandse) vraag naar machines.

De omstandigheden voor groothandels blijven uitdagend en zij moeten duidelijke keuzes maken in onderscheidend vermogen en waarde toevoegen voor hun klanten. Voor B2C-groothandels zit dit onderscheidend vermogen vaak in het opzetten van eigen labels en het uit handen nemen van de inkoop en/of voorraadbeheer voor hun klanten. Groothandels in het B2B segment richten zich op efficiënte distributiemethodes, aanvullende (logistieke) diensten en het leveren van kennis over producten en toepassingsmogelijkheden. Het blijft een uitdagende tijd voor groothandels met concurrentie van andere spelers uit de supply chain, waaronder (online) retailers en logistieke dienstverleners.

Lees meer over cijfers en trends in de groothandel

Transport

Technologische vernieuwing biedt kansen

Voor de totale vervoersmarkt verwachten wij voor 2016 een groei van 1,3% van het volume van de toegevoegde waarde en voor 2017 een groei van 1,1%. De voornaamste groei zal plaatsvinden op de binnenlandse markt, waarbij het wegtransport meer profiteert van de economische groei dan de kustvaart, binnenvaart en het spoor. De grootste uitdaging voor het wegtransport is het toenemende tekort aan ervaren chauffeurs dat grenzen stelt aan de groei. Ook zal de sector naar verwachting internationaal verder marktaandeel verliezen. Kansen liggen er in het toepassen van nieuwe technologieën zoals ‘platooning’, dat in de nabije toekomst de testfase zal ontgroeien. Platooning betekent dat vrachtwagens coöperatief rijden op zeer korte afstand van elkaar, op basis van de technologie van geautomatiseerd rijden. Hierdoor profiteren transportbedrijven van een lager brandstofgebruik en verbeterde chauffeursproductiviteit. Het verduurzamen van de sector biedt meer kansen, zoals het invoeren van LNG als brandstof.

Lees de update ‘LNG: dé transitiebrandstof op weg naar een duurzame toekomst’ (PDF)

Ook voor de binnenvaart wordt verdere groei verwacht. Echter dit zal nauwelijks terug te zien zijn in de marges voor de individuele schipper door de bestaande overcapaciteit in de markt. Deze overcapaciteit zal in de komende jaren verder worden gereduceerd. Onder andere doordat er vanaf 2018 enkel nog dubbelwandige tankers mogen varen en enkelwandige tankers dus in 2017 uit gefaseerd worden. Verdere afbouw van het aanbod zal komen door de veel strengere emissie eisen die in 2019 gaan gelden voor alle nieuwe motoren.

Lees meer over cijfers en trends in de transportsector

Bouw

Laaghangend fruit onvoldoende benut

De vraag naar koop- en huurwoningen is krachtig en bouwbedrijven die in de woningmarkt actief zijn en daarbij ook nog eens kunnen putten uit eigen grondposities, doen goede zaken. Tegelijkertijd houdt de stormachtige groei geen stand. In 2016 verwachten we nog een volumegroei van de toegevoegde waarde van 7,5%, in 2017 zal deze groei afvlakken. De woningproductie wordt geremd door een afnemende uitgifte van bouwvergunningen en met de crisis nog vers in het geheugen lijkt temporisering het antwoord op een latent tekort aan menskracht. Te voorzien is bovendien dat de grote vraag naar woningen een opdrijvend effect zal hebben op zowel woning- als grondprijzen. Een omvangrijk bouwpotentieel laaghangend fruit blijft vooralsnog onaangeroerd.

Het blijft kwakkelen in de utiliteitsbouwmarkt. Met uitzondering van enkele grote steden is met name de kantoren- en winkelleegstand nog steeds een storende factor, hoewel de leegstand niet verder toeneemt door transformatie van lang leegstaand vastgoed. Kansen liggen er dus volop in het transformeren en verduurzamen van bestaand vastgoed. Het beeld van de infrabouw is niet uitbundig. De overheid als grootste opdrachtgever houdt zich rustig na forse interne bezuinigingen. De groei in woningnieuwbouw resulteert in meer investeringen in wijkinfrastructuur en de aantrekkende economie zorgt voor meer in investeringen door onder andere nuts- en vervoersbedrijven. Voor de langere termijn heeft de sector behoefte aan fundamentele veranderingen. Hier leest u meer over in onze publicatie ‘Bouw & vastgoed samen bouwen aan fundament voor de toekomst’.

Naar de publicatie (PDF)

Lees meer over cijfers en trends in de bouwsector

Zakelijke dienstverlening

Flexibiliseren cruciaal

We zien dat de dienstverleningssector al een aantal jaren groeit en dat deze sector een steeds groter deel uitmaakt van de Nederlandse economie. Voor 2017 verwachten wij een verdere groei van 3,7%. De uitzendbranche is een van de branches binnen de sector die sterk groeit. Deze branche profiteert van de toegenomen bedrijvigheid in verschillende sectoren, maar ook van een structurele verschuiving naar flexibele arbeid. Ondanks de sterke groei in de dienstverleningssector is het voor dienstverleners essentieel om te blijven innoveren als gevolg van de snel veranderde omgeving: denk aan versnelde technologische ontwikkelingen, verharde marktomstandigheden en veranderingen in wet- en regelgeving.

Om hierop in te blijven inspelen is flexibiliteit in verdien- en bedrijfsmodellen noodzakelijk. Flexibiliteit en wendbaarheid kunnen met name worden verkregen door slimmer gebruik te maken van ICT. Bijkomend voordeel is dat veel ICT-oplossingen ‘as-a-service’ beschikbaar zijn, waardoor nieuwe technologie zonder hoge eigen investeringen kan worden gebruikt. Lees ook onze update ‘Concurrentievoordeel door flexibilisering’.

Lees de update

Lees meer over cijfers en trends in de sector zakelijke dienstverlening

Detailhandel non-food

Geen tijd meer voor doorgaan op de oude weg

De marktomstandigheden voor detailhandel non-food blijven uitdagend. De economische omstandigheden verbeteren en de particulier durft weer geld uit te geven. We verwachten dan ook voor 2017 een groei van 2,5%. Maar de verschillen tussen retailers zijn groot en zullen verder toenemen. Veel retailers hebben de crisis overleefd, maar onvoldoende geanticipeerd op het veranderende consumentengedrag. Deze retailers hebben nog een grote uitdaging voor de boeg op gebied van online activiteit, onderscheidend vermogen en een goede klantbediening.

De effecten van online blijven groot. Als de consument kiest om offline te winkelen in plaats van online bestellen, dan wil die consument ook beloond worden voor die keuze door een goed aanbod in de winkelstraat (denk dan aan de juiste combinatie zelfstandigen en formules), aantrekkelijke winkels, aanvullende diensten (bezorging, bewaring). Een echt dagje uit dus. Veel winkelgebieden zijn echter nog een toevallige verzameling van weinig onderscheidende formules, bevatten veel traditionele retailers die ‘slechts op de winkel passen’ en hebben met leegstand te maken. Retailers moeten dus keuzes maken om zich te vestigen in sterkere winkelgebieden en een klantbediening ontwikkelen die past bij deze tijd (zowel offline als online).

Lees meer over cijfers en trends in de sector detailhandel non-food

Food

Creatief ondernemerschap en lef essentieel

Voor retailers in food is de verwachting voor 2017 een geringe groei en verbetering van winstgevendheid. De verwachting is dat we niet meer gaan eten en drinken en dat dus de omvang van de markt nagenoeg gelijk blijft. De supermarkten pakken het grootste stuk van deze taart. Als de speciaalzaak echt bijzonder is, zal de consument ook daar kopen. Maar dit vraagt creatief ondernemerschap en een dosis lef, want het concurrentieveld is dynamisch en uitdagend. Nieuwe aanbieders maken gebruik van vernuftige technische hoogstandjes. Voorbeelden hiervan zijn maaltijdboxen, online supermarkten en restaurants die een couvert thuis bezorgen. Maar ook discounters in non food verkopen steeds vaker food.

Want: food is ‘in’. We eten en drinken op steeds meer momenten. Twee belangrijke drivers achter de keuze van de hedendaagse consument zijn gemak en gezondheid. Met aantrekkelijke concepten strijden partijen om de euro van de consument. De scheidslijn tussen de supermarkt en ‘buitenshuis-consumptie’ in de foodservice verdwijnt in een rap tempo. Slimme ondernemers anticiperen hierop en creëren met een ‘versbeleving’ een inspirerende omgeving. Succesvolle bedrijven zijn zich bewust van hun locatie en kiezen nauwkeurig een doelgroep. Ze zijn flexibel in de organisatie, denken vanuit een concept, en weten de virtuele en digitale wereld uitstekend te combineren.

Lees meer over cijfers en trends in de foodsector

Horeca en recreatie

Dubbel plus door groeiend consumptie en toerisme

De horeca- en recreatiesector profiteert momenteel maximaal van de gunstige economische ontwikkelingen. Toenemende particuliere consumptie heeft een grote impact op de vraag in de markt en de verwachting is dan ook dat de groei in 2017 verder doorzet met 2,4%. Naast een toename van de binnenlandse bestedingen speelt ook de structurele groei van buitenlandse toeristen in Nederland een belangrijke rol. Deze groei zal naar verwachting wel afvlakken door zowel de impact van de Brexit als de toegenomen terroristische dreiging in Noord-West Europa.

De horeca heeft echter het tij mee. Verwacht wordt dat op langere termijn toerisme alleen maar verder zal groeien en ook de Nederlandse consument gaat meer buiten de deur werken, eten en recreëren. Met name in de grote steden profiteert de horeca, hoewel er sprake zal zijn van toenemende concurrentie vanuit de retail. Supermarkten, warenhuizen en modewinkels investeren meer en meer in food- en belevingsconcepten om de consument te blijven trekken, waardoor de concurrentie toeneemt. Buiten de grote steden is toerisme een van de belangrijkste sectoren waarin geïnvesteerd zal moeten worden om deze gebieden vitaal te houden.

Lees meer over cijfers en trends in de sector horeca en recreatie

Automotive

Ondanks gebrek aan echte groei, volop beweging

Hoewel in 2017 de groei in de markt minimaal is, is de automotive volop in beweging. Langetermijntrends met een disruptief karakter hebben nu al invloed: nieuwe technologie in en rondom de auto (zoals connectivity of autonoom rijden), energietransitie en verduurzaming, maar ook nieuwe vormen van mobiliteit. De sector is in verwarring en schiet in de verdediging tegen de opkomst van nieuwe spelers. Tegelijktijdig zoekt men manieren om te innoveren en zo op korte termijn te overleven. Echt nieuwe marktstructuren en businessmodellen laten nog even op zich wachten. Wel zijn er in toenemende mate initiatieven met name gericht op het verduurzamen van de auto en de verdere ontwikkeling van elektrisch rijden. Lees tevens onze update over de elektrische auto.

Verkoop van nieuwe auto’s blijft een grillig patroon vertonen. In 2016 zakt de teller tot onder de 400.000 en 2017 zal maar minimaal herstel laten zien. Verkoop van gebruikte auto’s zit al wat langer in de lift en groeit in 2016 met meer dan 5%. Voor 2017 kan een verder succes van de occasion tegemoet worden gezien door toenemende particuliere consumptie, wel met lagere groeicijfers dan dit jaar. Voor 2017 -2021 wordt een stabilisering verwacht in het aantal onderhoudsbeurten, maar de omzet zal als gevolg van prijsdruk met ruim 3% krimpen. De trend van toenemende concentratie, schaalvergroting en versterking van efficiency zal doorzetten en het aantal dealers zal blijven afnemen.

Lees meer over cijfers en trends in de automotive

Contact

Rabobank