Positieve-ontwikkeling-foodsector

Foodupdate juni 2019

Geen tijd om het artikel te lezen? Ga direct naar:

    De vooruitzichten voor de foodsector zijn positief. Ondanks een afzwakkende economische groei in Nederland, is de verwachting dat de huishoudconsumptie in 2019 en 2020 blijft toenemen. Dit is gunstig voor de horeca en detailhandel, want er wordt meer uitgegeven aan voeding en er wordt vaker buiten de deur gegeten. Beide blijven in 2019 dan ook naar verwachting met circa 3% groeien. Wel kan de krapte op de arbeidsmarkt de groei wat afremmen.

    Een terugblik op het eerste kwartaal van 2019 laat een lichte groei van de huishoudconsumptie zien ten opzichte van het jaar ervoor, mede dankzij de lage werkeloosheid. De consumentenprijsindex valt in het eerste kwartaal 2,7% hoger uit in vergelijking tot het jaar ervoor. Dit is mede te verklaren door de btw-verhoging die begin dit jaar is doorgevoerd.

    In de foodupdate gaat de Rabobank in op actuele ontwikkelingen en belangrijke trends in de foodsector. In deze update:

    • Alle distributiekanalen laten het eerste kwartaal van 2019 een volumedaling zien. De btw-verhoging, het dalende consumentenvertrouwen en het personeelstekort lijken hierop van invloed te zijn.
    • De consument heeft meer euro’s uitgegeven aan de ‘goedkopere’ schappen, terwijl de verkoop van zuivel en verse groente & fruit achterblijft.
    • Dynamiek in de kaassector van Nederland: de marges staan onder druk, maar er zijn ook volop kansen om deze te verbeteren de komende jaren.
    • ‘Gezonde voeding’ en ‘personalized food’. In haar gastblog geeft analist Maartje van de Berg haar visie op een combinatie van deze twee thema’s.

    Verkoop onder druk door btw-verhoging

    Waar 2018 gekenmerkt werd door een goed klimaat voor food, zien we dat het eerste kwartaal van 2019 voor alle distributiekanalen een daling in het verkochte volume laat zien. Terwijl de consumptie van Nederlandse huishoudens in het algemeen groeide in het eerste kwartaal, zien we dit niet terug in aantallen verkochte voedingsmiddelen.

    De horeca kent nog wel een omzetstijging van 0,6% ten opzichte van het laatste kwartaal van 2018. Dit komt echter door prijsstijgingen en de btw- verhoging, want het aantal verkochte consumpties daalde het eerste kwartaal van dit jaar met 1,6%. Het personeelstekort is nog altijd een heet hangijzer voor foodservice.

    Zowel supermarkten als speciaalzaken laten een soortgelijk beeld zien wanneer we naar het verkochte volume kijken. In beide kanalen zijn minder voedingsmiddelen langs de kassa gegaan dan in het laatste kwartaal van 2018. Vooral binnen de speciaalzaken is de daling in volume groter dan de laatste jaren het geval is geweest. Mogelijk is ook hier de btw-verhoging van invloed.

    Volumegroei per distributiekanaal

    Daling alle distributiekanalen

    De daling in alle kanalen is dit kwartaal opvallend. Overigens is er nog geen reden tot paniek want de afgelopen jaren is gebleken dat dalen vaak ook weer opgevolgd worden door pieken. Bijvoorbeeld onder invloed van het weer en de timing van feestdagen of grote evenementen. Meestal weten de verschillende kanalen in de loop van het jaar het tij weer te keren, waarbij een zonnige zomer en gewenning van consumenten aan de btw-verhoging zeker een duit in het zakje van de verschillende food-ondernemers zullen doen.

    De consument is onvoorspelbaar bij productkeuze

    Wanneer we naar de stijgers en dalers in het supermarktschap over het afgelopen kwartaal kijken (vergeleken met het eerste kwartaal van 2018), dan is de Nederlandse consument nog steeds op zoek naar ‘gemak’ en lijkt ‘gezondheid’ iets minder de boventoon te voeren bij de keuze voor producten.

    Omzetstijgers en achterblijvers supermarktschappen eerste kwartaal 2019

    Populair in het supermarktschap

    Zoute snacks zijn dit kwartaal populair. Naast een forse stijging in omzet ten opzichte van het eerste kwartaal vorig jaar, kent deze categorie ook een flinke volumestijging van 4%. Daarnaast zien we een omzetstijging in de schappen met zoet broodbeleg, zoetwaren & chocolade en sauzen & mixen. Deze drie categorieën kennen overigens allemaal een beperkte volumestijging, waarmee de omzetstijging dus voor een groter deel een prijseffect lijkt te zijn. Op basis van deze cijfers kan geconcludeerd worden dat in het eerste kwartaal de Nederlandse consument meer supermarkteuro’s heeft uitgegeven aan enkele ‘ongezondere’ schappen.

    De tweede grote stijger is de categorie gekoelde gemaksoplossingen, het schap dat over geheel 2018 met ruim 10% de grootste omzetstijging heeft laten zien. In dit schap lijkt het te gaan om een kwaliteitsslag waar de consument wat extra’s voor over heeft, want de volumegroei van dit schap is slechts nihil.

    Vers fruit & groente, zuivel en vlees & vis

    Waar deze schappen over geheel 2018 nog tot de grotere stijgers behoorden, laten allen een ander beeld zien in het eerste kwartaal van dit jaar. Enerzijds liggen hier mogelijk hogere prijzen aan ten grondslag: zo betaalt de consument vergeleken met een jaar geleden fors meer voor aardappelen vanwege de droogte afgelopen jaar. Anderzijds zien we dat de schappen met zuivel (met name de vloeibare varianten) en vers fruit te maken hebben met een combinatie van prijsdruk en licht verminderde vraag vanuit de consument.

    In het geval van vers vlees en vis wordt de magere omzetgroei vooral gerealiseerd door hogere prijzen, want met een volumedaling van 4% ten opzichte van het eerste kwartaal van 2018 is dit schap één van de grootste volumedalers.

    3% omzetgroei in lijn met btw-verhoging

    De omzetgroei van 3% is niet gelijk verdeeld over de schappen. Wanneer categorieën veel concurrentie of een afnemende vraag kennen, valt op dat prijsstijgingen duidelijk achterblijven. Maar ook in schappen waar nog voldoende ruimte is voor groei vanuit de consumentenvraag, maar de kaarten in het schap anders geschud worden door bijvoorbeeld de groei van huismerken zien we prijsdruk. Dit laatste is het geval in het schap met vleesvervangers. De prijsverhogingen hebben over de gehele linie wel een negatief effect op volumes, want deze verslechteren ten opzichte van afgelopen kwartalen.

    “Prijsstijgingen blijven achter in schappen waar huismerken hun opmars maken.”

    Kaasmarkt: marges onder druk

    De laatste jaren is er in Nederland flink meer kaas geproduceerd, terwijl de vraag naar Nederlandse kaas in de belangrijkste afzetmarkt Noordwest-Europa daar duidelijk bij achterblijft. Dit heeft tot gevolg dat de productiemarges op kaas de laatste jaren onder druk staan en in 2018 zelfs bijna gehalveerd zijn in vergelijking met 2012. Tegelijkertijd wordt er momenteel nog volop geïnvesteerd in productiecapaciteit in Nederland, waardoor de verwachting is dat de kaasproductie ook de komende jaren zal toenemen.

    Kansen om marges te verbeteren

    De Nederlandse kaasmarkt is de laatste jaren steeds afhankelijker geworden van de export, aangezien de consumptie van kaas in Nederland zelf relatief stabiel is gebleven. Met haar efficiënte en uitgebreide productiecapaciteit, gunstige ligging en goede infrastructuur is Nederland een competitieve speler in de internationale kaasmarkt. Dit biedt dan ook kansen om de marges de komende jaren te verbeteren. Enerzijds kunnen kaasproducenten zich focussen op export naar zowel ontwikkelde als ontwikkelende landen. Anderzijds liggen er kansen voor producenten om meer waarde toe te voegen en bijvoorbeeld in te spelen op veranderend consumentengedrag. Bij dit laatste kan gedacht worden aan groei in foodservice, verschuiving naar online en on-the-go koopgedrag. Ook zijn consumenten steeds bewuster bezig met thema’s als gezondheid en duurzaamheid.

    Meer over de Nederlandse kaassector lees je in dit uitgebreide Engelstalige rapport

    Gezond eten makkelijker maken: hoe dan?

    Naast zaken als slaap, ontspanning en beweging is gezonde voeding één van de wapens in de strijd tegen leefstijl-gerelateerde ziektes. Een aangepast, gezond voedingspatroon kan een positieve bijdrage leveren aan de preventie van ziektes en bijkomende (zorg)kostenstijgingen. Het lastige is echter dat het juiste voedingsadvies voor ieder individu mogelijk anders is.

    Voedingsindustrie en zorgsector samen sterk

    Het maken van de juiste voedingskeuze blijkt voor de consument in de praktijk nog niet zo makkelijk door een gebrek aan kennis of motivatie. Om consumenten tot een gezondere voedingskeuze te verleiden, zullen de zorgsector en voedingsindustrie moeten samenwerken. Food-retail, foodservice en voedingsproducenten kunnen oplossingen bieden door consumenten te ontzorgen, keuzestress te verminderen en transparantie (bijvoorbeeld op het gebied van voedingswaarden) te vergroten.

    Lees meer over mogelijkheden tot samenwerking tussen de voedingsindustrie en zorgsector

    Blog

    Maartje van den Berg, senior analist Consumer Foods, over gezonde voeding en personalisering

    “Het is niet eerlijk. Ik kan écht niet slapen als ik ’s avonds nog een espressootje drink, terwijl mijn man nergens last van heeft. Gelukkig ligt dat niet aan mij: het wordt veroorzaakt door een verschil in genetische aanleg. Het DNA van mijn man zorgt er blijkbaar voor dat hij cafeïne beter afbreekt dan ik.

    Voeding is persoonlijk. Wat gezond is voor mij, hoeft niet gezond te zijn voor jou. Dat kan dus liggen aan verschillen in ons DNA, maar ook aan de samenstelling van onze darmbacteriën. En er zijn nog veel meer factoren die een rol spelen, zoals bijvoorbeeld hoe actief of hoe zwaar je bent. En niet te vergeten: wat je wel en niet lust en de keuzes die je maakt - bijvoorbeeld of je vlees eet of niet.

    In de wetenschap wordt steeds méér ontdekt over de relatie tussen onze voeding en onze gezondheid. Er is ook steeds meer technologie beschikbaar die kan meten en uitrekenen wat voor jou de beste voeding is. En uiteraard zijn er bedrijven die daar op inspelen. Ze sturen een test-kit en een vragenlijst op en op basis van de resultaten krijg je dan advies over wat je wel of niet zou moeten eten. Soms gaat het zelfs nog verder en komt dat advies compleet met recepten, of zelfs met de optie om alle ingrediënten met één druk op de knop online te bestellen. Gepersonaliseerde voeding dus! Dit alles staat nog in de kinderschoenen en lijkt momenteel vooral iets voor nerds of voeding-freaks. Dat gaan we nooit in de supermarkt terug zien.. Toch?

    Toch wel. Alle aandacht rondom gepersonaliseerd eten zegt iets over de manier waarop we tegenwoordig onze voedingskeuzes maken. Veel mensen willen best graag gezonder eten, maar weten niet goed hoe. Het lukt ze niet om bestaande patronen te doorbreken of om verleidingen te weerstaan. Als technologie kan helpen om die lastige keuzes vóór ons te maken, dan levert dat gemak én rust in je hoofd. En omdat het advies persoonlijk is, wordt het beter opgevolgd dan bijvoorbeeld de Schijf van Vijf van het voedingscentrum.

    Momenteel zijn veel van de bedrijven die actief zijn in gepersonaliseerde voeding nog echte startups. Tegelijkertijd zijn de supermarkten zich aan het warmlopen. Gezonde voeding verkoopt en de supermarkt heeft een grote voorsprong. Want in tegenstelling tot menig voedingsproducent genieten ze het vertrouwen van de consument. En ze weten al veel over ons koopgedrag, bijvoorbeeld via de klantenkaart-data.

    Net zoals je met standaard Lego-blokjes de meest fantastische bouwwerken kan maken, zal zo’n persoonlijk voedingsadvies grotendeels bestaan uit hele normale, bestaande producten. Gepersonaliseerde voeding-algoritmes kijken echter niet naar fancy logo’s of verpakkingen, maar naar objectieve criteria zoals ingrediëntendeclaraties. Leveranciers moeten dus echt gaan nadenken hoe ze met hun producten in dat advies terechtkomen.

    Overigens hebben we thuis het ‘koffie-probleem’ prima opgelost. Ik ga gewoon voor een Irish Coffee. Of het gezonder is, waarschijnlijk niet, maar ik slaap wel beter!”

    Deze blog is geïnspireerd op het Engelstalige artikel over ‘Personalized Food’ dat Maartje heeft geschreven.

    Meer inspiratie opdoen over gezonde voeding?

    Bezoek ons congres ‘Samen Innoveren voor een Vitaler Nederland’ op 21 november a.s., dat de Rabobank organiseert vanuit haar partnerschap met Diagnose Voeding & Gezondheid. Meer informatie?

    Congres Samen Innoveren voor een Vitaler Nederland

    Sectorspecialist Martijn Rol

    Els van Diermen

    • Sectorspecialist
    • Food
    Sectorspecialist Martijn Rol

    Martijn Rol

    • Sectorspecialist
    • Food
    Sectorspecialist Karine Chartier

    Karine Chartier

    • Analist
    • Consumer Foods