,, Helemaal stoppen met boer zijn, dat kan ik niet”

TEKST: MENSJE MELCHIOR
BEELD: FRANK RUITER


Begin vorig jaar leek de stikstofcrisis hét probleem van 2020 te worden. Varkenshouders stonden voor de keuze: doorgaan, of gebruikmaken van een aantrekkelijke stoppersregeling? Maar helemaal ophouden met boeren is makkelijker gezegd dan gedaan. In dit eerste deel van het tweeluik 'Stoppen of doorgaan' vertelt varkenshouder John van Paassen over zijn keuze. "Stoppen is het beste, maar toch doet het pijn."


"Kijk nou, wat een mooi ontwerp!" Van Paassen (55) laat met een mengeling van trots en spijt de stallen zien die hij acht jaar geleden liet bouwen op zijn varkenshouderij in Deurne. "Ik wilde nog één keer een impuls aan mijn bedrijf geven. Groter groeien en de stallen zo duurzaam mogelijk maken. Met het idee dat het bedrijf dan zo rond mijn zestigste klaar zou zijn voor mijn opvolger of voor de verkoop. Dus liet ik stallen ontwerpen met veel daglichtinval en luchtwassers die de ammoniak uit de lucht filteren. Blauwgroen, zodat ze mooi in het landschap passen. Later kwamen er op de daken ook nog zevenhonderd zonnepanelen te liggen."



Stoppen of doorgaan_artikelfoto2



Stikstofwinst
Op dit moment telt Nederland nog 12 miljoen varkens. Door de 'subsidieregeling sanering varkenshouderij' zullen dat er in 2021 ongeveer 1 miljoen minder zijn. De regeling werd aanvankelijk opgezet om stankoverlast te verminderen. Varkenshouders die boerden in de buurt van woonwijken konden zich laten uitkopen. Veel meer boeren dan verwacht meldden zich aan; naar verwachting zullen ruim driehonderd boeren gebruikmaken van de regeling. De overheid besloot het budget uit te breiden, van 120 naar 455 miljoen euro.

Die uitbreiding kwam er omdat de sanering het kabinet 'stikstofwinst' oplevert. Vóór corona leek de stikstofcrisis in 2020 het grootste probleem te worden voor het kabinet. Na een uitspraak van de Raad van State werden de vergunningsaanvragen van veel bouw- en infrastructuurprojecten stilgelegd. De bouwprojecten zouden pas weer opgestart kunnen worden als de stikstofuitstoot in Nederland verminderde. Het kabinet moest, naast de verlaging van de maximumsnelheid, op zoek naar andere maatregelen. Ziedaar de uitbreiding van de sanering; varkenshouderijen stoten onder andere stikstof uit door het stikstofhoudende gas ammoniak, dat opstijgt uit mest. Als de varkensstapel kleiner wordt, neemt ook de stikstofuitstoot af.

Tweehonderd jaar boer
Van Paassen komt uit een boerenfamilie, 'boer' is wat hij ís. "Mijn voorouders boeren al sinds 1820. Mijn vader had een melkveebedrijf een dorp hier verderop. Vanaf mijn tiende werkte ik al zeven dagen per week mee. Toen ik elf was, kocht mijn vader een hijskraantje waarmee ik voer voor de koeien op een tractor kon laden. Prachtig vond ik dat."

Er waren twee opvolgers, John en zijn broer, maar er was maar plek voor eentje. Dus zette zijn vader een varkensbedrijf op in Deurne. Op zijn 25ste nam Van Paassen het over. Inmiddels was hij getrouwd; hij en Mieke lieten een mooi huis op het terrein bouwen en kregen er vier kinderen: "Twee jongens en twee meiden, nu in de leeftijd van 22 tot en met 28 jaar." De kinderen helpen veel mee op de boerderij. Een van de jongens heeft een bedrijf in agritechniek en repareert wat af op de varkenshouderij. De andere is fysiotherapeut, maar werkt toch twee dagdelen mee. Ook zijn dochters helpen mee. Maar geen van de vier wil het bedrijf overnemen. "Ze zien het ritme van mijn zevendaagse werkweek. Ik heb een telefoon met een alarm erop: als er een ventilatiesysteem uitvalt, moet ik er meteen naar toe. Het ding gaat mee naar bed. Er is altijd wat te doen. Ik kan af en toe wel een weekje weg, maar meestal werken we hier gewoon door. Ik begrijp heel goed dat mijn kinderen daar geen trek in hebben."

Toen duidelijk werd dat er geen opvolger was, bleef de optie over van overname door iemand van buitenaf. "Alleen is de marktprijs gezakt; toen ik tien jaar geleden zoveel investeerde, lagen de prijzen die je voor overname kreeg nog veel hoger. De varkenssector is onaantrekkelijker geworden doordat we steeds aan nieuwe regelgeving moeten voldoen. Mijn bedrijf is helemaal up-to-date en emissiearm. Maar wie weet waar het over een paar jaar weer aan moet voldoen? Dat maakt het als ondernemer minder aantrekkelijk om er nu in te stappen." Van Paassen sloeg aan het rekenen en dubben. Zouden ze doorgaan tot aan de pensioenleeftijd, de hypotheek en investeringen versneld aflossend? "Ik zag al snel dat de stoppersregeling voor ons de beste keuze was. Maar toch doet het pijn."

Altijd blijven boeren
Intussen denkt Van Paassen in het Brabantse Deurne na over hoe het straks verder moet. Want met je 55ste met pensioen, dat is niks voor hem. "Ik zit al mijn hele leven in een ritme van bijna elke dag werken, daar kan ik niet zomaar mee stoppen." Hij heeft wel plannen. Het grote voordeel van sanering is dat het terrein en hun woonhuis van hen blijven en niet naar een koper over zijn gegaan. Ze blijven aan akkerbouw doen: aardappelen, bieten en maïs.

"Misschien zoeken we parttime werk buiten ons erf. En ik wil iets laten bouwen zodat mijn zoon met het agritechniekbedrijf hier zijn werkplaats kan hebben. Ook hebben we nog een ontmoetingsruimte met bar, misschien wil een van de kinderen daar wel iets mee gaan doen. Ook al hebben we geen opvolgers, toch zien ons Mieke en ik de boerderij nog steeds als een plek waar onze kinderen activiteiten kunnen ontplooien waar ze gelukkig van worden." Hij wil ook weer wat dieren gaan houden. Het mag geen intensieve veehouderij zijn, maar een paar koeien of schapen, dat kan wel. "Ook al stopt mijn bedrijf, helemaal stoppen met boer zijn, dat kan ik niet."

Over twee weken verschijnt hier deel 2, over varkenshouder Tom Janssen die wél doorgaat met boeren.


Stoppen of doorgaan_artikelfoto1.

Rabo & stikstof
Rabobank constateert dat breed erkend wordt dat vernieuwing van het platteland noodzakelijk en urgent is. Als 'huisbank van het landelijk gebied' heeft Rabobank een verantwoordelijkheid om bij te dragen aan het oplossen van de gestelde maatschappelijke uitdagingen. Sterker nog: we zien dit als een integraal onderdeel van onze missie en identiteit. Wij intensiveren de advisering en begeleiding van stoppers om hun nieuw perspectief te bieden, denk bijvoorbeeld aan vermogensplanning. Wij vragen een actieve bijdrage van de overheid aan het oplossen van de fiscale problemen bij staking.