Twee mannen in pak lopen op bouwterrein

Burgerlijke en utiliteitsbouw

Verder op deze pagina:

    De burgerlijke en utiliteitsbouw omvat onder meer aannemersbedrijven, dakdekkersbedrijven en metselaarsbedrijven. Burgerlijke bouw bestaat vooral uit woningbouw; onder utiliteitsbouw vallen alle bouwwerken die geen woonbestemming hebben. Voor deze branches deelt de Rabobank recente cijfers en trends.

    Productiegroei zet door

    De productiegroei in de burgerlijke en utiliteitsbouw zet de komende jaren door, hoewel minder krachtig dan in voorgaande jaren (gemiddelde groei 2018-2020: 4-4,5 %). Tot op heden is de productiegroei gedreven door de behoefte aan nieuwe woningen. Het groeitempo neemt af door een tekort aan bouwlocaties, bouwmateriaal, arbeid en trage procedures. Hierdoor stagneert ook de vergunningafgifte van nieuwe woningen.

    Gunstige economische ontwikkelingen stimuleren de vraag naar bedrijfsruimte, waardoor we verwachten dat de utiliteitsnieuwbouwproductie mooie groeicijfers laat zien. Met name de vraag naar logistieke distributiecentra is hoog. De bouw van nieuwe kantoren groeit veel minder hard. Uitzondering zijn enkele grote steden, waar in toenemende mate sprake is van gebrek aan kwalitatief hoogwaardige kantoorruimte.

    De productie uit onderhouds- en verbouwwerkzaamheden groeit naar verwachting iets minder hard dan die uit de nieuwbouw. Dit heeft te maken met de afnemende groei van het aantal verkochte woningen in de bestaande markt. Anderzijds is er een impuls voor onderhoud en verbouwingen vanuit de verduurzamingsopgave in de woningvoorraad en de kantorenmarkt.

    Innovatie en industrialisatie zijn noodzakelijk

    De bouw concurreert traditioneel sterk op prijs, waardoor de marges klein zijn en tegenvallers in projecten lastig op te vangen zijn. Om het rendement in de bouw structureel te verbeteren, moet de bouwsector:

    haar innovatieve vermogen versterkenbeter samenwerken met toeleveranciers en ketenpartnersmeer concurreren op onderscheidend vermogen

    Industrieel flexibel en demontabel bouwen, duurzaamheid en circulariteit zijn hierbij belangrijke kaders. Het personeelstekort stimuleert bedrijven om het bouwproces te industrialiseren door technieken zoals prefab, robotica en 3D-printen toe te passen. Innovatie en industrialisatie zijn noodzakelijk om de wachtende (nieuw)bouwopgave te kunnen realiseren en de prijs van een bouwwerk ook op langere termijn betaalbaar te houden. Rabobank is partner van de beurs Building Holland en sponsor van de Rabobank Innovation Challenge om innovatie binnen de bouw te stimuleren.

    Economie: gevolgen van nieuwe contractvormen

    Door de toename van geïntegreerde contractvormen neemt de traditionele scheiding tussen ontwerp en uitvoering af. Geïntegreerde contractvormen zijn bijvoorbeeld:

    Design & Build/Constructvariaties op Design, Build, Finance, Maintain & Operate (DBFMO)Best Value Procurement (BVP) of prestatie-inkoop

    De opdrachtgever verschuift risico's hiermee in toenemende mate naar de aannemer (vergunningsrisico, ondergrondrisico). Dit vraagt specifieke juridische kennis en excellent contract- en risicomanagement, wat kostprijsverhogend werkt.

    De geïntegreerde contractvormen stimuleren middelgrote bedrijven om te investeren in ontwerpkwaliteiten en partnerships om hun kansen op het verkrijgen van opdrachten te vergroten. Zij zullen echter scherpere kostprijs- en risico-rendementsafwegingen gaan maken bij het aannemen van werk. Kleinere bedrijven kunnen zich onderscheiden op de beheersing van specialismes waardoor er slimmer en sneller kan worden gebouwd.

    Toenemend belang duurzaamheid in aanbestedingen

    Bij aanbestedingen vanuit overheden worden de Economisch Meest Voordelige Inschrijving (EMVI) en Best Value Procurement (BVP) belangrijker. Bij EMVI en BVP worden naast prijs ook bepaalde duurzame kwaliteitsaspecten meegewogen in een aanbesteding. Ook private opdrachtgevers selecteren vaker op duurzaamheid, circulariteit en maatschappelijke impact.

    Bedrijven kunnen zich onderscheiden door bij een gevraagde oplossing het duurzame alternatief voor te rekenen en te beprijzen op basis van de life cycle costingmethodiek. Zo worden investeringskosten, onderhoudskosten en sloop- of demontagekosten over de totale levensduur van een gebouw onderling vergelijkbaar gemaakt. Dit vraagt om andere kennis en expertise waarin bouwbedrijven serieus moeten investeren.

    Circulaire bouweconomie

    Circulaire principes worden steeds meer toegepast in de burgerlijke en utiliteitsbouw. Het materialenpaspoort is daarbij een belangrijk hulpmiddel. Dit maakt inzichtelijk welke materialen er in een gebouw zijn gebruikt en hoe ze zijn gemonteerd. Dat maakt het hergebruik en terugwinnen van materialen en componenten bij sloop of demontage eenvoudiger.

    Een gevolg van de circulaire bouweconomie is dat het eigendom en de risico's van bouwproducten en materialen vaker in handen van de bouwtoeleverancier blijven. We zien hierdoor nieuwe duurzame verdienmodellen ontstaan. De bouwtoeleverancier kan er bijvoorbeeld voor kiezen om materialen na een bepaalde gebruiksperiode terug te nemen, op te knappen en weer opnieuw te verkopen of verhuren.

    Innovatie

    De inzet van nieuwe technologie (robotisering, 3D-printing, Artificial Intelligence, Internet of Things, etcetera) leidt tot nieuwe businessmodellen in de branche. Building Information Modeling (BIM) is een belangrijke technische innovatie met grote invloed op het ontwerp-, bouw- en onderhoudsproces. Ketenpartners in de bouw kunnen hierdoor optimaal met elkaar communiceren en samen een ontwerp optimaliseren. Ook kunnen onnodige fouten in de realisatie van een bouwwerk door BIM worden voorkomen. Bouwbedrijven die onvoldoende investeren in innovatie en nieuwe technologie zoals BIM komen op achterstand te staan. Zij hebben minder goed ‘gereedschap’ in handen om goed samen te werken en faalkosten te reduceren.

    Nieuwe wet- en regelgeving

    Vanaf 2021 worden de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (WKB) en de nieuwe Omgevingswet ingevoerd. De Omgevingswet voegt een groot aantal wetten met betrekking tot ondergrond, omgeving en milieu samen. Dat moet zorgen voor een eenvoudiger proces en het sneller kunnen starten van bouwprojecten. De invoering van de WKB verbreedt de wettelijke aansprakelijkheid van aannemers, wat kan leiden tot meer arbitage- en rechtszaken. Aannemers dienen daarom te investeren in een gebouwdossier dat gedurende het bouwproces wordt geüpdatet. De private kwaliteitsborger gebruikt het gebouwdossier om uiteindelijk te bepalen of een bouwwerk voldoet aan het Bouwbesluit. Hoewel bouwers meer kosten lijken te gaan maken om bewijslast te kunnen overleggen, zal dit uiteindelijk leiden tot lagere faalkosten.

    Duurzame wetgeving

    Vanaf 2023 is het voor kantoorgebouwen in de verhuur verplicht minimaal energielabel C te hebben. De nieuwbouw van alle woningen en utiliteitsgebouwen moet vanaf 1 januari 2020 voldoen aan de eisen voor bijna energieneutrale gebouwen (BENG). Voor overheidsgebouwen geldt deze verplichting al vanaf 1 januari 2019. Deze verplichtingen stuwen renovatie en verbouwingswerkzaamheden door de bouwbranche.

    Aanbod Rabobank

    Rabobank als maatschappelijk partner

    Rabo Real Estate Finance heeft in de bouw- en vastgoedsector drie kernthema's benoemd: duurzaamheid, transformatie en innovatie. Op deze onderwerpen richt ons onderzoek zich en hebben wij diverse partnerships, zoals met de Dutch Green Building Council, Madaster en Holland ConTech en PropTech.

    Op het gebied van de financiering voor de transformatie van gebouwen is de Rabobank leidend in Nederland. Wij ondersteunen innovatie in de markt, onder andere door de Rabo Vastgoedprijs en sponsoring van de Rabobank Innovation Challenge op Building Holland. Daarnaast zijn wij via de Bouwcampus betrokken bij de uitwerking van de Bouwagenda, die zich richt op een toekomstbestendige, duurzame en circulair gebouwde omgeving. Ook de toekomstbestendigheid van de bouwsector zelf is daarbij onderwerp van gesprek.

    Lees over de successen van transformatie in de vastgoedsector

    Laatste update: mei 2019