Week 4, Voorstel 1: Schatplicht

De eerste weken van de lockdown had ik mijn handen vol aan mezelf, mijn laptop en het virus. Langzaam maar zeker komt er ruimte om naar buiten te kijken en begin ik me af te vragen waar deze crisis toe gaat leiden. Ik maak me zorgen om de economie, of eigenlijk om mensen. Hoe gaan we zorgen voor al die mensen die in de problemen komen?

Financiële steun voor bedrijven
Één van de dingen die me hierin fascineert zijn de steunpakketten en maatregelen voor bedrijven. Inmiddels is aan 81.000 van de 97.000 bedrijven in Nederland – goed voor 1,3 miljoen werknemers – 1,5 miljard euro overgemaakt. Het geld dat bedrijven uitsparen door minder salaris te hoeven betalen kunnen ze gebruiken om te overleven. Zo houden de medewerkers hun baan om de huur en de boodschappen te kunnen blijven betalen.
Het is veel geld en dit is nog maar het begin. Ik vind dat alle bedrijven die nu geld krijgen op de een of andere manier schatplichtig zijn aan de overheid en aan de samenleving.

Op de sociale media wordt druk gediscussieerd over de zin en onzin van deze hulp aan bedrijven. Willen we wel steun geven aan bedrijven die nauwelijks belasting betalen? Denemarken weigert tijdens de coronacrisis financiële steun te geven aan bedrijven die geregistreerd staan in belastingparadijzen. Kunnen we bedrijven steunen die heel slecht zijn voor het milieu (KLM) of die hun leveranciers afknijpen (Booking.com)? De WHO waarschuwt de wereld ook voor klimaatverandering. Die zal tussen 2030 en 2050 jaarlijks voor 250.000 extra doden wereldwijd zorgen. Misschien kunnen we twee vliegen in één klap slaan en de economie én de aarde te redden in één beweging.

Wensbronnen
Wat als we met dit steungeld wensen kunnen laten uitkomen?
Door voorwaarden aan het krijgen van steun te verbinden kunnen we de economie én de mensen, samenlevingen, cultuur en aarde een duwtje in de goede richting te geven.
Dat geld dromen en wensen kan laten uitkomen geloven we allemaal. Wie heeft er nooit een muntje in een wensput of fontein gegooid? In de door Prinses Julia geopende wensbron in de Efteling of in de Trevi Fontein in Rome? Je neemt een muntje in je rechterhand en gooit het over je linkerschouder in de fontein, zonder achterom te kijken terwijl je in gedachten een wens doet.


Chaim van Luit, The Wishing Well Revealed, 2017.

Chaim van Luit, The Wishing Well Revealed, 2017.


Al die muntjes op de bodem van fonteinen en putten vormen fantastische netwerken van geld en wensen. Het mooie is dat jouw muntje niet alleen jou geluk brengt, maar ook allerlei goede doelen waar het geld uit veel fonteinen naartoe gaat.

Stel dat we het geld van de steunpakketten beschouwen als muntjes en de bedrijven waar het naar toe gaat als wensbron. En dat we dan de winst van die bedrijven net als die uit de wensputten naar goede doelen doorsluizen?

Dat doet me denken aan een werk van kunstenaar Otobong Nkanga: Carved to Flow. Het werk bestaat uit drie delen. Deel één vond plaats op de Documenta in Athene en is een werkplaats waar zeep gemaakt werd uit verschillende lokale oliën. Tijdens de Documenta in Kassel werden de stukken zeep als kunstwerken verkocht. In deel drie worden de verdiensten op de zeepverkoop via een not for profit organisatie verdeeld onder kunstenaars en onderzoekers die zich sterk maken voor natuurbehoud.


Otobong Nkanga 2017 Carved to Flow

Otobong Nkanga 2017 Carved to Flow


Toen ik dat verhaal hoorde, ging ik meteen aan. Hoe gaaf zou het zijn als alle bedrijven hun profit om zouden zetten in not for profit? Ik zie het helemaal voor me hoeveel dat teweeg zou kunnen brengen. Heel veel geld voor kunst en cultuur, voor de zorg, onderwijs en onderzoek, voor natuurherstel, armoedebestrijding en het opruimen van de plasticsoep. En dat geld wordt na verloop van tijd vanzelf weer profit. Immers, als je de mensen betaalt die al dat werk doen, dan geven zij het weer uit aan boodschappen, huur en andere mooie behoeften. Zo ontstaat een constante cyclus tussen profit en not-for profit.

Zou dat kunnen?
Ik ging op zoek en vond een TedTalk van Melanie Rieback, een ondernemer die precies dit doet. Ze heeft een bedrijf in Ethical Hacking en geeft al haar winst aan stichting NLnet die bijdraagt aan de ontwikkeling van een open informatie samenleving.

Het kan..….

Giacomo Corneo een Duitse econoom heeft een vergelijkbaar idee. Hij stelt voor dat de overheid zich met een meerderheidsbelang inkoopt in bedrijven. En de overheid doet dat namens ons allemaal. Dan gaat dus meer dan de helft van het dividend naar de inwoners van een land. Zo kan, volgens Corneo, de armoede dalen van 9 naar 6 procent.

Dat kan ook…

Stel dat
Ik vind het allebei interessante opties om verder te verkennen.

Stel dat we via de steunpakketten allemaal samen mede-eigenaar van KLM en allerlei andere organisaties in Nederland worden? Dan krijgen we inspraak in hun beleid, kunnen we meedenken over hoe ze het beter kunnen doen voor de natuur en de samenleving en delen we nog in de opbrengsten ook.

Stel dat we aan al die bedrijven, die nu een steunpakket krijgen en daardoor kunnen blijven bestaan, vragen om bijvoorbeeld 50% van hun winst te geven aan not for profit organisaties.
En stel nou dat wij, inwoners van Nederland, een lijst mogen maken waar we willen dat het geld heen gaat.
Wat zou dat teweeg brengen? Zou er dan een economie kunnen ontstaan die zorgt voor mensen en de aarde? Een economie waardoor de natuur zich kan herstellen, de zeeën weer schoon worden en de kunst en cultuur bloeien als nooit tevoren.

Misschien een mooie inlossing van de schatplicht die bedrijven nu op zich nemen.