Week 4, Bijziend

Op LinkedIn zet Verily Klaassen iedere week een werk uit de Rabo Kunstcollectie in de spotlights. In de serie Kunst in Tijden van quarantaine deelt ze als troost, inspiratie, ter verbeelding, reflectie of gewoon als afleiding prachtige, inspirerende werken die we in gewone tijden ergens aan een muur zouden kunnen zien hangen.

Volg haar als je dat nog niet doet: https://www.linkedin.com/in/verily-klaassen-7072783/

In aflevering 13 deelt ze een werk van Robert Zandvliet (1970). Het werk verbeeld de golven van de zee. Dit werk was weer geïnspireerd op een werk van Piet Mondriaan: Pier and Ocean (1915). Een klein digitaal onderzoekje toont me zeker 25 werken in de digitale kunstcollectie met soortgelijke vergezichten.

Ook Arne plaatste een werk van een vergezicht vorig week: in zijn video Venice Beach Whistler wacht hij op het strand van Venetië op dat wat zich aandient, dat wat zal aanspoelen met de tijd.


Pier and Ocean - Piet Mondriaan

Pier and Ocean - Piet Mondriaan


Al die schilderijen, foto’s en video’s van eindeloze vlaktes brengen herinneringen naar boven van die keer dat ik een uur met mijn voeten in de branding stond te kijken naar de zee, of die keer dat ik hoog in de bergen van Italië was en het gevoel had dat ik heel Italië kon overzien, die keer in Zuid-Afrika dat we op de lege graslanden stonden met zo ver al je kon kijken geel gras en hier en daar een groepje struikgewas. Ik voelde me dan als mens nietig, niet meer dan een onderdeel van een geheel.
Tegelijkertijd opent het zo veel mogelijkheden.

Het triggert mijn zijn om los te komen van wat we als waarheid kennen, het vraagt om eigen invulling. Juist bij de (schijnbare) afwezigheid van begrenzing mag de geest zelf vormen maken, fantaseren over alternatieve manieren van leven, over een toekomst waarvan we de contouren nog niet eens kunnen zien.

De laatste zin die Verily onder haar bericht schrijft is:
Laten we hopen dat we binnenkort weer naar een horizon kunnen turen.

Dat deed me grappig genoeg denken aan een bericht over een onderzoek naar bijziendheid onder kinderen dat ik 2 jaar geleden las op de NOS, ik heb het onderzoek even opgezocht:
Uit onderzoek van het Erasmus MC naar bijziendheid onder kinderen komen de volgende cijfers naar voren: Bij kinderen van 6 jaar oud is ongeveer 2,5% bijziend, bij kinderen van 9 jaar oud is dat percentage gestegen naar 12,5%. Bij kinderen van 13 jaar oud is al 25% bijziend en de verwachting is dat dat percentage bij deze groep kinderen oploopt naar 50% bij een leeftijd van 21 jaar.

De belangrijkste redenen voor het bijziend worden zijn: De dagen voornamelijk binnen doorbrengen en het onafgebroken kijken naar laptop, tablet en smartphone.

Bijziendheid ontstaat wanneer het oog te weinig licht binnen krijgt en als men onvoldoende oefent om in de verte te kijken.
Kortom: als je te veel dichtbij kijkt wordt het vermogen om veraf te zien vanzelf slechter.

Ik zocht het ook nog even op op Wikipedia.

Bijziendheid[1] of myopie[1] is een ametropie waarbij de persoon (dan een myoop genaamd) voorwerpen ver weg niet scherp kan zien, maar wel nabijgelegen voorwerpen. Vandaar ook de naam (dicht)bijziendheid.

Het woord myopie komt van het Griekse μυωψ (muoops) dat bijziend of kortzichtig betekent. (Of: μύωψ myōps "kortzichtige (man), (man) met de ogen gesloten")

De termen bijziendheid en kortzichtigheid worden figuurlijk gebruikt om te verwijzen naar:
- het cognitieve denken
- besluitvorming met beperkte reikwijdte
- gebrek aan vooruitziendheid
- gebrek aan zorg voor bredere belangen
- gebrek aan visie op de gevolgen op langere termijn

Verziendheid, de biologisch tegenovergestelde van bijziendheid, kan ook figuurlijk worden gebruikt voor het "vooruitziende" of “visionair” denken en gedrag; dat wil zeggen, met de nadruk op lange termijn belangen.

De afgelopen jaren is ons vermogen om ver te kunnen kijken drastisch afgenomen. Niet alleen bij kinderen, maar ook bij al die volwassenen die zich verplaatsen per auto of trein, dan 7.5 uur lang achter een laptop zitten te werken, uitsluitend onderbroken door een lunchpauze in een kantine of in het gunstigste geval een kantoortuin, ingesloten tussen de muren van het kantoor. Om vervolgens weer naar huis te rijden in trein of auto, nog even langs een supermarkt en dan weer hop naar binnen, tussen die 4 muren.
De afgelopen weken is dit nog geïntensiveerd.

Ik stel me zo voor dat dat niet alleen voor onze ogen geldt, maar voor ons hele zijn.
Wie geen vergezichten heeft, geen horizonten om naar te turen; kortom wie niet kan oefenen, verliest het vermogen op scherp te kunnen zien in de verte.
Wie voortdurend alleen dichtbij kijkt, geleefd wordt door een aaneenschakeling van acute situaties die hier en nu actie vereisen, heeft letterlijk geen ruimte meer om verder vooruit kijken.
Dat is geen Corona-Probleem, dat is een manier van leven die al jaren geleden is ingezet en waaraan we volledig gewend zijn geraakt. Rennen, doorwerken, groeien, bouwen, ontwikkelen, carrière maken, duurder, groter, meer, korte-termijn, NU. Deze Corona-tijden hebben het alleen nog een beetje duidelijker gemaakt.

Ons vermogen tot verbeelding en lange-termijn-denken heeft ruimte en een vergezicht nodig.
Letterlijk en figuurlijk.

Ik kan wel oproepen tot een overview effect in aflevering 2 van deze reeks, een oproep om onze verantwoordelijkheid te nemen; uit te zoomen en op die manier helderder in de toekomst te kunnen kijken. Maar ik ben bang dat we dat al lang niet meer kunnen. Onze ogen en hersenen zijn het al jaren geleden verleerd.
We doen alleen nog maar alsof.


Jan Dibbets, SVB Amsterdam, 1996

Jan Dibbets, SVB Amsterdam, 1996


We zitten binnen, tussen onze muren, in onze tuinen te gluren naar de schutting, we zitten op onze balkonnetjes te kijken naar de muren van de huizen aan de overkant van de straat.
We kijken naar programma’s als Floortje naar het einde van de wereld, Our Planet, Wie is de Mol, 3 op reis, Ik vertrek. Stuk voor stuk programma’s met vergezichten, met lege vlaktes, berghellingen en uitzichten. We doen alsof.
Onze echte vergezichten zijn verworden tot mooi omkaderde stukjes blauwe lucht, een stuk straat, een eenzame tak. Een beetje zoals de werken Amsterdam SVB van Jan Dibbets en Round Skyline van JCJ Vanderheyden.

We zijn massaal bijziend aan het worden.

En eerlijk gezegd ben ik bang dat we die kortzichtigheid niet kunnen oplossen met een brilletje of een workshopje.

Wellicht is onze enige hoop de kunstenaar die het maar blijft proberen: het schilderen van dat vergezicht, het fotograferen, filmen en verbeelden; opdat wij in tijden zoals deze in ieder geval nog naar die ‘net alsof’ horizon kunnen turen en op die manier onze ogen en geesten een beetje kunnen blijven oefenen.

------------------------------------------------

Lotte Bos maakte ook deze week weer een Stop-motion filmpje, deze keer met muziek van Tjalling Schrik, muzikant en componist.
Je kunt het filmpje bekijken via deze link:
https://youtu.be/37NO1gP4cU0


JCJ Vanderheyden, Round Skyline, 1993

JCJ Vanderheyden, Round Skyline, 1993