Onderzoek

Coronacrisis vraagt nú om actieve aandacht voor brede welvaart

27 maart 2021 05:30

De brede welvaart is in ons land tot en met 2019 toegenomen en lijkt in eerste instantie nog niet te zijn getroffen door de coronacrisis. Alle regio’s in Nederland gingen erop vooruit, maar met grote regionale verschillen. Eerdere crises toonden echter aan dat brede welvaart vaak later wordt geraakt en zich ook trager herstelt dan de economische groei. Zo bereikte de brede welvaart pas in 2018 het niveau van voor de grote financiële crisis van 2008. Om de brede welvaart na de coronacrisis niet te laten wegzakken, moeten beleidsmakers hier nu actief op inzetten.

Meteen de diepte in? Lees de volledige studie
Meisje raam mondkap

De coronacrisis waar we op dit moment middenin zitten, onderstreept opnieuw het belang van een breed welvaartsperspectief. Willen we een volledig beeld hebben van de impact van de coronacrisis, dan moeten we niet alleen naar de effecten op de volksgezondheid en het bruto binnenlands product kijken, maar vooral naar de bredere maatschappelijke effecten.

Figuur 1. Ontwikkeling brede welvaart vergeleken met bruto binnenlands product

Figuur 1. Ontwikkeling brede welvaart vergeleken met bruto binnenlands product
Bron: RaboResearch en Universiteit Utrecht

Brede welvaart vooralsnog niet gedaald

De grote vraag is wat de coronacrisis op termijn doet met de brede welvaart in ons land. De eerste signalen waarover we via enquêtegegevens beschikken, wijzen erop dat de brede welvaart vooralsnog overeind is gebleven. Ondanks een daling op het gebied van sociale contacten, huisvesting en subjectief welzijn. Daarmee zien we in de eerste maanden van de coronacrisis wel duidelijk een afvlakking van de toename in brede welvaart, terwijl die in de jaren voor de coronacrisis steeds groeide.

Brede welvaart in alle Nederlandse regio’s gestegen

Alle Nederlandse regio’s kenden gedurende de periode 2013-2019 een stijging van hun brede welvaart. Ook in 2019 is de brede welvaart toegenomen. Met name de dimensies baanzekerheid en inkomen hebben de afgelopen jaren bijgedragen aan de positieve ontwikkeling van brede welvaart sinds 2013. De negatieve ontwikkeling van huisvesting heeft de toename van brede welvaart juist afgezwakt.

Figuur 2. Ontwikkeling van brede welvaart in veertig Nederlandse regio’s

Figuur 2: Ontwikkeling van brede welvaart in veertig Nederlandse regio’s
Bron: RaboResearch en Universiteit Utrecht

Wel zijn er forse verschillen tussen de regio’s. De Brede Welvaartsindicator geeft op elf dimensies van brede welvaart een indicatie van de kwaliteit van leven. De kwaliteit van leven wordt sterk bepaald door onze directe leefomgeving. Die leefomgeving verschilt sterk per regio. Utrecht en Het Gooi en Vechtstreek hebben de hoogste brede welvaart, gevolgd door Zuidwest-Friesland. In deze regio’s is het relatief veilig en zijn mensen gemiddeld meer tevreden met hun woning. Daarnaast zijn mensen in Utrecht en het Gooi en Vechtstreek gezonder, hoger opgeleid en zekerder van een baan. Vooral in Het Gooi en Vechtstreek hebben zij ook hogere inkomens.

Woontevredenheid verklaart grotendeels de regionale verschillen

De grootstedelijke regio’s die relatief laag scoren, Groot-Amsterdam en vooral Agglomeratie ’s-Gravenhage en Groot-Rijnmond, ondervinden hinder van het feit dat mensen dicht op elkaar wonen en een hoge concentratie van economische activiteiten: een lagere milieukwaliteit, minder veiligheid en een lagere woontevredenheid. In de zuidelijke en noordoostelijke regio’s met een lagere brede welvaart zijn mensen gemiddeld minder gezond en minder hoogopgeleid, hebben zij minder baankansen en liggen de inkomens lager.

Verschillen in de verandering van brede welvaart zijn vooral toe te schrijven aan de dimensie huisvesting. Oftewel, regio’s met een beperkte verhoging van brede welvaart kampen met een sterke verslechtering van de woontevredenheid. Dit geldt in het bijzonder voor de Zaanstreek, maar ook voor regio’s als Delfzijl, Den Haag en Amsterdam. Onze analyse laat zien dat huisvesting een steeds belangrijkere opgave vormt in alle regio’s, zij het met regionale variaties.

Coronacrisis noopt nú tot extra aandacht voor brede welvaart

De geschiedenis leert ons dat zware crises de brede welvaart vaak niet direct raken. Zoals gezegd, suggereren de eerste analyses van enquêtegegevens ook nu dat de brede welvaart nog niet direct onderuit is gegaan. Wel weten we uit het verleden dat de brede welvaart vaak wat later na een economische crisis wél hard wordt geraakt. Laat dit een les zijn voor beleid dat nu in gang wordt gezet: als de overheid nu zo hard gaat bezuinigen zoals bij de financiële en economische crisis van 2008, kan dit grote gevolgen hebben voor de brede welvaart in ons land. Daarom doen beleidsmakers er goed aan om juist nu aandacht te blijven houden voor welvaart in brede zin.

Over de Brede Welvaartsindicator

De Brede Welvaartsindicator (BWI) is een initiatief van onderzoeksthema Instituties voor Open Samenlevingen van de Universiteit Utrecht en RaboResearch. De Brede Welvaartsindicator meet en weegt elf dimensies die het welzijn van Nederlanders weerspiegelen. Deze dimensies zijn: veiligheid, milieu, gezondheid, subjectief welzijn, balans tussen werk en privé, wonen, onderwijs, materiële welvaart, maatschappelijke betrokkenheid, sociale relaties en banen.