Kwartaalbericht Zuivel 4e kwartaal 2016

Eindelijk prijsherstel

De wereldwijde melkproductie van de belangrijkste exportregio’s is in de tweede helft van 2016 stevig gedaald ten opzichte van dezelfde periode in 2015. Dit kwam vooral voor de rekening van de EU en Nieuw-Zeeland. Voorraadvorming is hierdoor nagenoeg stil komen te liggen. Door de aantrekkende vraag is het wereldwijde handelsoverschot zelfs met 4,5 miljoen ton teruggelopen. De prijzen van zuivelgrondstoffen zijn in de tweede helft van 2016 omhoog geschoten. Vooral de vraag naar botervet drijft de prijzen op, terwijl de markt juist weer tegengewerkt wordt door de beperkte vraag naar magere melkpoeder en de hoge interventievoorraden. In het eerste kwartaal van 2017 zal het prijsherstel nog aanhouden, doordat de melkproductie in de exportregio’s niet op korte termijn zal groeien.

Situatie in Nederland
De ruwvoerpositie was in 2016 redelijk goed, al waren ondernemers niet altijd in staat om hier gebruik van te maken vanwege de lage melkprijzen halverwege de zomer. Door deze lage melkprijzen heeft de liquiditeit van bijna alle melkveebedrijven een forse aanslag ondergaan. De prijzen zitten wel in de lift, wat ondernemers in staat stelt te herstellen van afgelopen jaar. De Nederlandse melkproductie zal in 2017 dalen vanwege het fosfaatreductieplan. Hiervoor is een vermindering van de veestapel met 10% nodig.

Terugblik: prijsherstel door lagere productie

De prijzen van zuivelgrondstoffen zijn het afgelopen kwartaal sterk gestegen gestegen. De oorzaken zijn een daling van de wereldwijde melkproductie en een stijging van de vraag naar vooral boter en kaas (zie Figuur 1). De lagere productie heeft er ook toe geleid dat de voorraadniveaus zijn afgenomen. De prijzen voor botervet stegen sterker dan de eiwitprijzen. In de tweede helft van 2016 produceerden de zeven belangrijkste exportregio’s zo’n 2,6 miljoen ton minder melk dan in dezelfde periode vorig jaar. Het handelsoverschot van deze regio’s nam zelfs met 4,5 miljoen ton af. Dit werd mede veroorzaakt door de toegenomen vraag in de EU en de VS. Zo groeide de kaasconsumptie in het Duitsland tot en met september met 1,6%. In het Verenigd Koninkrijk was de groei van de vraag naar kaas zelfs ruim 4%.

Productie in de EU
Tussen juli en september nam de melkproductie in de EU af met 1,4% in vergelijking tot dezelfde periode vorig jaar. In september is de melkproductie in de EU zelfs met 2,2% gedaald en ligt nu op het niveau van eind 2014. Deze daling is te verklaren door de lage melkprijzen en de Europese melkverminderingsregeling. De overheden in Frankrijk en Duitsland stellen zelfs extra geld beschikbaar om de melkproductie terug te dringen. Hierdoor is de melkproductie in Frankrijk in oktober met 7,1% afgenomen. In Nederland is de melkproductiegroei in november teruggelopen tot 0,1% als gevolg van de fosfaatproblematiek. In het Verenigd Koninkrijk daalde de melkproductie met 7% tussen juli en oktober. Het aantal slachtingen ligt daar dit jaar 10% hoger dan in 2015. In Polen zien we ook een afname van het aantal koeien.

Productie buiten Europa

Een overzicht van de productieontwikkeling in het derde kwartaal van 2016 in de belangrijkste exportregio’s buiten Europa.

  • In de VS steeg de melkproductie met 1,7% tussen juli en september. De melkproductie in Californië eindigde voor het eerst in 2 jaar weer in de plus. Door betere marges nam de melkproductie in oktober zelfs met 2,5% toe. Het aantal koeien is ongeveer gelijk gebleven, dus de groei komt vooral van hogere melkopbrengsten per koe.
  • In Nieuw-Zeeland hebben de zware aardbeving van november en slechte weersomstandigheden ertoe geleid dat de melkproductie inmiddels onder het niveau van vorig seizoen ligt.
  • De Australische melkproductie is tussen juli en september met 9,8% afgenomen. In september is de afname zelfs opgelopen tot 10,1%. Dit door een combinatie van lage melkprijzen en een nat voorjaar.
  • In Brazilië liep de melkproductie met 4,0% terug door hoge voerkosten en gebrek aan investeringen.
  • Argentinië laat zelfs een afname van 12,0% zien als gevolg van slechte marges en recente overstromingen.

Vooruitzichten: groeiende vraag in EU, VS en China

De Rabobank verwacht komend kwartaal een verder prijsherstel van basiszuivelproducten. Het komend kwartaal is de vraag positief. Zo groeit de vraag in Europa en de VS, en ook de vraag uit China blijft net als in 2016 groeien. De vraag naar botervet is groter dan die naar magere melkpoeder.

Om de markt te testen bood de Europese Commissie half december 22.150 ton magere melkpoeder, dat meer dan een jaar oud is, uit interventie aan op de markt. Dit geeft de merkwaardige situatie waarin een daling van de melkproductie in Europa samengaat met groeiende exportoverschotten. Het zal interessant zijn om te zien of dit succes oogst, gezien de stagnerende vraag naar eiwit. In de eerste tender toonden handelaren weinig belangstelling: er werd slechts 40 ton verhandeld.

Productie in de EU
Ondanks de hogere melkprijzen zal de melkproductie niet meteen aantrekken. De Rabobank schat dat de Europese melkproductie voor de tweede helft van 2016 2,3% lager zal zijn op jaarbasis. Voor de eerste helft van 2017 verwachten we ook nog een daling van de Europese melkproductie. Dit komt vooral door de melkreductieregeling van de Europese Commissie, waardoor 1 miljoen ton minder melk geproduceerd moet worden in Europa. In de tweede helft van 2017 verwachten wij daarentegen een productiegroei van 1,2% als gevolg van hogere melkprijzen. In Nederland verplicht het fosfaatreductieplan melkveehouders tot een vermindering van de veestapel met 10%, oftewel 170.000 koeien. Melkveehouders kunnen deze productiedaling enigszins beperken door efficiëntieverbeteringen en een hogere productie per koe.

Productie buiten Europa

In de belangrijkste exportregio’s buiten Europa verwachten we de volgende productieontwikkelingen.

  • In Nieuw-Zeeland verwachten we een daling van 5 tot 7% over seizoen dat eindigt in mei 2017. Een droge zomer kan de daling verder laten oplopen.
  • De melkproductie in Australië daalt naar verwachting met 7% naar onder de 8,9 miljard ton. Dat is het laagste niveau in 20 jaar.
  • In de VS stijgt de melkproductie in de eerste helft van 2017 met ongeveer 2% als gevolg van de lage veevoerprijzen en de hoge kwaliteit van het veevoer.
  • Lage graanprijzen in Brazilië zullen hier in de eerste zes maanden van 2017 voor een productiegroei van 2% zorgen.
  • De melkproductie in Argentinië daalt naar verwachting nog verder met 2%.

Ruwvoerpositie: goede opbrengst, maar aankoop soms uitgesteld

De ruwvoerpositie kunnen we in 2016 op twee manieren bekijken. Enerzijds is het een goed ruwvoerjaar geweest met een gunstige gemiddelde ruwvoeropbrengst in Nederland. Tevens is de kwaliteit van het ruwvoer voldoende. Dit geldt in mindere mate voor de gebieden waar het natte voorjaar zorgde voor mindere maisoogst. Anderzijds is de aankoop van ruwvoer (maïs) uitgesteld als gevolg van de lagere melkprijs. Hierdoor zal een deel van het benodigde ruwvoer nog moeten worden aangeschaft in de komende maanden. Dit is positief voor de spreiding van de liquiditeitsbehoefte, maar het vereist wel een goede liquiditeitsplanning. Daarnaast raken deze ondernemers tijdelijk afhankelijk van de beschikbaarheid van het product.

Liquiditeit

Het afgelopen jaar heeft een forse aanslag gedaan op de liquiditeit van bijna alle melkveebedrijven. Halverwege de zomer werd er door de lage melkprijs een behoorlijke aanspraak op het incasseringsvermogen gedaan. Bijna alle ondernemers kregen te maken met een tekort op de rekening courant. Ook deed menig bedrijf een beroep op de bank om extra liquiditeiten ter beschikking te stellen.

Prijsverwachtingen Eerste kwartaal 2017
Basiszuivelproducten internationale markt   ↗  Opwaartse trend
Nederlandse melkprijs  ↗  Opwaartse trend

Herstellen dankzij hogere prijzen
Komende maanden verwachten we een bovengemiddelde melkprijs. Deze hogere prijs kunnen ondernemers benutten om te herstellen van afgelopen jaar. De liquiditeit kan bijvoorbeeld aangewend worden om crediteuren te betalen, het krediet van de rekening courant in te lopen, buffers aan te leggen of extra ruwvoer aan te kopen. Ondernemers moeten de hogere prijzen beschouwen als een lening van de markt die boeren in staat stelt buffers aan te leggen van buffers om toekomstige periodes met lage melkprijzen het hoofd te bieden. Ook bij bovengemiddelde prijsniveaus is het advies om via een liquiditeitsprognose de toekomstige geldstromen in beeld te brengen. Goed om te weten welke gaten gedicht kunnen worden, hoeveel buffer er opgebouwd kan worden of hoe de belastingdruk opgevangen kan worden.

Fosfaatreductieplan
Ondanks de hogere melkprijs kan de liquiditeit negatief beïnvloed worden door de teruggang in aantal melkkoeien vanwege het fosfaatreductieprogramma. De meeste bedrijven zullen met de afvoer van het ondereind van de veestapel voldoen aan de voorwaarden. Een liquiditeitsprognose en eventueel een scenarioanalyse is een vereiste om de effecten in beeld te brengen. Door de hoogte van de winstderving is ‘gewoon verdergaan met melken’ geen optie. Neem contact op met uw accountmanager om de impact van reductie van melkkoeien en mogelijke oplossingen ten aanzien van de liquiditeit te bespreken.

Sectormanagement Food & Agri Rabobank
Rabobank Food & Agribusiness Research and Advisory

Contact

Het Kwartaalbericht Melkvee is gebaseerd op het Rabobank-rapport ‘Global Dairy Quarterly Q4 2016’. Wilt u meer informatie over de laatste stand van zaken in de zuivelmarkt? Neem dan contact op met een van onze sectorspecialisten.

Contact

Rabobank