Melkgeiten: waar behalen bovengemiddelde bedrijven de winst?

Samenvatting: Nederlandse melkgeitensector levert kwalitatief goed product

Wereldwijd onderscheidt de Nederlandse geitenzuivelsector zich door de grote hoeveelheid melk aangeboden voor verwerking en hoge productkwaliteit. Kaas, verse producten en babyvoeding vormen de belangrijkste producten. De afgelopen vijf jaar was er een stevige toename van de melkgeitenstapel en de productie van geitenmelk. Deze snelle groei zet de melkprijzen en het draagvlak in veedichte regio’s in Nederland onder druk.

Goede afstemming noodzakelijk
Er is afstemming nodig tussen de schakels in de geitenzuivelketen. Dit is van strategisch belang om verse geitenmelk optimaal te vermarkten en onderscheidend te blijven. Daarnaast wacht de melkgeitenhouderij een grote uitdaging om voldoende draagvlak te behouden binnen de Nederlandse maatschappij.

Grote verschillen tussen bedrijven
De verschillen tussen melkgeitbedrijven komen bij dalende prijzen duidelijker aan het licht. In dit artikel geven wij een uitgebreide vergelijking tussen bovengemiddelde bedrijven en gemiddelde bedrijven. Bovengemiddelde bedrijven hebben veel aandacht voor de gezondheid van de veestapel en de kwaliteit van de voervoorziening. Zo beperken ze hun kostprijs, vergroten zij hun marge en groeien ze geleidelijk door.

Huidige situatie: snelle productiegroei zet melkprijzen onder druk

Tussen 2012 en 2016 is de melkproductie in Nederland 35% gegroeid tot 293 miljoen kilogram geitenmelk per jaar. Op basis van deze trend verwacht de Rabobank dat de melkproductie komend jaar zal toenemen tot 350 miljoen kilogram. 

De snelle groei van de geitenmelkproductie zet de Nederlandse melkprijzen onder druk (zie Figuur 1). Dit is een indicatie dat de groei van de melkproductie niet in balans is met de capaciteit van de melkverwerkers en de afzet- en distributiekanalen richting de consument.

Nederland in top van Europa
Wereldwijd wordt jaarlijks ruim 19 miljard geitenmelk geproduceerd. Het merendeel hiervan is bedoeld voor thuisconsumptie. Binnen Europa is Nederland na Frankrijk, Spanje en Griekenland de vierde grootste producent van geitenmelk. Export wordt een steeds belangrijker onderdeel van het verdienmodel voor de Nederlandse sector. Kaas is het voornaamste exportproduct. Ook verse producten en babyvoeding vormen belangrijke pilaren onder het verdienmodel, vanwege de groeiende vraag voor lactosearme en GMO-vrije producten in Europa, de Verenigde Staten en China. 

Premium producten
De Nederlandse geitenzuivelsector onderscheidt zich op de hoeveelheid geproduceerde melk bedoeld voor verwerking in plaats van thuisconsumptie en de hoge kwaliteit van de zuivelproducten. Nederlandse geitenmelk is een ‘premium’ product voor nichemarkten die zich steeds vaker buiten de Nederlandse en Europese grenzen bevinden. Daarom is afstemming tussen de schakels in de geitenzuivelketen van strategisch belang om de Nederlands geitenzuivel optimaal te blijven verwaarden. Zo voorkomen we dat de markt overspoeld wordt met verse melk, waardoor de afzet van deze zuivelproducten moeilijker wordt.

Noord-Brabant  en Gelderland koplopers
Het aantal melkgeiten in Nederland groeide tussen 2012 en 2016 met 75.000 dieren. Deze groei vond voornamelijk plaats binnen reeds veedichte gebieden in de provincies Noord-Brabant en Gelderland. Hierdoor staat het draagvlak voor de geitenhouderij in deze regio’s onder druk. In 2016 was ruim 55% van de melkgeitenstapel in deze twee provincies gevestigd. Overijssel staat op de derde plaats, met 12% van de Nederlandse melkgeitenstapel. In tegenstelling tot de andere twee provincies kent men hier geen groeistop voor de geitensector.

Duurzaamheid en regelgeving: belang steeds groter

Door de professionalisering van de sector worden duurzaamheidthema’s steeds belangrijker. Denk hierbij aan het zorgvuldig omgaan met grondstoffen, het milieu en de dieren. Melkgeitenhouders moeten zich erg bewust zijn van hun omgeving. De burger verwacht tegenwoordig een open en transparante bedrijfsvoering. Er bestaan verschillende initiatieven om openheid en transparantie te bevorderen en de verbinding met de burger op te zoeken. Denk aan bedrijven met zichtstallen en deelname aan open dagen. Dit heeft resultaat: burgers die een melkgeitenbedrijf hebben bezocht, denken positiever over de sector dan voorheen.

Afzet en grondgebondenheid
Een belangrijk duurzaamheidsaspect is de afzet van geitenbokjes. Deze afzet moet op verantwoorde wijze plaatsvinden. Net als binnen de melkveehouderij kan grondgebondenheid en regionale ruwvoervoorziening  voor melkgeitenhouderijen steeds belangrijker worden. Melkgeitenhouders kunnen hier ook invulling aan geven door de samenwerking te zoeken met andere agrarische bedrijven in de regio. Zowel de vakgroep Melkgeitenhouderij als de Duurzame GeitenZuivel Keten zijn zich bewust van bovenstaande aspecten. Deze partijen zijn bezig met het formuleren van een vernieuwde toekomstvisie en implementatie vanaf 2018. 

Verschillen tussen bedrijven: optimalisatie sleutel tot succes

Melkgeitenbedrijven moeten op een rendabele wijze producten maken waar de markt om vraagt. Dit vraagt veel competenties van ondernemers, bijvoorbeeld op het gebied van vakmanschap, commercieel inzicht en omgevingsbewust ondernemen. Zo kunnen melkgeitenhouders zich onderscheiden van hun collega-ondernemers. 

Door de hoge Nederlandse melkprijzen van de afgelopen drie jaar zijn de grote verschillen in de winstgevendheid van bedrijven onderbelicht gebleven. Bij dalende melkprijzen worden deze verschillen voelbaar. Dit blijkt uit onze analyses van de beschikbare jaarcijfers. Daarom is het voor elke ondernemer van belang om grip over de kostprijs te behouden. 

Geitenwinst maakt verschillen duidelijk

De geitenwinst is een duidelijke indicator om verschillen inzichtelijk te maken. De geitenwinst wordt als volgt berekent: 

Geitenwinst = (Nettowinst – buitengewone baten  en lasten) / aantal melkgeiten

Hieronder vergelijken we de prestaties van bovengemiddelde bedrijven met de prestaties van gemiddelde bedrijven. De bedrijven die tot de best presterende 20% horen, definiëren we hierbij als bovengemiddeld.

De geitenwinst van de best presterende bedrijven bedraagt gemiddeld € 374. Dit is maar liefst 89% meer dan de gemiddeld presterende bedrijven; zij noteren een gemiddelde geitenwinst van € 197. 

Per 100 kg melkGemiddeld bedrijf in €Bovengemiddeldbedrijf in €
Melkprijs70,5072,10
Omzet & aanwas2,201,60
Arbeidskosten2,800,70
Voerkosten24,3020,80
Veekosten5,004,30

Bron: Rabobank, 2017

Verschillen tussen bovengemiddeld bedrijf ten opzichte van gemiddeld bedrijf
Verschillen uitgedrukt in € per 100 kilogram melk

  • Melkprijs: bovengemiddelde bedrijven ontvangen een hogere melkprijs (+ € 1,60 per 100 kilogram melk) dan gemiddelde bedrijven, de omzet en aanwas ligt daarentegen iets lager (- € 0,60).
  • Productie: bovengemiddelde bedrijven realiseren een hogere melkproductie per geit (+ 9,8%).
  • Arbeidskosten: bovengemiddelde bedrijven stemmen vaker hun productieomvang af met de beschikbare arbeid binnen de familie. Hierdoor liggen de arbeidskosten lager (- € 2,10).
  • Gezondheid en voervoorziening: bovengemiddelde bedrijven hebben veel aandacht voor de gezondheid van de veestapel en de kwaliteit van de voervoorziening. Hierdoor hebben zij lagere voerkosten (- € 3,50) en veekosten (- € 0,70).

Conclusie: aandacht voor gezondheid en voervoorziening loont

Bedrijven met een hoge geitenwinst stellen de gezondheid van de veestapel en de kwaliteit van de voervoorziening dan ook centraal in hun bedrijfsvoering. Hierdoor weten zij hun kostprijs in de hand te houden, hun marge te vergroten en geleidelijke groeistappen te realiseren zonder dat dit ten koste gaat van de technische resultaten. De Rabobank verwacht voldoende toekomstperspectief voor ondernemers die naast vakmanschap ook omgevingsbewust ondernemen.

Contact

Rabobank