Opinie

Pijnpunten bij de pensioenhervorming

15 november 2022 8:00

De Tweede Kamer debatteert intensief over de pensioenhervorming. Het gaat daarbij vaak om technische details. Daarom een kort overzicht van de belangrijkste dilemma’s

When bills pile up so does the stress

De pensioenhervorming is vooral een wijziging ‘onder de motorkap’. Pensioenregelingen krijgen de vorm van een beschikbare premieregeling, in twee varianten. Hierbij verdwijnt het begrip ‘dekkingsgraad’ en wordt het stelsel minder gevoelig voor de rentestand. En juist meer gevoelig voor de beurskoersen.

Werknemers

Voor werknemers lijkt de nieuwe systematiek per saldo positief. Het premiepercentage is straks voor alle leeftijden gelijk en werknemers krijgen een rendement dat past bij hun inleg - dus geen ‘subsidie’ van jonge naar oudere werknemers. Het zwaartepunt van de pensioenopbouw verschuift naar de eerste helft van de loopbaan – deeltijdwerk heeft dan meer impact aan het begin van de loopbaan, en minder op latere leeftijd. Pensioenregelingen worden gemakkelijker onderling vergelijkbaar. Dat is belangrijk bij gebeurtenissen zoals baanwissel of de beslissing van jonge ouders om minder uren te gaan werken.

Gepensioneerden

Voor gepensioneerden is het glas halfvol. Omdat de buffers minder hoog hoeven te zijn, zal de pensioenuitkering sneller worden verhoogd én verlaagd. En hoewel dat potentieel méér kan opleveren, kunnen die schommelingen in de praktijk zorgen voor meer onzekerheid in plaats van een grotere tevredenheid.

Drie hete hangijzers – en mogelijke maatregelen

1. De overstap

Het opdelen van de bestaande pensioenpot in individuele vermogens (‘invaren’), zonder individueel bezwaarrecht. Om de kans op discussies – en rechtszaken – te verkleinen, heeft de minister al een aanscherping gedaan van de toegestane rekenmethodes. Maar dat is misschien nog niet genoeg. Een alternatief zou geleidelijk ingroeien kunnen zijn, zodat er niet één groot overstapmoment is maar meer kleine. Een andere mogelijkheid is om deelnemers de keuze te geven of zij het opgebouwde vermogen wel of niet willen overhevelen – dan blijft het bestaande stelsel dus deels in stand.

2. De nieuwe opbouw

De variant ‘solidair contract’ is complex; denk aan het toedelen van beleggingsrendementen aan verschillende leeftijdsgroepen en het vaststellen van de vul- en uitdeelregels voor de buffer (‘solidariteitsreserve’). Wellicht zijn extra waarborgen nodig om ervoor te zorgen dat het vermogen bij de allerjongste deelnemers – die het meeste beleggingsrisico lopen –niet tijdelijk negatief kan worden.

3. De ‘pensioenlozen’

Inmiddels heeft de minister gezegd het aantal werknemers zonder pensioenopbouw binnen vijf jaar te willen halveren. Met als stok achter de deur een onderzoek naar een ‘Nationale Pensioenplicht’.

Timing

De noodzaak van hervorming lijkt in het huidige economische klimaat kleiner. De dekkingsgraden zijn immers flink gestegen, omdat het positieve effect van de gestegen rente (op de verplichtingen) groter is dan het negatieve effect van de gedaalde beurskoersen (op de bezittingen). Door de hoge inflatie zijn er bovendien extra zorgen over de waardevastheid van het pensioen – al geldt dat zowel in het nieuwe als in het huidige stelsel.

Linksom of rechtsom zal de wet er wel komen. Maar de discussie zal vermoedelijk nog lang voortduren.


Eerder verschenen in het Reformatorisch Dagblad