Artsen in overleg in behandelkamer

Geestelijke gezondheidszorg

Verder op deze pagina:

    Binnen de geestelijke gezondheidszorg (ggz) en verslavingszorg vallen aanbieders van ggz- en verslavingszorg en instellingen als dagbehandelcentra en praktijken van psychiaters. De Rabobank deelt recente cijfers en trends voor deze branche.

    Visie en ondernemerschap belangrijk

    De ggz is sterk in transitie: van gespecialiseerde naar generalistische basis-ggz/eerste-lijn (huisarts met praktijkondersteuner, huisarts ggz) en van klinische bedden naar intensieve ambulante zorgvormen, eventueel in combinatie met online modules (blended care). Bestaande businessmodellen moeten worden aangepast om te komen tot een meer kostenefficiënte en effectieve ggz.

    Kansen geestelijke gezondheidszorg

    De Rabobank verwacht voor de komende jaren een stijgende vraag naar ggz, terwijl overheidsbudgetten nauwelijks groeien. Het aantal klinische bedden wordt afgebouwd en maakt plaats voor meer ambulante dienstverlening in combinatie met online modules (blended care). Dit vraagt om een flexibele kostenbelading (personeel, herontwikkeling van vastgoed, instellingsterreinen) en innovatie (intensieve ambulante zorg, e-health). Daarnaast zien we dat werkgevers meer gaan investeren in de vitaliteit van hun medewerkers. Dit biedt kansen voor de sector.

    Overleven zullen nieuwe duurzame bedrijfsmodellen die de zorg optimaal laten aansluiten bij de leefwereld, mogelijkheden en zorgvraag van de burger. Dit vraagt om visie en ondernemerschap.

    Kansen liggen er op het gebied van:

    • verdere ambulantisering
    • preventie
    • zelfmanagement
    • e-health
    • big data/Artificial Intelligence
    • virtual reality
    • ketenzorg
    • niche-specialisme of een strategie met de focus op effectiviteit

    Economie

    Het aantal patiënten in de gespecialiseerde ggz neemt af, terwijl het aantal patiënten in de basis-ggz en POH-GGZ (Praktijkondersteuner Huisarts – Geestelijke Gezondheidszorg) toeneemt. Mensen komen minder vaak meteen bij de gespecialiseerde ggz terecht. Ze ontvangen eerst lichtere vormen van zorg. Tegelijkertijd wordt de zorgvraag van patiënten in de gespecialiseerde ggz complexer. Veel instellingen hebben moeite om middelen als vastgoed en personeel af te stemmen op de vraag. Daarnaast heeft de sector steeds meer moeite om geschikt personeel aan te trekken en te behouden. Instellingen zullen een heldere strategie moeten formuleren al dan niet rekening houdend met krimp, zoals niche-specialisme in de markt voor kleine aanbieders, of voldoende diversificatie voor de grotere zorgaanbieders.

    Het aantal bedden wordt tot 2020 met een derde deel afgebouwd en de zorg wordt zoveel mogelijk aan huis geboden. De nauwelijks groeiende budgetten en verdere ambulantisering vragen om innovatie.

    "Instellingen met aandacht voor personeelsontwikkeling hebben een voorsprong."

    Duurzaamheid

    De ggz is nu nog erg medisch gericht. Klachten worden direct vertaald in termen van ziekte en symptomen. Hierdoor is er minder ruimte voor leren omgaan met klachten, eigen regie voeren over de behandeling et cetera. Zorgaanbieders moeten de focus meer leggen op aanpassingsvermogen en eigen regie van patiënten, in plaats van symptoombestrijding. Het idee is dat patiënten alleen in uiterste nood terugvallen op medische behandeling en opname.

    Behoud van personeel is een must. Instellingen met een eigen opleiding, met aandacht voor personeelsontwikkeling en een goed ziekteverzuimbeleid hebben een voorsprong.

    Duurzaam bouwen

    Duurzaamheid heeft nooit veel aandacht gehad bij zorginstellingen, maar bij nieuwe investeringen wordt steeds duurzamer gebouwd.

    Op dit moment worden er aan zorggebouwen nog geen energie-eisen gesteld. Op middellange termijn zal dat veranderen en kunnen er wel degelijk energie-eisen gaan gelden (zoals kantoorgebouwen waar vanaf 1 januari 2023 energielabel C als minimumeis geldt. Duurzaam bouwen in de zorg houdt ook in dat de gebouwen flexibel in te richten en alternatief aanwendbaar zijn (bijvoorbeeld dat deze later als zelfstandige woningen kunnen worden verhuurd).

    Innovatie

    De totale ggz wordt kleiner, maar naar onze verwachting ook anders. De toekomstige ggz wordt veel meer:

    • preventief
    • gespecialiseerd
    • in de wijk
    • via digitale kanalen (apps, virtual reality, FaceTime)

    De Rabobank ziet dat er stappen worden gezet op het gebied van integrale zorg in de wijk en ziet technologische innovaties, zoals e-health en behandeling met behulp van gaming toenemen. Door zorg anders te organiseren kunnen kosten worden bespaard, bijvoorbeeld door meer zorg op afstand of het inschakelen van familie en vrienden zodat de patiënt een netwerk heeft dat hem kan ondersteunen. De Rabobank verwacht dat instellingen die inzetten op innovatie gericht op de burger beter zullen presteren.

    Maatschappij

    Wat betreft de arbeidsmarkt bestaan er moeilijk in te vullen vacatures voor cruciale functies in het primaire proces, denk aan psychiaters en verpleegkundigen. Instellingen met extra aandacht voor personeel, bijvoorbeeld door opleiding, krijgen gemakkelijker goed gekwalificeerd personeel en kunnen daardoor betere zorg leveren.

    Sinds 1 januari 2015 geldt de Participatiewet onder verantwoordelijkheid van gemeenten. Ggz-instellingen spelen een belangrijke rol bij het bevorderen van arbeidsparticipatie van mensen met een psychische arbeidsbeperking en bij het weghalen van stigma’s. De Rabobank verwacht dat instellingen die inspelen op integratie en arbeidsparticipatie bijdragen aan een toekomstbestendige ggz.

    Wet- en regelgeving

    De ggz wordt uit verschillende stelsels gefinancierd. De zorg wordt betaald uit:

    • de Wet maatschappelijke ondersteuning (via gemeenten)
    • de Jeugdwet (via gemeenten)
    • de Zorgverzekeringswet (via zorgverzekeraars)
    • Justitie (in geval van een strafrechtelijke titel)
    • de Wet langdurige zorg (via zorgkantoren)

    Van oudsher is de zorg sterk gereguleerd. Overheidsbeleid is echter gericht op meer marktwerking in de zorg. Het aantal aanbieders is sterk gegroeid, vooral door de komst van commerciële aanbieders. Onderscheidend vermogen wordt hierdoor steeds belangrijker.

    Aanbod Rabobank

    Rabobank als financiële dienstverlener

    Via de financiering, de kennis en de netwerken op het gebied van gezondheidszorg is de Rabobank een belangrijke maatschappelijke partner van zorginstellingen. Rabobank zet volop in op het verduurzamen van het zorgvastgoed en nieuwe technologische ontwikkelingen in de zorg. Denk hierbij aan digitale oplossingen gericht op zelfredzaamheid en vitaliteit, maar ook aan gezonde voeding e.d. De Rabobank werkt samen met brancheverenigingen, overheden en ministeries, zowel individueel als met andere banken via de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB).

    Laatste update: januari 2019