Apotheken

Apotheken verstrekken geneesmiddelen en begeleiden en adviseren patiënten op het gebied van medicatieveiligheid, medicatietrouw en medicatieoverdracht. De Rabobank deelt recente cijfers en trends voor deze branche.

We bespreken de ontwikkelingen op het gebied van:

Prognose apothekersbranche

Op korte termijn verwacht de Rabobank dat:

  • apothekers steeds meer specialiseren naar doelgroepen (diabetespatiënten, preventie, de rol van voeding)
  • de dienstverlening verschuift van één vestigingspunt naar meer vestigingspunten
  • de dienstverlening een omnichannel karakter krijgt (zoals webshop, bezorger en 24-uurs kluis)

De lange termijn prognose is negatief voor het aantal bestaande apotheken. Dit komt zowel door de consolidatie van het aantal apotheken als doordat het bestaande distributiemodel dient te worden geïnnoveerd. Uitdagingen voor de branche liggen vooral in de verbetering van de dienstverlening. Denk aan samenwerking met de eerste en tweede lijn (op een gunstige locatie), het informeren, begeleiden en ondersteunen van chronische patiënten bij het beter gebruiken van geneesmiddelen, en het zoeken naar nieuwe manieren om cliënten te bedienen.

De prijsdruk van de afgelopen jaren heeft ervoor gezorgd dat de marges afnemen. Hierdoor vindt er een opschaling plaats van het aantal bestaande apotheken, ondanks de toenemende vraag naar medicatie.

Openbare apotheken

Binnen de groep openbare apotheken (ziekenhuisapotheken en apotheekhoudende huisartsen) kunnen we de volgende organisatievormen onderscheiden:

  • zelfstandige apotheken (1/3e van de markt)
  • formule/franchise-apotheken (ondernemers met een eigen apotheek met veelal meerdere vestigingen waar de apotheken samen volgens een gemeenschappelijke formule werken)
  • ketenapotheken met of zonder groothandel (de apotheken vallen onder een holding en de apotheekhoudende is in loondienst)

Economie

De vraag naar medicijnen neemt toe door demografische ontwikkelingen zoals vergrijzing, welvaartsziekten, chronische aandoeningen en polyfarmaciepatiënten (met meer dan vijf medicijnen). 

Het aanbod van het huidige aantal apotheken daalt. Tegelijkertijd stijgt de omvang van apotheken, wat betekent dat er meer patiënten per apotheek zijn. Dit komt enerzijds door schaalvergroting bij bestaande aanbieders en anderzijds door een stijging van het aantal apothekerscollectieven en/of apotheekketens. Naar verwachting zal het aantal apotheken verder dalen naar 1800.

Om kleiner wordende marges tegen te gaan is schaalvergroting (meer vestigingspunten) een mogelijke oplossing. Tevens vindt er minder eigen bereiding plaats in de apotheek, en ad hoc bereiding wordt steeds meer uitbesteed aan collega-apothekers (groot-bereiding). Dit heeft als gevolg dat er naast schaalvergroting ook verschuivingen in de keten plaatsvinden en dat apotheken zich aansluiten bij apothekerscollectieven, franchiseorganisaties of worden overgenomen door een apothekersketen.

De Rabobank verwacht dat kleine apothekers de afzet moeten verhogen of zich aan moeten sluiten bij een grotere keten om toekomstbestendig te zijn. Apothekers die zich meer specialiseren en uitbreiden naar meer vestigingen presteren naar verwachting beter.

Duurzaamheid

De apotheker speelt een belangrijke rol bij:

  • toezicht op therapietrouw
  • juiste voorschrijving van medicatie
  • tegengaan van verspilling van medicatie
  • controle van medicatie

Ook biedt de apotheker medicijninformatie voor laaggeletterden en migranten. Dit heeft als gevolg dat de apotheker bewuster dient te zijn van zijn doelgroep en daar zijn apotheek op in moet richten.

Apothekers zamelen vrijwillig medicijnafval in, zoals niet-gebruikte medicijnen en naalden. Het correct verwerken van medicijnafval voorkomt dat medicijnresten in het oppervlakte- en grondwater terechtkomen. Tevens werken ze mee aan het brancheverduurzamingsplan om de hoeveelheid verpakkingsmateriaal in deze branche de komende jaren te verminderen.

Lees meer over het brancheverduurzamingsplan op Duurzaam-ondernemen.nl

De Rabobank hecht er waarde aan dat apotheken medicatieverspilling terugdringen.

Innovatie

Innoveren kan door product-, proces-, technologische en sociale innovatie.

Bijvoorbeeld in de vorm van:

  • nieuwe samenwerkingsvormen met voedingsconsulenten
  • e-health-toepassingen, waardoor er een online relatie ontstaat en er meer inzicht komt in het medicijngebruik
  • de rol van voeding bij medicatie en preventie

Contact met patiënten wordt steeds makkelijker en daardoor vindt er ook meer innovatie plaats in het distributiemodel. Dit wordt steeds meer omnichannel benaderd. Denk aan online bestellingen, 24-uurs medicijnautomaten en diverse bezorgmomenten. Dit heeft als gevolg dat de apotheker bewustere keuzes moet maken in zijn dienstverlening en aandacht kan geven aan diverse (chronische) groepen.

De Rabobank verwacht dat apothekers die zich meer focussen op preventie, patiëntcontact en bereikbaarheid beter presteren.

Maatschappij

De consument vraagt steeds meer maatwerk. Allereerst moet medicijnadvies van apothekers aansluiten op de kenmerken van de klant, zoals:

  • laaggeletterdheid
  • taalbarrières door een migrantenachtergrond
  • slechtziend- en –horendheid onder ouderen

Bovendien mag medicijngebruik voor de consument geen afbreuk doen aan de kwaliteit van leven. Van de apotheker wordt daarom gevraagd medicatie aan te bieden die aansluit op de levensstijl van de individuele consument.

Het onderscheiden op prijs is niet mogelijk en de apotheker zal zich moeten onderscheiden op een bredere dienstverlening.

Denk bijvoorbeeld aan:

  • preventie
  • beweging
  • het creëren van bewustwording bij patiënten over de effecten van (gezonde) voeding

Wet- en regelgeving

De tarieven van de apothekers zijn gebaseerd op prestatiebekostiging en er is sprake van een vrije prijssegment. Het is aan de zorgverzekeraar om hierover te onderhandelen.

Het ministerie van VWS bepaalt twee keer per jaar, op grond van de Wet geneesmiddelenprijzen, de maximumprijzen voor geneesmiddelen die leveranciers mogen rekenen. Bij meer geneesmiddelen met dezelfde werkzame stof bepaalt de zorgverzekeraar welk product of merk wordt vergoed, het zogenoemde preferentiebeleid.

Deze twee ontwikkelingen hebben als gevolg gehad dat de prijzen met circa 40% zijn afgenomen. Het gevolg voor een individuele apotheek is dat de marges verder onder druk komen te staan en dat het volume moet toenemen om de apotheek toekomstbestendig te laten zijn.

Aanbod Rabobank

Rabobank als financiële dienstverlener
De Rabobank biedt bancaire diensten (OIP propositie, overname apotheek), specifieke leaseoplossingen (verpakkingsmachines) en innovatiemogelijkheden. Dit in combinatie met een sterk lokaal netwerk en kennis van de lokale markt (35 medicidesks).

Rabobank als maatschappelijk partner
De Rabobank is een belangrijke maatschappelijke partner voor deze doelgroep, als wel voor de gehele keten. Wij werken samen met brancheverenigingen, ministeries, ketens en zelfstandige apothekers. Daarnaast ondersteunt de Rabobank initiatieven als Vereniging Jonge Apothekers (VJA), Vereniging Arts en Voeding, IkWoonLeefZorg en diverse lokale innovatieprojecten.

Laatste update: december 2017

Gerelateerde branches

Huisartsen

Medisch specialisten

Ziekenhuizen

Contact

Rabobank