Tuinbouwupdate april 2020

Samenwerken aan toekomstbestendige arbeid in land- en tuinbouw

Weinig tijd om dit artikel te lezen? Ga direct naar:

    De uitbraak van het coronavirus laat zien dat de beschikbaarheid van arbeid niet vanzelfsprekend is voor de land- en tuinbouw. Er werken zo’n 50.000 arbeidsmigranten in de Nederlandse land- en tuinbouw en een deel van hen kan of wil nu niet in Nederland komen werken. Maar de vraag om arbeid gaat verder dan de dringende behoefte aan helpende handen. Productie op grote schaal, meer samenwerking binnen de productieketen, automatisering en digitalisering maken het werk in de agrarisch sector complexer, maar deels ook eentoniger. Door te investeren in mensen én in technologie kan de sector zich voorbereiden op een toekomst met voldoende medewerkers.

    Arbeid is een vraagstuk met meerdere gezichten

    Personeel zoeken voor de land- en tuinbouw draait niet alleen om het vinden van productiemedewerkers. Het gaat ook om kwaliteit van medewerkers, het goed behandelen van mensen, de stijgende kosten van arbeid en het regelen van huisvesting en andere voorzieningen voor arbeidskrachten uit het buitenland. Op lange termijn zal de agrarische sector behoorlijk veranderen. Dat komt voornamelijk door technologische innovaties in bijvoorbeeld automatisering en digitalisering. Aangezien deze veranderingen en de vraag om werknemers in de hele sector spelen, moeten ondernemers verder kijken dan vandaag, het huidige oogstseizoen en het eigen erf.

    “In de tuinbouw is het aandeel flexibele arbeid 60%, tegenover 20% in de totale agrarische sector.”

    Flexwerkers en arbeidsmigranten zijn nodig, maar vormen ook een risico

    Voor een sector met veel piek- en seizoenswerk is flexibele arbeid een uitkomst. Denk hierbij aan werkzaamheden die niet het hele jaar door gedaan worden zoals het plukken van appels, het wieden van onkruid in de biologische teelt en het laden van kippen in de pluimveesector. Het gedeelte werkzaamheden van flexwerkers is in de afgelopen vijftien jaar toegenomen, terwijl het aandeel werk dat agrarische ondernemers en hun gezinsleden doen minder is geworden. Hoewel er voordelen aan flexibele arbeid zijn, is de onzekere beschikbaarheid van arbeidskrachten een risico. Zo is in vergelijking met 2016 het aantal vacatures in de land- en tuinbouw verdubbeld en geven veel meer bedrijven aan dat het personeelstekort een belemmering is (bron: CBS). Dit heeft te maken met de toenemende werkgelegenheid en dus concurrentie voor werkgevers in Nederland, maar ook met de toegenomen welvaart in Midden- en Oost-europa (zie Figuur 1). Daardoor is het moeilijker om arbeidsmigranten te werven. We verwachten dat de coronacrisis hier weinig aan verandert, ook niet als de werkloosheid in bepaalde andere sectoren zal toenemen.

    Nederlandse koopkracht in PPS


    In bovenstaande figuur zie je hoeveel de koopkracht van Nederland boven die van de genoemde landen ligt, uitgedrukt in PPS. PPS is de 'purchasing power standard', een denkbeeldige munteenheid waarmee je in theorie in ieder van de vergeleken landen dezelfde hoeveelheid goederen en diensten kan aanschaffen.

    Agrarische sector krijgt complexer én meer standaard werk

    Door ingrijpende ontwikkelingen blijft arbeid ook op lange termijn een thema dat aandacht vraagt van agrarische ondernemers. Bedrijven worden namelijk groter en complexer. Daarnaast zullen veel processen automatiseren. Denk bijvoorbeeld aan het gebruik van robots om ziektes op te zoeken in bloembollen of drones om schadelijke insecten onschadelijk te maken in een kas. Daarnaast speelt digitalisering een steeds grotere rol, bijvoorbeeld door het volgen van ziektes bij planten of dieren via de mobiele telefoon.

    Het werk bij agrarische bedrijven verandert door deze ontwikkelingen. Daardoor komen er veel interessante functies bij die vragen om speciale vaardigheden. Daar zijn meer technisch opgeleide mensen, data-analisten, ICT-ers en managers voor nodig. Tegelijkertijd worden sommige taken door de samenwerking met machines juist eentoniger en soms zelfs zwaarder. Zo bepalen machines vaker het tempo van werkzaamheden, bijvoorbeeld bij het inpakken van komkommers.

    3 oplossingen voor voldoende werknemers

    Land- en tuinbouwondernemers kunnen op veel manieren werken aan een arbeidsbehoefte die klaar is voor de toekomst. We zien hiervoor drie mogelijke oplossingen. Die kun je vaak beter samen oppakken: met concurrenten, andere schakels in je keten, maar ook partijen buiten de agrarische sector. Zo heb je meer budget en een groter bereik.

    Meer aandacht voor mensen

    Nieuwe medewerkers aantrekken? Dan is het imago van de sector belangrijk. Verkoop dus de sector door jongeren aan te spreken. Dat doe je door samen te werken met scholen en universiteiten en bijvoorbeeld een tussenjaar aan te bieden. Maar je maakt ook goede reclame voor je bedrijf door bijvoorbeeld vlogs te maken. Je trekt mensen ook aan door goede werkomstandigheden te bieden: een fijne werkplek, goede huisvesting en opleidingen bijvoorbeeld. Kijk eens verder dan je sector, bijvoorbeeld voor functies binnen de ICT. Daar kan de technologie binnen je bedrijf gelijk van profiteren.

    Help machines en mensen om goed samen te werken

    Als robots een handje komen helpen in je bedrijf, moet je je medewerkers natuurlijk niet vergeten. Zorg ervoor dat ze prettig kunnen samenwerken met de robots door bijvoorbeeld te zorgen voor prettige werkkleding zoals gehoorbeschermers en goede schoenen. Maar zorg er ook voor dat je werknemers voldoende sociale contacten houden in hun werk. Misschien logisch, maar niet onbelangrijk om te noemen: behandel de mensen die met robots werken niet als robots.

    Meer technologie

    Door technologie in te zetten, kun je het personeelstekort deels oplossen. Robots kunnen bijvoorbeeld zwaar werk overnemen, maar ook eentonig werk. Van simpele handelingen, tot ingewikkelde processen. Zo is techniek in te zetten om onkruid te wieden, pallets op te stapelen, met drones problemen te signaleren of automatisch je voorraad aan te vullen.

    Lees meer in het uitgebreide onderzoek.

    Cindy van Rijswick

    Cindy van Rijswick

    • Analist Tuinbouw
    • Groente en fruit
    030 7 12 38 30 LinkedIn
    Stefan_1_colour_square

    Stefan van Merrienboer

    • Analist Akkerbouw
    030 7 12 19 71 LinkedIn
    Rob Berkers

    Rob Berkers

    • Projectmanager
    • Food&Agri
    06 1328 6500 LinkedIn