Week 7, Voorstel 2: Zichtbare handen

Op dit moment lopen zo’n dertig studenten Commerciële Economie stage bij mijn lectoraat bij Avans. Het lectoraat wil de economie van de toekomst onderzoeken, ontwerpen en co-creëren. Een economie die welzijn voor alle mensen in harmonie met de natuur mogelijk maakt. We onderzoeken samen hoe ondernemers oplossingen vinden voor de moeilijkheden die de Coronacrisis met zich meebrengt en hopen voorbeelden te vinden die ons al een kijkje in de economie van morgen gunnen.


Van globaal naar lokaal?
Een van mijn studenten, Kevin de Waard heeft via zijn broer, die in een ziekenhuis werkt, gezien hoe nijpend het tekort aan beademingsapparatuur is. Hij wil graag uitzoeken of de productie van dit soort cruciale apparatuur niet beter lokaal kan gebeuren.
Vorige week belde hij me omdat hij vastloopt. Hij heeft uitgevonden dat levensreddende apparatuur vaak gemaakt wordt door assemblagebedrijven. Dat zijn bedrijven die niets anders doen dan apparaten in elkaar zetten met honderden verschillende, over de hele wereld geproduceerde, onderdelen.

 

"Dit is een globaal probleem", zegt hoogleraar Jaap Harlaar van de TU Delft. "We zijn voor de productie van dit soort apparatuur afhankelijk van leveranciers van over de hele wereld, die ons onderdelen moeten leveren."

 

Zo kon het gebeuren dat Trump’s eis om alle beademingsapparatuur die in de VS in elkaar gezet wordt ook in de VS te houden, geen stand hield. Elk land kan immers weigeren om één van de ruim zeshonderdvijftig benodigde onderdelen te leveren. Juist door die wederzijdse afhankelijkheid heeft niemand absolute macht en moet over de verdeling van apparatuur onderhandeld worden op basis van andere criteria dan marktwerking of oorlogswetten alleen.
Philips, de ontwerper en samensteller van beademingsapparaten, heeft in deze Corona tijd gekozen voor samenwerking met overheden en collega bedrijven. Samen zorgen ze ervoor dat de beademingsapparaten op meerdere plaatsen geassembleerd worden en vervolgens verdeeld worden over de landen die ze het hardst nodig hebben. Probleem opgelost zou je denken en Kevin kan op zoek naar een nieuw onderwerp.

Of misschien toch niet?


Economische ecosystemen
Ik moet denken aan Geert van der Veer, oprichter van de Herenboeren, die zegt dat economische systemen net als ecologische systemen veerkrachtiger worden naarmate ze complexer zijn. Als het aantal spelers toeneemt wordt de onderlinge afhankelijkheid van elkaar steeds groter en het systeem als geheel steeds sterker. Een economie als ecosysteem….mooi uitgangspunt voor de economie van de toekomst.


Oogst (foto Marc Bolsius)

Herenboeren Oogst. Foto van Marc Bolsius


Het lastige in de assemblage-industrie is dat de ontwerper het alleenrecht op de bouwtekening heeft. Zo ontstaat een ongelijk speelveld waardoor het economisch ecosysteem uit balans kan raken. De onzichtbare hand biedt hier geen uitkomst want de vrije marktwerking bleek in deze Corona tijd geen garantie voor een eerlijke verdelingen mondkapjes en levensreddende apparaten. Het besluit van Philips om samen te werken was dat wel.


Van wie is bouwtekening?
Atelier van Lieshout ontwierp een pakket voor een zelf samen te stellen gebouw. De eenheden zijn zo gemaakt dat je op elk moment je eigen gebouw kunt creëren, uitbreiden of transformeren. Een heel veerkrachtig gebouw dus.


Atelier van Lieshout 1993

Atelier van Lieshout 1993


Jean Tinguely assembleert speelse, stoere en beweeglijke installaties. Hij wil daarmee tegenwicht bieden aan de conventionele statische kunst(wereld); hij zet spel en experiment voorop. Hij verkent, zoals hij dat zelf noemt, de grenzen tussen kunst en leven.


Jean tinguely 1960

Jean Tinguely, Le Cyclograveur, 1960, coll. Kunsthaus Zurich. Foto Gert Jan van Rooij


Atelier van Lieshout en Jean Tinguely geven de bouwtekening bewust uit handen. Tinguely verwerpt de uniciteit van ‘de hand van de kunstenaar’ en laat bezoekers van musea zijn werken in elkaar zetten. Dat is ook het uitgangspunt van de Herenboeren, de leden van een boerderij krijgen de bouwtekening om zelf vorm te geven aan hun voedselproductie.
Wat als de keuze van Philips om de bouwtekening te delen met een paar partners, een eerste stap is op weg naar een economisch ecosysteem waar bouwtekeningen publiek of open source zijn?

Misschien kunnen we ook het ontwerp van de economie samen assembleren. Zoals de horecaondernemers aan de Nieuwmarkt in Amsterdam doen. Zij willen het terras op het plein samen exploiteren. Femke Halsema vertelt in OP1 dat de bedrijven samen één uitgiftepunt willen neerzetten en bemensen en de opbrengsten onderling zullen verdelen. Zo assembleren zij samen een veerkrachtig lokaal economisch ecosysteem.

Door de economie als een ecosysteem te zien verkennen we de grenzen tussen economie en leven.
Als alle spelers samen de economie steeds opnieuw assembleren op een manier die alle mensen en de aarde dient wordt de economie weer levendig, beweeglijk en vooral veerkrachtig.


Economie van de zichtbare handen
Laten we het alleenrecht van ontwerpers op assembleren verwerpen. Ik pleit ervoor om de bouwtekeningen, van wat we als samenleving nodig hebben om gezond, veilig en gelukkig te zijn, publiek te maken. Zodat onze producten en diensten geassembleerd kunnen worden door vele zichtbare handen. Laten we spelen en experimenteren in een globaal ecosysteem van onderdelen waarmee we lokaal creëren, uitbreiden, inkrimpen en transformeren en verdelen wat we nodig hebben.

Ik stel voor dat we ook de uniformiteit van de economie verwerpen. Laten we onze eigen lokale economieën ontwerpen en de bouwtekeningen open source beschikbaar stellen. Die kan iedereen dan weer naar hartenlust kopiëren, samenvoegen, verwerpen en veranderen om er eigen ontwerpen van te maken. Zo ontstaat een landschap van veel verschillende wederzijds afhankelijke economische ecosystemen die elkaar in balans houden. De economie van de zichtbare handen, lekker complex en reuze veerkrachtig. Kevin heeft nog wel even werk denk ik.