Economie internationaal - Column Allard Bruinshoofd

Allard Bruinshoofd

Doe het op z'n Amerikaans

Het herstel van de financiële crisis en de Grote Recessie wil maar niet overtuigend van de grond komen in Europa. Ook in de VS herstelt de economie halfslachtig, met de afgelopen jaren een groei van om en nabij de 2%. Wij Europeanen zouden hier overigens de vingers bij aflikken, want in Europa is het doormodderen met een tergend lage groei (het VK) en hardnekkige recessie (de eurozone). Beleidsmakers zitten grotendeels met de handen in het haar. Het bedrijfsleven maakt zich grote zorgen over de uitermate schrale economische vooruitzichten en de beperkte toegang tot krediet in die situaties waarin het kansen ziet voor investeringen. In ieder geval het Europese midden- en kleinbedrijf (MKB), want grote ondernemingen met toegang tot de kapitaalmarkt profiteren momenteel van lagere risico-opslagen dan voorafgaand aan de crisis. Dit als gevolg van het extreem ruime monetaire beleid.

Beperkt aanbod, beperkte vraag

De Europese Centrale Bank constateerde onlangs op basis van haar Bank Lending Survey dat Europese kredietverstrekkers de voorwaarden verder hebben aangescherpt, maar tegelijkertijd de vraag naar krediet zagen teruglopen. De Europese enquête-uitkomsten benadrukken eens te meer dat onze problemen aan beide zijden van de kredietmarkt liggen: een zwakke vraag bij een weinig inspirerend investeringsklimaat en een zwak aanbod van een bankensector die enerzijds haar wonden nog aan het likken is en zich anderzijds probeert te conformeren aan verscherpte toezichteisen. Een klassiek kip-ei-verhaal waarin een doorbraak niet heel gemakkelijk voorhanden is.

Doorbreek de impasse

Naar mijn mening ligt die doorbraak bij de vormgeving van de bankenunie: de hervorming van het Europese bancaire toezicht onder één toezichthouder (ECB), met aanpalend een resolutiemechanisme en –fonds en als sluitstuk ook een depositogarantiestelsel op Europees in plaats van op nationaal niveau. Met uniform toezicht wordt de kwaliteit van verschillende Europese banksystemen gelijk getrokken, verhoogd en transparanter gemaakt. Bovendien staat een Europese toezichthouder op grotere afstand dan een nationale toezichthouder, waardoor zij waarschijnlijk sneller geneigd is in te grijpen bij probleemgevallen. Ook dat komt het vertrouwen in de sector als geheel ten goede. En een beter functionerende bankensector kan het economische herstel beter ondersteunen door groeimogelijkheden voor ondernemers te financieren.

De cruciale stap

Cruciaal in de vormgeving van de bankenunie is echter de zogenaamde Asset Quality Review, de formele doorlichting van de inboedel van de banken die worden overgeheveld naar de Europese toezichthouder. Hier kan namelijk een ambitieuze toelatingstoets van worden gemaakt, waaraan verplichte herkapitalisatie zou moeten worden gekoppeld bij daaruit blijkende kapitaaltekorten. Op die manier worden de problemen uit het verleden (de zogenaamde Legacy Assets) opgelost en begint de Europese bancaire sector binnen de bankenunie met een schone lei. Vanuit die positie zal de sector ook veel beter in staat zijn om goede ondernemingsplannen gemakkelijker te financieren. En daarmee levert zij dan ook weer haar bijdrage aan het Europese economische herstel waar we allemaal naar snakken.

De oplossing schetsen is uiteraard gemakkelijker dan haar daadwerkelijk doorvoeren. Want politiek is mogelijke verdere steun aan (Zuid-)Europese banken op zijn zachtst gezegd weinig aantrekkelijk. En daarnaast zal men op Europees niveau overeenstemming moeten bereiken over de vormgeving en financiering van een dergelijke exercitie: wie betaalt wat? De Amerikanen voerden een dergelijk test met verplichte herkapitalisatie al uit in 2009. En hoewel dat politiek ook verschrikkelijk impopulair was op het dieptepunt van de Grote Recessie, heeft die operatie wel aanzienlijk bijgedragen aan een bankensector die haar rol in het economische herstel inmiddels weer kan vervullen. De Senior Loan Officers-enquête geeft aan dat Amerikaanse kredietverstrekkers de voorwaarden inmiddels weer versoepelen en ook een toename zien van de vraag naar krediet. Ondernemers zien er dus per saldo weer kansen en de financiële sector kan hen al weer beter voorzien van de benodigde kredieten om die plannen te realiseren. Wat uiteraard op zichzelf de economische activiteit verder ondersteunt en een vliegwiel in gang zet dat uiteindelijk ook het macro-plaatje een betere aanblik geeft.

Publicatiedatum 03-06-2013