Week 4, De som van ons zien

Terwijl de beelden en objecten in het depot en aan de wanden van de Rabobank zich hullen in stilzwijgen, heb ik steeds meer woorden nodig om te benoemen hoe de kunst ons in deze tijd kan bijstaan. Ik ben er deze week al vanuit vier verschillende perspectieven in gevlogen, verwondering (bah), troost (ach), radicaal omdenken (hmmm), het vervagen van de grens met het gewone leven (wie weet, misschien dat ik daarover binnenkort nog eens een poging waag). Telkens als ik vol bravoure een paar regels op papier heb, smelt de was waarmee mijn vleugels vastzitten en word ik teruggeworpen op mezelf.


Koos Breukel, Ti 2011

Koos Breukel, Ti 2011


Uiteindelijk is de blik op een schilderij, een video of performance altijd een ontmoeting met jezelf. Wat zie je? Hoe beïnvloed het je? Wat ga je doen? De kunst an sich betekent niets, verandert niets. Daarvoor heeft het onze blik en ons handelen nodig. Dus hoe kan die blik in onszelf, gefaciliteerd door de kunst, ons helpen in de huidige tijd? Leidt deze blik ons uiteindelijk naar inzicht en betekenis? Vraagt de blik hoe we onderdeel zijn van het probleem? En hoe we onderdeel kunnen zijn van de oplossing? En wat heeft de kunst daar eigenlijk nog mee te maken?


Desiree Dolron, Escuela Julio Mella, 2002

Desiree Dolron, Escuela Julio Mella, 2002


Een vriend van me, Roé Cerpac, zegt altijd dat kunst gaat over zien. Zelf heeft hij daaraan radicaal gevolg gegeven door al vanaf de kunstacademie niets fysieks meer te maken en alleen nog maar naar de wereld te kijken (zijn werk is dan ook niet opgenomen in de collectie van de Rabobank). Het klinkt eenvoudig, maar dat is het niet. In feite geeft hij zichzelf nooit pauze van dat wat de bron van iedere kunst is: het in het oog uiteen laten vallen van de schijnbare realiteit om deze vervolgens opnieuw op te bouwen.


Ulay, z.t., 2000

Ulay, z.t., 2000


De een is daarin wat geoefender dan de ander, voelt zich er prettiger bij dan de ander, of voelt de noodzaak meer. Je kunt er misschien zelfs talent voor hebben, maar uiteindelijk is ieder mens onderdeel van deze dagelijkse reconstructie van de werkelijkheid. Wat zich aan ons voordoet wordt steeds opnieuw in het leven geroepen in onze blik. Door te zien, door anders te zien of door niet te willen zien.


Rineke Dijkstra, Ruth Drawing Picasso, 2009

Rineke Dijkstra, Ruth Drawing Picasso, 2009


Onze huidige kijk op de relatie tussen mens en planeet is net zo goed een resultaat van dit proces. Als we erkennen dat er iets moet veranderen moeten we misschien ook erkennen dat we anders zullen moeten kijken. Naar wie we zijn, wat we doen, waar we recht op hebben en hoe we ons verhouden tot het geheel. Zo zien we nu dat onze expansie als soort niet alleen een bedreiging vormt voor vrijwel alle andere soorten van leven maar ook voor ons eigen leven. Covid-19 is een ontnuchterende lens waardoor alles nog eens uitvergroot wordt. De manier waarop onze systemen zijn ingericht blijkt slecht in staat om voor ons, en dan vooral voor de zwakkeren in onze samenleving, te zorgen. We zien dat het huidige economische stelsel kwetsbaar is en vaak niet mens en planeet maar vooral zichzelf dient. We zien ook dat we er allemaal onderdeel van zijn.


Fiona Tan, Vox Populi London, 2012 ( Collectie Museum De Pont, Tilburg)

Fiona Tan, Vox Populi London, 2012 ( Collectie Museum De Pont, Tilburg)


Dat lijkt nog weinig met kunst te maken te hebben. Het zal echter een kunst zijn om wat zo zichtbaar is geworden ook tot verandering te laten leiden zodat we straks een samenleving zien die weerbarstig is, waarbij onze systemen mens en planeet dienen en waarbij we geen krediet meer nemen op de toekomst van het leven. In dit proces speelt de bankensector een buitenproportioneel belangrijke rol: in de vormgevende blikken van hen die er werken en in de som van die blikken vertegenwoordigt door het bestuur.