Impact coronacrisis op commercieel vastgoed

De 7 belangrijkste vragen over de coronacrisis in het vastgoed

Het coronavirus heeft de vastgoedsector in zijn greep. Zo is er sprake van een afname van het aantal vastgoedtransacties en zijn de meeste onderhandelingen on hold gezet. Beleggers kijken de kat uit de boom en wachten af. We snappen dat het coronavirus voor jou als ondernemer in de vastgoedsector onzekerheid met zich meebrengt. In dit artikel vind je antwoorden op de 7 belangrijkste vragen van dit moment. Zo ben je op de hoogte over de huidige ontwikkelingen, de risico’s en de vooruitzichten in het commercieel vastgoed.

1. Hoe kwetsbaar is commercieel vastgoed voor deze crisis?

Redelijk kwetsbaar. Toenemend op de hele korte termijn en zeker in de periode daarna. Gevoelsmatig zaten we al op een top van de markt en corona kan zorgen voor een kanteling in het sentiment. De crisis is bovendien zo wijdverspreid dat wij verwachten dat dit impact heeft op de reële economie. Rabobank verwacht dit jaar een lichte krimp van 0,2% van de economie, op basis van de uitgangspunten dat de coronacrisis in het tweede kwartaal normaliseert. Deze krimp zal ook op vastgoed zijn weerslag krijgen.

Investeerders wachten af. Waar transacties toch doorgaan, gaat het om vastgoed met een laag risicoprofiel.

Figuur 1: Impact coronacrisis op commercieel vastgoed

Download (PDF)

2. Vallen de transacties in vastgoed stil?

Wij denken dat het transactie- en investeringsvolume gaat dalen. En wel om twee redenen. Ten eerste omdat heel veel bedrijven en ondernemers op dit moment andere zorgen hebben dan nieuwe huisvesting. Ten tweede omdat investeerders een afwachtende houding aannemen ten aanzien van nieuwe investeringen. De focus gaat uit naar cash, werkkapitaal en winstgevendheid. Waar transacties wel tot stand komen, zaten deze al in de pijplijn (o.a. nieuwbouw met afnameverplichting) of wordt gekozen voor zekerheid (core vastgoed en specifieke assets classes).

3. Verwacht de Rabobank dat dit invloed gaat hebben op de waarde van vastgoed?

Als deze situatie blijft aanhouden, dan kan dit leiden tot waardedaling. De waarde – zeker voor de meest kwetsbare sectoren – hangt namelijk direct samen met de (te verwachten) huurinkomsten. Taxateurs zullen dit opnieuw gaan beoordelen. Daar komt bij dat zij niet of minder makkelijk in een gebouw kunnen. Dat helpt dan ook niet.

Voor retail stond de waarde al onder druk, ook vorig jaar al. Voor kantoren en bedrijfsruimte zal dit effect iets later komen en dit is afhankelijk van het werkelijke effect op de economie. In het algemeen kunnen we voor nu zeggen dat als het consumentenvertrouwen daalt, de verkoop van woningen afneemt en de prijzen van (koop)woningen minder hard stijgen, dan raakt dat de waarde van huurwoningen. Zelfs als we tekorten hebben.

4. Zijn er grote verschillen tussen deelsectoren?

De timing verschilt zeker, maar uiteindelijk zal bijna iedereen in meer of mindere mate geraakt worden. Dit is per sector ook afhankelijk van de manier waarop de sector gefinancierd is. Dit is ook klantspecifiek en per klant aanvullend afhankelijk van diens liquiditeitspositie.

In de eerste dagen zocht het horeca- en hotelwezen, maar ook de recreatiesector veel contact met de Rabobank. Dit werd later gevolgd door specifieke productiebedrijven zoals de sierteelt, waar hele partijen bloemen en planten nu bij veilingen achterblijven. Nu volgen vele andere bedrijven uit verschillende sectoren die op last van de overheid hun deuren hebben moeten sluiten, zoals kappers of bedrijven die hun deuren sluiten door invulling te geven aan de oproep om het sociaal contact tot een minimum te beperken.

De roep om liquiditeitsoverbrugging zal naar verwachting snel toenemen. De woningsector wordt niet direct geraakt door alle maatregelen en ervaren minder gevolgen op korte termijn.

5. Zijn er regionale verschillen te verwachten?

Ja, maar die zijn er altijd ook al en is niet afhankelijk van corona. De vastgoedmarkt is een markt van lokale verschillen. De effecten van deze crisis zullen dus ook lokaal en regionaal anders uitpakken. In de afgelopen jaren is veel geïnvesteerd in de grotere steden in ons land. Daardoor kwamen mensen van ver om er te werken, te winkelen en te recreëren. Nu vallen deze bezoekersstromen grotendeels weg en dat raakt bedrijven die daarvan afhankelijk zijn enorm hard. Ook de “sterkere” steden blijken nu ineens toch kwetsbaar. In de regio wordt verwacht dat de eerder in gang gezette sanering zich nu helaas versneld doorzet.

6. Is het mogelijk dat de markt snel weer herstelt?

Hoe snel de markt herstelt, hangt vooral af van de duur van de crisis en het effect van de maatregelen die door de overheid genomen worden. Er is in eerste instantie sprake van een gezondheidscrisis maar wel één met duidelijke effecten in de economie. In de uitdagende omgeving waar de samenleving zich nu in bevindt, heeft het onze hoogste prioriteit om klanten door deze moeilijke tijd te loodsen. De banken zijn het loket naar de ondernemers om het steunpakket voor ondernemers uit te voeren.

7. Helpen de maatregelen van de overheid en de banken?

De maatregelen die door de overheid zijn genomen, helpen zeker. Waar banken in de kredietcrisis onderdeel waren van het probleem, zijn zij nu onderdeel van de oplossing. Vanuit de Rabobank helpen wij bedrijven, bijvoorbeeld via allerlei regelingen (BMKB, uitstel aflossing, etc.). De instrumenten zijn erop gericht om partijen te ontzien en om mensen hun baan en salaris te laten behouden. Dat moet ervoor zorgen dat gezonde bedrijven niet onnodig failliet gaan en mensen geld blijven uitgeven zodat de economie draaiende blijft. Alles hangt dus met elkaar samen.

Meer lezen over de gevolgen van corona?

Lees de antwoorden op veelgestelde vragen van ondernemers

Arjen Ouwehand

Arjen Ouwehand

  • Senior Vastgoedmarktanalist
  • Rabo Real Estate Finance
06 20 19 87 55 LinkedIn