Lerares in het midden van de klas terwijl leerlingen lezen

Een duurzame toekomst voor het onderwijs

Verder op deze pagina:

    Hoe we kinderen genoeg ondersteuning bieden om zich straks staande te houden

    App-ontwikkelaar. Typisch zo’n beroep waarvan twintig jaar geleden niemand kon voorspellen dat het zou gaan bestaan. Laat staan dat we er toen al kinderen voor opleidden. Ook de kinderen van nu komen later steeds vaker terecht in nu nog volkomen onbekende beroepen.

    Maar worden zij hier wel voldoende op voorbereid? Bieden we kinderen, nu en later, genoeg ondersteuning om zich straks staande te kunnen houden? Als we onze kinderen straks een goede toekomst willen geven, dan kan ons onderwijs niet hetzelfde blijven; veranderen is noodzakelijk.

    Duurzaam onderwijs

    Een goede toekomst voor onze kinderen begint met duurzaam of toekomstbestendig onderwijs. Maar, wat is duurzaam onderwijs dan precies? Het is sowieso een heel breed begrip, waar veel onderwerpen onder vallen, zoals het schoolgebouw, de docent en de leerling zelf. Maar er is wel een heel duidelijke gemene deler: duurzaam onderwijs bereidt kinderen voor op hun deelname aan een duurzame en snel veranderende samenleving.

    Het belangrijkste kenmerk van duurzaam onderwijs is ‘voortdurende beweging’. Dat wil zeggen dat het zo flexibel is dat het gemakkelijk mee kan met demografische, sociale en technologische veranderingen.

    Kenmerken van een duurzame school:

    • voortdurende beweging
    • originele lesvormen
    • energiezuinige schoolgebouwen
    • flexibele schoolgebouwen
    • optimale inzet van ICT-oplossingen
    • een toekomstbestendig lesprogramma
    • flexibele organisaties
    • veranderingsgezinde docenten
    • leerlingen die klaar zijn voor hun toekomst

    Bij toekomstbestendig onderwijs worden nieuwe technologieën ingezet om de kwaliteit van het onderwijs te verbeteren. Maar wel op manieren die veel verder gaan dan een het digitaliseren van een schoolbord of een lesboek op een tablet. En er werken mensen die steeds opnieuw bereid zijn om veranderingen door te voeren, om zo de leerlingen zo goed mogelijk voor te bereiden op de snel veranderende samenleving.

    Maar duurzaam onderwijs betekent ook onderwijs dat goed is voor onze leefomgeving zoals frisse en energiezuinige gebouwen.

    Hier wordt al hard aan gewerkt. Door schoolbestuurders en docenten, ouders en ook bij de overheid. Iedereen onderkent dat er beweging nodig is. Maar er is nog veel te doen.

    Onze visie op onderwijs

    Ook bij de Rabobank hebben we ideeën over welke richting het onderwijs in zou moeten slaan. We zijn geen onderwijzers, we werken niet in het onderwijs, maar we financieren een groot aantal scholen, universiteiten en andere semipublieke instellingen. Daardoor hebben we regelmatig contact met docenten en onderwijsbestuurders. Daar hebben we veel van geleerd en deze kennis delen we graag.

    “Kinderen moeten niet opgeleid worden om examens goed te maken, maar om verandering het hoofd te kunnen bieden.”

    Persoonsgericht opleiden

    Wij geloven in adaptief of passend onderwijs voor alle leerlingen. Niet ieder kind heeft dezelfde talenten of hetzelfde leervermogen. Lesstof moet daarom worden aangeboden op het tempo en het niveau van de leerling. Hierbij moet optimaal gebruik worden gemaakt van de mogelijkheden die nieuwe ICT-technologieën bieden. Zo kunnen de leerlingen hun talenten volop ontwikkelen en tegelijkertijd genoeg vaardigheden krijgen in vakken waar ze minder voeling mee hebben. Een flexibel systeem, wat maatwerk levert en waarbij de leerling centraal staat.

    Omgaan met verandering

    Daarnaast verandert de samenleving zo snel dat opgedane kennis zo weer achterhaald is. Bepaalde basiskennis zoals taal en rekenen blijft noodzakelijk. Maar kinderen moeten ook de vaardigheden aanleren die ze straks nodig hebben als ze op de arbeidsmarkt aan de slag gaan. Dat betekent dat kinderen niet per se opgeleid moeten worden om hun (kennis)examens goed te maken, maar om goed te kunnen omgaan met die voortdurende verandering. Als scholen een goed systeem hebben om leerlingen en hun prestaties te volgen, dan zijn examens wellicht niet meer nodig, want dan weet de school precies waar zijn leerling staat. De focus kan dan verlegd worden van toetsen naar ontwikkelen.

    Op weg naar duurzaam onderwijs

    Maar laten we pas op de plaats maken: hóé gaan we veranderen? We hebben namelijk nog te maken met de huidige systemen, regels, afspraken en verwachtingen. Deze transformatie is natuurlijk niet van de ene op de andere dag geregeld.

    De overheid heeft een grote rol in het huidige onderwijssysteem en is vaak een beperkende factor voor vernieuwing. Bijvoorbeeld door het stellen van bepaalde eisen aan scholen, zoals het aantal verplichte lesuren. Dat betekent dat er weinig ruimte is voor verandering en eigen inbreng, er wordt immers opgeleid voor de toetsmomenten. Een voorbeeld van de vertragende werking van de overheid komt uit het hoger onderwijs. In 2014 besloot minister Bussemaker pas na een lange aanloop dat het volgen van MOOC’s (Massive Open Online Courses) ook studiepunten oplevert.

    Maar we zien ook kansen! Bij excellente scholen is er wel degelijk ruimte om te experimenteren met nieuwe onderwijsmethoden of output-gestuurd onderwijs. Die scholen experimenteren nu bijvoorbeeld al met een flexibele vakantieplanning en de inzet van praktijkopdrachten om vakken leuker en aansprekender te maken.

    Voorbeelden van duurzaam onderwijs

    Het onderwijs in Finland geldt als schoolvoorbeeld van duurzaam onderwijs. Het onderwijs sluit daar veel beter aan op het bedrijfsleven, waardoor kinderen een betere start hebben op de arbeidsmarkt. Kenmerkend voor het Finse onderwijs zijn:

    • de focus op talentontwikkeling
    • het goede imago van leraren
    • geen gestandaardiseerde toetsen en examens
    • minder lesuren
    • hoge mate van autonomie voor leraren
    • pas vanaf 16 jaar verschillende schoolniveaus door toepassing adaptief onderwijs
    • veel ontwikkelingsmogelijkheden voor docenten
    • de overheid en het bedrijfsleven stellen meer middelen beschikbaar voor de bekostiging van het onderwijs

    Maar ook in ons eigen land zijn er mooie voorbeelden:

    St. Pachalis

    St. Paschalis, Den Haag

    De Paschalisschool biedt basisonderwijs op maat, waarbij ook veel aandacht is voor de ontwikkeling van persoonlijke kwaliteiten als aanpassingsvermogen, flexibiliteit, inzet, nieuwsgierigheid, zelfvertrouwen en zelfstandigheid. Daarmee bereidt de school zijn leerlingen voor op hun plek in een duurzame en multiculturele samenleving.

    Corlaer College

    Corlaer College, Nijkerk

    Het Corlaer College wil graag dat haar leerlingen in één keer de juiste vervolgopleiding kiezen. Door intensief samen te werken met het bedrijfsleven probeert ze haar leerlingen gerichter en intensiever te begeleiden bij hun beroepskeuze. Daardoor zijn de leerlingen beter gemotiveerd en voorbereid op de arbeidsmarkt.

    Inzicht en inspiratie

    De weg naar duurzaam onderwijs voert volgens ons langs vijf pijlers. De komende maanden lichten we in willekeurige volgorde één van deze vijf pijlers nader toe. Met deze serie willen we inzicht bieden in onze visie op onderwijs en directie en bestuurders inspireren om na te denken over een duurzame toekomst voor hun school.

    Schoolgebouw van de toekomst

    Heeft het schoolgebouw van de toekomst nog een klaslokaal? En moeten we alle verouderde schoolgebouwen vervangen, of is verbouwen ook een optie? Duurzaamheid is ook in het onderwijs een belangrijk onderwerp. En het schoolgebouw is daar misschien wel het meest tastbare onderdeel van. Staat dit thema al bij jou op agenda?

    Een duurzaam schoolgebouw: flexibel en verbouwd

    Docent van de toekomst

    Hoe ziet de rol van de docent er in de toekomst uit? Waarom moet zijn rol veranderen? Wat moet er gebeuren om die verandering ook daadwerkelijk te kunnen maken? En hoe kan de docent daar zelf een rol in spelen?

    Gezocht: duurzame docent m/v

    Schoolorganisatie van de toekomst

    Bij de verandering van het onderwijs is voor schoolorganisaties een grote rol weggelegd, zij moeten het immers faciliteren. Zij creëren de randvoorwaarden waaronder het kind leert en de leraar doceert. Een ondernemende schoolorganisatie is daarom van groot belang.

    Schoolorganisatie van de toekomst

    Leren in de toekomst

    Bij het leren in de toekomst hoort fris, modern lesmateriaal. Maar dat gaat verder dan alleen maar digitaal lesmateriaal. De rol van de schoolboekenuitgever verandert daardoor in die van een 'content organiser'. Daarmee wordt het leren steeds persoonsgerichter.

    Duurzaam leren is persoonsgericht leren

    Leerling van de toekomst

    Onderwijs van de toekomst bereidt de leerling voor op een steeds sneller veranderende samenleving. Talentontwikkeling bij leerlingen moet er toe bijragen dat iedereen een beroep vindt dat bij hem of haar past.

    Vind de toekomst die bij de leerling past

    Menno van Noort

    Menno van Noort

    • Sectorspecialist
    • Onderwijs