Stappen om je productieproces efficiënter en toekomstbestendiger in te richten
Veel ondernemers kijken hoe zij hun bedrijfsvoering kunnen aanpassen. Wet- en regelgeving verandert, kosten lopen op en klanten en opdrachtgevers stellen andere eisen. Vaak ligt de focus daarbij op gebouwen, energieopwekking of mobiliteit. Maar ook binnen productieprocessen kunnen aanpassingen mogelijk zijn. Bijvoorbeeld in het gebruik van grondstoffen, energie, water en het omgaan met reststromen. Welke maatregelen passend en haalbaar zijn, verschilt per bedrijf, sector en situatie.
Waarom werken aan een duurzaam productieproces?
Het analyseren en aanpassen van productieprocessen kan je helpen bij het beter begrijpen van jouw materiaal- en energiegebruik. Dit zou je kunnen helpen om:
De stappen hieronder zijn geen vaste route of garantie op bepaalde resultaten. Wat werkt, hangt af van je situatie, sector en de keuzes die je maakt.
De R-ladder voor circulair werken
De R-ladder is een veelgebruikte methode om te laten zien hoe circulair een strategie is. De ladder beschrijft manieren om slimmer om te gaan met materialen, producten en processen. Hoe hoger een strategie op de ladder staat, hoe meer je kunt besparen op het gebruik van nieuwe grondstoffen en hoe langer waarde in de keten kan blijven. De stappen hieronder richten zich op keuzes binnen het productieproces. In de praktijk worden niet alle stappen in elke situatie toegepast. Het hangt onder meer af van het type bedrijf en de manier waarop je produceert.
Kijk of je grondstoffen kunt weglaten of minder kunt gebruiken. Dat kan door het ontwerp te versimpelen, producten lichter te maken of efficiënter te produceren.
Onderzoek of je materialen kunt vervangen door gerecyclede, biobased of minder schaarse alternatieven die passen bij jouw product en veiligheidseisen.
Verleng de levensduur van producten of onderdelen door hergebruik, reparatie, revisie of herbestemming. Zo heb je mogelijk minder nieuwe grondstoffen nodig.
Materialen die niet meer bruikbaar zijn, kun je recyclen of terugwinnen zodat waardevolle grondstoffen beschikbaar blijven.
Duurzaam productieproces: een stappenplan
Door nu al te kijken naar welke materialen en processen beter passen bij een circulaire economie, kun je je voorbereiden op toekomstige ontwikkelingen. Voor veel bedrijven begint dat met kleine, haalbare stappen die later verder kunnen worden uitgebreid. Met dit stappenplan helpen we je op weg om je productieproces stap voor stap te verduurzamen en meer circulair te maken.
In dit stappenplan lees je meer over:
- Ontwerp je product circulair
- Let op je grondstoffen
- Bespaar en hergebruik water
- Haal waarde uit reststromen
- Digitaliseer en meet je processen
- Elektrificeer waar het kan
- Werk samen in de keten
- Zorg voor intern draagvlak en borging
1. Ontwerp je product circulair
Neem al bij productontwerp de levensduur, reparatiemogelijkheden en hergebruik mee in het proces. Producten waarbij onderdelen eenvoudig te vervangen of apart te repareren zijn, zorgen ervoor dat deze langer meegaan. Denk bijvoorbeeld aan een apparaat waarbij een kapot onderdeel los verkrijgbaar is, in plaats van het hele product te moeten vervangen. Ook helpt het om materialen te kiezen die je later beter kunt scheiden of opnieuw kunt inzetten.
2. Let op je grondstoffen
Veel bedrijven kijken kritisch naar hun materiaalgebruik, omdat grondstoffen schaarser of duurder kunnen worden. Begin met inzicht: welke materialen gebruik je, waarom, en zijn er alternatieven? Samen met leveranciers kun je onderzoeken welke gerecyclede of biobased materialen mogelijk zijn binnen jouw product. Als volledig hernieuwbare opties nog niet haalbaar zijn, kijk dan naar materialen die later makkelijk te recyclen zijn. Ook helpt het om te letten op de hoeveelheid materiaal die je gebruikt. Soms kun je met een andere vorm, een slanker ontwerp of een efficiënter proces al veel besparen.
3. Bespaar en hergebruik water
Water speelt in veel productieprocessen een belangrijke rol. Door inzicht te krijgen in waar je water gebruikt en waar verlies optreedt, kun je gericht verbeteren. Denk aan het hergebruiken van proceswater, het scheiden van schoon en vuil water, of het installeren van sensoren die lekkages sneller opsporen. Ook regenwateropvang kan een optie zijn, afhankelijk van je locatie en productieproces. Door klein te beginnen, bijvoorbeeld met zuinige spoelsystemen of slimme meters, ontdek je vaak snel waar je het meest kunt besparen.
4. Haal waarde uit reststromen
Reststromen zijn materialen, warmte, water of energie die overblijven bij de productie. Veel bedrijven ontdekken dat deze reststromen toch waarde kunnen hebben — voor henzelf of voor anderen. Door reststromen te scheiden, apart te bewaren of te registreren, krijg je inzicht in kansen. Zo kun je bijvoorbeeld warmte hergebruiken binnen je bedrijf, metalen laten recyclen of verpakkingsmaterialen retourneren aan partners die ze opnieuw kunnen gebruiken. Soms levert dit kostenbesparing op, soms minder afval of biedt kansen voor nieuwe samenwerking. Wat mogelijk is, verschilt per sector en proces.
5. Digitaliseer en meet je processen
Het gebruik van meetinstrumenten, sensoren en data-analyse kan helpen om processen beter te begrijpen. Dit kan ondersteuning bieden bij onderhoud, planning en optimalisatie. Denk aan machines die zelf aangeven wanneer onderdelen slijten, meters die piekverbruik laten zien, of dashboards die laten zien waar een afwijking ontstaat. Ook kun je data gebruiken om beter samen te werken in de keten, bijvoorbeeld door informatie over materialen of retourstromen te delen.
6. Elektrificeer waar het kan
Elektrificatie betekent dat je processen vervangt die op gas of andere fossiele energie draaien, door elektrische alternatieven. Dit kan helpen om op termijn minder afhankelijk te zijn van fossiele brandstoffen. Mogelijkheden zijn bijvoorbeeld het inzetten van (hybride) warmtepompen, elektrische ovens of elektrische transportmiddelen op het terrein. Ook kun je restwarmte benutten of warmteterugwinning toepassen. Start klein, bijvoorbeeld met dag en nachtsturing van machines, goed onderhoud of het vervangen van oudere apparatuur. Zo krijg je beter zicht op wat bij jouw bedrijf past.
7. Werk samen in de keten
Circulair ondernemen doe je niet alleen. Samenwerking met leveranciers, afnemers en verwerkers kan helpen om beter inzicht te krijgen in materiaalstromen en verwerkingsmogelijkheden. Denk aan afspraken over retourstromen, herbruikbare verpakkingen of gezamenlijke inzameling van materialen. Door informatie te delen, zoals hoeveelheden grondstoffen of afvalstromen, kun je samen nieuwe oplossingen vinden. Dit maakt de keten vaak minder kwetsbaar en helpt om kansen beter te benutten.
8. Zorg voor intern draagvlak en borging
Duurzaam produceren werkt pas echt goed als iedereen binnen je bedrijf snapt waarom het belangrijk is en welke rol zij daarin hebben. Betrek medewerkers daarom op tijd en maak duidelijk welke doelen je wilt bereiken. Door doelen en verantwoordelijkheden te verduidelijken en deze vast te leggen in beleid of procedures, kunnen maatregelen structureler worden opgepakt. Door regelmatig te evalueren, blijft verduurzaming een doorlopend onderdeel van de bedrijfsvoering en geen eenmalig project.
Je duurzame ambities financieren
Jouw duurzame plannen al in een vroeg stadium bespreken met een accountmanager? Dat kan! Maak een afspraak om telefonisch of via een videogesprek met ons te sparren. Weet je al welke investering je wilt doen? Start dan je berekening en ontdek je financieringsmogelijkheden.
