Update

Succesvolle ketensamenwerking voor circulair piepschuim

22 november 2021 09:00

In Terneuzen staat de eerste fabriek ter wereld voor het upcyclen van piepschuim uit de bouw. Dankzij een uniek proces én bijzonder organisatiemodel redt PSLoop tonnen broomhoudend piepschuim van de verbrandingsovens. ‘Alleen dankzij ketensamenwerking is circulaire economie haalbaar.’

Birdview van de PSLoop site

In het kort:

Door nieuwe wetgeving mag piepschuim met brandvertrager HBCD niet meer worden hergebruikt. PSLoop ziet kansen voor een circulaire aanpak via een uniek recyclingproces. Ketensamenwerking is geregeld via een coöperatieve opzet. PSLoop wil verder uitbreiden én kennis delen met andere waardeketens.

Piepschuim: legio voordelen en veelgebruikt 

Het zit verwerkt in bijna elk gebouw dat sinds de jaren ’70 verrees: EPS. De afkorting staat voor geëxpandeerd polystyreen, maar is breder bekend als piepschuim. De voordelen van dit product zijn legio. Het isoleert uitstekend, gaat oneindig lang mee en veroudert nauwelijks. Er is echter ook een belangrijk nadeel: het bevat vlamvertrager HBCD.

Verbrandingsovens dreigen door nieuwe wetgeving

Piepschuim is niet schadelijk voor mens en milieu. Maar gebruik van brandvertrager HBCD is volgens Europese wetgeving vanaf 2015 verboden. Dat staat recycling van het piepschuim in de weg. Enige oplossing die dan nog rest is verbranding. En dat zagen Jan Noordegraaf (foto) en Lein Tange met lede ogen aan. ‘Wanneer je als industrie betrokken bent bij een product dat mogelijk belastend is voor het milieu, voel je ook de verantwoordelijkheid om dit probleem uit de wereld te helpen’, vinden ze. Noordegraaf was tot 2019 directeur van polystyreenproducent Synbra Technology in Etten-Leur. Tange werkt bij chemiebedrijf ICL-IP. Samen pakten ze de handschoen op voor een circulaire oplossing.

Afbeelding van Jan Noordegraaf
Jan Noordegraaf

Techniek biedt mogelijkheden voor recycling  

Het Duitse kennisinstituut Fraunhofer had inmiddels een fysisch proces ontwikkeld om bouwpiepschuim te verwerken tot schone basisgrondstoffen. Het procedé bestaat uit een gepatenteerde mix van organische oplosmiddelen. Daarin wordt het polystyreen opgelost en is de vlamvertrager eenvoudig af te scheiden. Noordegraaf: ‘Wij zagen direct de potentie ervan en namen een licentie af voor een verwerkingsfabriek in Terneuzen. Dat staat naast chemiebedrijf ICL-IP, dat het teruggewonnen broom hergebruikt als grondstof voor nieuwe vlamvertragers voor piepschuim. Zo willen we inspelen op het grote aanbod van broomhoudend bouwpiepschuim de komende jaren. Elke ton piepschuim die wij ophalen en recyclen is vermeden verbranding. Bovendien vermindert dit de CO2-emissie met de helft.’

“Elke ton piepschuim die wij ophalen en recyclen is vermeden verbranding. Bovendien vermindert dit de CO2-emissie met de helft.”

PSLoop kiest ketensamenwerking voor circulair ondernemen

Noordegraaf realiseerde zich snel dat voor circulair ondernemen ketensamenwerking onmisbaar is. ‘Europa telt in totaal zo’n tweeduizend producenten van piepschuim, die versnipperd zijn over verschillende landen. Bovendien zijn allerlei andere partijen nauw betrokken. Zoals producenten van vlamvertragers, de bouwsector en natuurlijk inzamelaars. Alleen dankzij ketensamenwerking is circulaire economie haalbaar. Daardoor hebben we een veel groter bereik. Daarnaast zijn we van elkaar afhankelijk. Neem de inzamelaars die het piepschuim uit de markt halen en aan ons leveren voor recycling. Zij hebben ons weer nodig voor hun afzet.’

Om de ketensamenwerking zo goed mogelijk vorm te geven, richtten de betrokken partijen in 2017 een coöperatie op. Noordegraaf: ‘Daarin zijn in totaal 75 leden en supporters uit achttien Europese landen verenigd. Ze maken allemaal deel uit van de keten: van vlamvertragerproducenten tot inzamelaars. Elke bloedgroep levert één vertegenwoordiger en samen voeren we één keer in de zes weken overleg. Het is een unieke samenwerkingsvorm, een soort Europees Parlement waarin alle leden hun eigen inbreng en stemrecht hebben. En niet onbelangrijk: via de coöperatie is er sprake van uitgesloten aansprakelijkheid. Het was daardoor makkelijker om deelnemende partijen geld te laten inleggen voor de bouw van de fabriek, omdat ze niet financieel aansprakelijk zijn.’

“Het is een unieke samenwerkingsvorm, een soort Europees Parlement waarin alle leden hun eigen inbreng en stemrecht hebben.”

Rabobank adviseert over coöperatievorm

Klinkt eenvoudig, maar dat was het niet. Vandaar dat Rabobank vanaf 2016 hulp bood bij het ontwikkelen en opzetten van de coöperatie. Noordegraaf: ‘De bank is uiteraard zelf een coöperatie en kon ons daardoor goed adviseren over de stappen die we moesten zetten. Zo leerde Rabobank ons dat gewogen stemrecht belangrijk is. Binnen de coöperatie zijn zes groepen vertegenwoordigd. Pas als drie tot vier groepen het samen ergens over eens zijn is nu sprake van een meerderheid. Het stemrecht geldt dus niet op basis van ingebracht geld.’

Ondernemers kijken nu al naar uitbreiding

De coöperatie wendde zich voor funding tot de leden en externe financiers, zoals de Europese Unie en de provincie Zeeland. ‘Ook Rabobank verschafte ons een lening waarmee we uiteindelijk de fabriek konden realiseren. We hadden daarvoor een uitvraag gedaan bij drie banken, maar Rabobank kwam met het beste aanbod. Ook hun advies op het gebied van de coöperatieve opzet én hun kennis op het gebied van circulair ondernemen (via de Circulair Ondernemen Desk) speelde een rol in onze keuze. Met Rabobank kijken we nu ook naar funding en mogelijkheden voor een nieuwe grote fabriek. We hebben een capaciteit van 3.300 ton per jaar, maar we kijken nu al naar een fabriek voor het upcyclen van 10 tot 12 duizend ton per jaar. Een paar maanden na de opening groeien we dus al uit ons jasje.’

PSLoop heeft voor honderd jaar werk

Dat hoort ook bij de circulaire economie, volgens de ondernemer. ‘Je kunt niet een fabriek neerzetten en daarna achteroverleunen. De maatschappij verwacht dat de industrie doorpakt en steeds verder verduurzaamt. We streven naar meerdere soortgelijke fabrieken binnen twintig jaar, waarvan enkele in het komende decennium. Uit studies weten we dat er veel piepschuim uit oude gebouwen vrijkomt, waardoor we voor de komende honderd jaar werk hebben.’

“We kijken nu al naar een nieuwe fabriek voor het upcyclen van 10 tot 12 duizend ton per jaar. Een paar maanden na de opening groeien we dus al uit ons jasje.”

Kennis en ervaring voor andere waardeketens

Praten over circulair ondernemen is iets anders dan het ook daadwerkelijk doen, aldus Noordegraaf. ‘Iedereen zei in 2014: wat jullie willen kan helemaal niet. Wij hebben tóch doorgezet. Nu zijn we zover dat we onze kennis en ervaring kunnen delen met andere partijen. Bijvoorbeeld over het organiseren van een circulaire waardeketen en het scheiden van moeilijk recycleerbare stoffen. Denk aan pvc waarin een plastisizer (DEHP) inzit. Maar ons coöperatieve model is ook geschikt voor hele andere ketens. Neem de kledingindustrie, kurk-producenten, specifieke multilayer folies of de elektronica-keten. Wij hebben alle lessen die komen kijken bij de opstart en organisatie al achter de rug. De kennis die wij hebben opgedaan willen we dan ook graag overdragen aan andere waardeketens.’

Wil je sparren over circulaire kansen binnen jouw bedrijf? Neem contact op met de Circulair Ondernemen Desk van Rabobank via circulair.ondernemen@rabobank.nl