Update

Hoe gaat het met de Nederlandse consumptie? Een blik op transactiedata

5 mei 2021 07:00

De pandemie en de lockdownmaatregelen zorgen voor ingrijpende verschuivingen in het consumptiegedrag van Nederlanders. Op deze pagina geven we regelmatig inzicht in die ontwikkelingen met analyses op basis van geaggregeerde transactiedata van Rabobank.

Man komt boodschappen bezorgen in coronatijd

De versoepelingen van de coronamaatregelen die op 28 april zijn ingegaan hebben een merkbaar positieve impact op de uitgaven van Nederlanders. Zo zien we het grootste herstel in de uitgaven aan ‘uit eten en drinken’ in ruim zes maanden, vooral als gevolg van de opening van de terrassen (figuur 1). Niettemin blijven de uitgaven hieraan nog ver onder het niveau van dezelfde periode in 2019. Verder zien we ook een duidelijke stijging in de uitgaven aan ‘kleding en sieraden’ door de verdere opening van niet-essentiële winkels. Dat past bij het beeld van de afgelopen week van drukke winkelstraten en wachtrijen voor winkels.

We zien dus opnieuw dat naarmate de lockdown-maatregelen versoepelen, de uitgaven van consumenten weer toenemen. Wel is het mogelijk dat de stijging in de uitgaven later wat afzwakt nadat consumenten in hun dringendste behoeften hebben voorzien. Deze terugval zagen we ook enige tijd na de versoepelingen van begin maart.

Figuur 1. Consumenten weten terras en winkel weer te vinden

Figuur 1. Consumenten weten terras en winkel weer te vinden
Bron: RaboResearch

De consumptie van huishoudens lag in april volgens onze berekeningen bijna 14 procent hoger dan in april 2020 (figuur 2). Omdat de pandemie toen de consumptie al sterk beperkte, vergelijken we het ook met april 2019. Ten opzichte van die maand daalde de consumptie met ruim 4 procent. Dit is een iets grotere krimp dan in maart 2021 (2 procent). Daar moet wel bij worden gezegd dat de uitgaven in maart vooral in de eerste helft van de maand hoger lagen door de heropening van de meeste contactberoepen en door de invoering van winkelen op afspraak. In de tweede helft van de maand zakten de uitgaven weer iets terug. De krimp in april was wel veel kleiner dan in de periode december-februari. Al met al lagen de uitgaven van consumenten in april op een vergelijkbaar niveau als in de zomermaanden van vorig jaar.

Figuur 2. Uitgaven consumenten voorbij dieptepunt harde lockdown

Figuur 2. Uitgaven consumenten voorbij dieptepunt harde lockdown
Bron: RaboResearch, CBS

Onderzoeksverantwoording

Voor de berekeningen van de consumentenuitgaven gebruiken we transactiedata van Rabobank. Het gaat om betalingen op geaggregeerd niveau, die door de onderzoekers niet herleidbaar zijn tot de klant. Om de totale consumptie te berekenen (zoals in figuur 2), nemen we alle typen betalingen mee. Hierdoor kunnen we ook rekening houden met bijvoorbeeld de verschuiving naar online aankopen die tijdens de lockdown plaatsvindt. De specifieke consumptiecategorieën (zoals in figuur 1) beslaan enkel elektronische betalingen; opname van contant geld wordt toegewezen aan de consumptiecategorie ‘contant’ (niet weergegeven). Dit vertekent de ontwikkeling van de uitgaven aan specifieke consumptiecategorieën opwaarts, want mensen doen steeds meer uitgaven elektronisch in plaats van contant.

De totale consumptie-uitgaven corrigeren we voor inflatie met behulp van de Geharmoniseerde Consumenten Prijs Index (HICP) van het CBS. We passen geen inflatiecorrectie toe op de subcategorieën van de uitgaven, omdat het CBS andere definities van consumptiecategorieën hanteert. Verder corrigeren we voor verschillen in aantallen en type koopdagen in de maand, omdat het consumptiegedrag op bijvoorbeeld een zaterdag anders is dan op een maandag.