Biologische landbouw boer in weiland met koeien

Biologische landbouw

Verder op deze pagina:

    Voor deze branche deelt de Rabobank recente cijfers en trends.

    Biologische landbouw is een methode waarbij natuurlijke mechanismes optimaal worden gebruikt ten behoeve van de ondernemer. Daarnaast staat bij dierlijke productie het soorteigen gedrag centraal en zijn er eisen gesteld aan de diergezondheidszorg en -welzijn. Bij plantaardige teelten staat bodemgezondheid en holistisch gebruik van bedrijfsmiddelen centraal. Er wordt geen gebruik gemaakt van chemisch-synthetische gewasbescherming en kunstmest.
    In de biologische landbouw wordt zo veel mogelijk gebruik gemaakt van korte, gesloten kringlopen. Een gespecialiseerde biologische melkveehouder heeft vaak een ‘koppelbedrijf’ waar hij mee samenwerkt om een kringloop te realiseren of heeft zelf een gemengd bedrijf.

    Een bedrijf dient biologisch gecertificeerd te zijn om biologische producten te mogen verkopen, verwerken, importeren, verhandelen of opslaan. In Nederland verzorgt SKAL biocontrole, onder toezicht van het ministerie van Economische Zaken, het proces van certificering en monitoring.

    Consumenten kiezen meer biologisch

    De afzet van biologische producten in de Europese retail is in de jaren 2000 tot 2017 gegroeid van 7 miljard naar ongeveer 37,3 miljard (Helga Willer, 2019). In de afgelopen jaren heeft er ook een verdieping plaatsgevonden in het aanbod biologische producten. Consumenten kiezen meer voor biologische voeding, omdat biologisch in de beleving van de consument gezonder en duurzamer is.

    Ook dierwelzijn en smaak zijn koopargumenten. Deze consumententrend zal zeker de komende tien jaar naar verwachting nog doorzetten, waardoor het marktaandeel voor biologische voedingsproducten verder zal groeien. Dit biedt kansen voor agrarische ondernemers die willen omschakelen, omdat de krapte in de markt goede prijsvorming tot gevolg zal hebben. Echter, het creëert ook uitdagingen voor kleinere ondernemers die in toenemende mate concurrentie zullen ervaren. Ketenintegratie kan in deze bedrijven bijdragen aan een beter verdienmodel. De opkomst van een wereldmarkt voor agrarische bulkproducten biologisch biedt ook kansen voor schaalvergroting. 

    Verlaging van kostprijs

    Schaalvergroting, specialisatie en verkorting van de keten zullen leiden tot een verlaging van de kostprijs. Hiermee wordt immers een grotere efficiëntie in productie, verwerking en logistiek gerealiseerd. Een toename van het productievolume maakt tevens een betere afstemming van vraag en aanbod mogelijk. Het toetreden van grote afzetorganisaties en verwerkers zorgt voor meer stabiliteit van de keten.


    Noodzakelijke ondernemerseigenschappen

    Biologische ondernemers hebben niet alleen kennis van en inzicht in de markt nodig, maar ook op het gebied van verwerking en afzet. Naarmate de keten verder professionaliseert kan de aandacht van de ondernemer zich meer verplaatsen naar de primaire bedrijfsvoering. Dit biedt mogelijkheden voor een grotere groep ondernemers om aan te sluiten of om te schakelen. Noodzakelijke ondernemerschapseigenschappen blijven:

    • Ondernemerschap;
    • Vakmanschap;
    • Marketing;
    • Onderscheidend vermogen;
    • Voldoende financieel fundament om de transitieperiode te kunnen dragen.
    “Biologische ondernemers moeten kennis van en inzicht in de markt hebben én op het gebied van verwerking en afzet.”

    Economie

    Afgelopen jaar is het aantal gecertificeerde landbouwbedrijven met 6% gegroeid. De grootste groei zat in de toename van het aantal akkerbouwbedrijven. In Nederland zijn momenteel ongeveer 2.076 bedrijven met een biologische bedrijfsvoering (Bron: SKAL). Het biologische areaal is landelijk ongeveer 4% (circa 75.000 ha). Provincie Flevoland was in 2018 koploper met 13% biologisch landbouwareaal (met name akkerbouw) en de provincie Gelderland is koploper met het aantal biologische bedrijven (392). (SKAL Biocontrole, 2020)

    Omzet, marktaandeel en groeimarkten

    De omzet van biologische voedingsmiddelen in Nederland in 2018 is gegroeid tot ongeveer 1,6 miljard euro. Het marktaandeel is ruim 3,4% en zal naar verwachting stijgen. Het grootste afzetkanaal is via supermarkten. In buurlanden ligt het markaandeel hoger; In Duitsland omvat de retail markt voor biologische producten in 2018 10,04 miljard euro, 4,5% van de totale markt, en in Frankrijk 7,9 miljard euro, 4,6% van de totale markt. De totale markt voor biologische producten in de EU is sterk groeiend met ruim 10% in 2017, een groei die in de jaren naar 2020 is doorgezet en na 2020 nog zal aanhouden. (Helga Willer, 2019)

    Na aanleiding van de publicatie van de landbouwvisie van minister Schouten wordt in Nederland ook groei verwacht. In de visie wordt een omvorming van het landbouwbeleid ter sprake gebracht. Het hervormde beleid wordt gebruikt om koplopers op het gebied van klimaat, biodiversiteit, water, dierenwelzijn en bodemvruchtbaarheid te stimuleren.

    De belangrijkste groeimarkten voor de komende jaren zijn:

    • Bedrijfsrestaurants;
    • Catering;
    • ‘Hybride producten’, producten met een percentage biologische ingrediënten vervaardigd of die zijn gemaakt met omschakelproducten;
    • Retailers.

    De komende jaren zullen ondernemers in de biologische sector sterker richting geven aan hun onderneming om hun verdienmodel weerbaarder te maken. Omdat de biologische markt groeit en grotere partijen de methode implementeren, krimpen de marges voor grote productgroepen. We kunnen vier verschillende generieke bedrijfsstrategieën onderscheiden: samenwerking, verbreding, intensivering en extensivering.

    Het is belangrijk voor ondernemers dat het belangrijk is dat ze hun eigen toegevoegde waarde kennen en hier goed over communiceren. Korte-keten concepten passen in deze denkwijze.

    Duurzaamheid

    Biologische bedrijfsvoering vraagt om een groter oppervlakte per dier. of een extensiever bouwplan. Uit onderzoek is gebleken dat biologische landbouw beter scoort op milieu-impact (Wageningen university & research, 2019) (H.L. Tuomisto, 2012) (Bio mijn natuur, 2018). Biologische bodems bevatten gemiddeld meer organische stof en hebben een positieve impact op agrobiodiversiteit. De verschillen in milieu-impact zijn erg product-specifiek.

    Veel biologische bedrijven maken gebruik van de ontwikkeling van natuur in de regio. Minister Carola Schouten heeft aangekondigd om de komende jaren te werken aan een uitbreiding van het areaal bos in Nederland. Er zal 37.000 Ha bos bij moeten komen om de biodiversiteit te herstellen en de doelen van het klimaatakkoord te halen. Ze benoemd ook dat het hier ook gaat om het combineren van functies, bijvoorbeeld met de landbouw. Dit biedt kansen voor ondernemers die samenwerking opzoeken met natuurorganisaties.
    Door goede afspraken te maken met de betreffende (natuur)instanties kunnen ondernemers een vergoeding krijgen voor het onderhoud en de ontwikkeling van natuurgebieden.

    Innovatie

    Innovaties in de branche hebben betrekking op de ontwikkeling en verwerking van nieuwe producten met toegevoegde waarde die eveneens goed aansluiten bij consumententrends zoals transparantie, vers, voeding en gezondheid.

    Maatschappij

    Veel biologische bedrijven zijn multifunctioneel actief in agrarisch natuurbeheer, agrotoerisme en streekproducten. De openstelling en openheid van de bedrijfsvoering versterkt de belevingswaarde van biologisch voor de maatschappij.

    Het biologisch keurmerk vervult in de supermarkt een belangrijke functie in de communicatie met de consument en staat borg voor tracking & tracing. Om dit keurmerk te krijgen moet immers aan specifieke eisen zijn voldaan.

    Wet- en regelgeving

    In Nederland verzorgt Skal de controle op biologische productie en verwerking, en de toekenning van het biologisch keurmerk. Er geldt een wettelijke aansluitplicht voor boeren, verwerkers en handelaren die producten onder biologisch keurmerk in de handel brengen.

    Als ondernemers wat meer willen doen dan wettelijk verplicht, kunnen ondernemers zich aansluiten bij EKO, een privaat label met strengere normen dan SKAL. Voorwaarde voor het voeren van dit keurmerk is wel dat de ondernemer al is aangeloten bij SKAL.

    Daarnaast mogen licentiehouders van de biologische dynamische BD-Vereniging het handelsmerk 'Demeter' voeren als ze aan de gestelde voorwaarden voldoen. Ook hiervoor voert Skal de controle uit. Biologisch-dynamisch gaat verder dan biologisch, maar de regelgeving van SKAL vormt wel de basis. Biologisch-dynamische bedrijfsvorming vraagt de ondernemer op een hollistische manier om te gaan met mens en planeet.

    De door Skal toegepaste normen zijn overgenomen van de EU-normen. In andere landen gelden de andere certificeringsorganen, te vinden in het volgende document: (Department of Agriculture and Rural Development, 2019)

    De Europese commissie heeft in December 2019 uitgesproken dat de landbouwsubsidie van de EU (GLB) hervormd zal gaan worden. In de loop van 2020 zal er een nota gepubliceerd worden waarin deze aankondiging verder uitgewerkt staat, maar de ambitie is uitgesproken om 40% van de subsidie te alloceren naar klimaatactie. De strategie heeft als speerpunten het tackelen van klimaatverandering, het beschermen van de omgeving, behouden van biodiversiteit, voedselzekerheid verzekeren en het stimuleren van biologische landbouwprincipes. (European commission, 2020)

    Lees meer op Skal.nl

    Aanbod Rabobank

    Rabobank als financiële dienstverlener

    • Rabo Groenfinanciering voor duurzame projecten;
    • Impactlening voor gecertificeerde ondernemingen;
    • Borgstellingskrediet voor ondernemers in omschakeling.

    Rabobank als maatschappelijk partner

    Vanuit de Growing a better world together-strategie wil de Rabobank bijdragen aan een duurzame voedselvoorziening. Biologische landbouw heeft veel aandacht voor mens, dier en natuur, en past goed in deze strategie.

    De Rabobank is sponsor van de 'Ekoland Innovatieprijs'. Ook neemt de Rabobank deel aan de landelijke Biobeurs.

    Laatste update: februari 2020

    Bronnen

    (Helga Willer, 2019) (SKAL biocontrole, 2020) (CBS, 2018) (Rabobank, 2016) (Bionext, 2020) (European commission, 2020) (Wageningen university & research, 2019)

    Sites

    https://www.rabobank.nl/bedrijven/cijfers-en-trends/biologische-consumententrends/
    https://research.rabobank.com/far/en/sectors/consumer-foods/Gewoon-biologisch-Minder-groei-meer-dynamiek.html
    https://bionext.nl/application/files/2215/8158/4861/5011-organic-world-2020.pdf is hetzelfde als https://shop.fibl.org/CHen/mwdownloads/download/link/id/1202/?ref=1
    https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2018/29/biologische-landbouw-groeit
    https://files.smart.pr/f1/176a685def40eb83f93864f9ccfbce/TRENDRAPPORT-BIOLOGISCHE-SECTOR-2018.pdf