Economie internationaal - Column Allard Bruinshoofd

Allard Bruinshoofd

Geen daden maar woorden

De voorzitter van het Amerikaanse stelsel van centrale banken, Ben Bernanke, moet hebben geweten dat zijn woorden impact zouden hebben op de financiële markten toen hij in mei aangaf dat zijn Fed het tempo van monetaire verruiming zou kunnen gaan matigen als het economische herstel doorzet. Die impact bleek enorm. De Amerikaanse 10-jaars staatsrente liep 0,6%-punt op in amper anderhalve maand tijd. Ook de Europese rente werd mee omhoog getrokken en Zuid-Europese landen zagen de rentedaling op hun staatsleningen sinds het begin van het jaar grotendeels worden teruggedraaid.

Beperkt aanbod, beperkte vraag

Ondanks de enorme impact ervan waren het wat mij betreft wijze woorden. Geld begon te stromen naar zwakkere staatsobligaties, opkomende markten en risicovollere beleggingen, terwijl men steeds minder oog kreeg voor de risico's. De marktreactie leek in eerste instantie overtrokken. Automatische bezuinigingen en aanhoudende politieke onzekerheid in de VS zouden het namelijk onwaarschijnlijk maken dat de Fed daadwerkelijk dit jaar al een noemenswaardige vertraging van haar verruimingstempo kan inzetten. Op basis van de huidige Fed-prognoses, zo bevestigde Bernanke in juni echter, lijkt dat wel degelijk het geval. Het zijn nog maar woorden, maar ze slaan in als voldongen feiten.

Draghi's plechtige woorden

In Europa houden we ons vast aan de woorden van ECB-president Mario Draghi. Die beloofde vorig jaar zomer dat hij er al het mogelijke aan zou doen om een uiteenvallen van de euro te voorkomen. En hij bezwoer de markten dat dat afdoende zou zijn. In kosteneffectiviteit zullen deze woorden niet snel worden overtroffen. Ze hebben tot nu toe nog geen eurocent gekost en de muntunie voor een dreigende catastrofe behoed.

Door het Duitse Constitutionele Hof in Karlsruhe wordt de komende tijd echter beoordeeld of Draghi's belofte wel voldoende juridische basis heeft. Zij plaatst de Duitse regering namelijk voor potentieel onbegrensde uitgaven, zo betogen de aanklagers, en dat is in strijd met de Duitse grondwet. Een nadelige uitspraak van Karlsruhe kan worden aangevochten voor het Europese Hof, maar het mag duidelijk zijn dat de gouden randen van Draghi's belofte er wel hun glans door zouden verliezen. En die glans wordt nog niet vervangen door de glans van bijvoorbeeld verrassend daadkrachtig optreden van de Europese politieke leiders. Stapje voor stapje wordt weliswaar voortgang geboekt met de vormgeving van de Europese bankenunie, maar als ferme stappen voorwaarts komt het allemaal allerminst over.

Motonari's metafoor

En Japan laat zich voorlopig leiden door de wijze woorden van de krijgsheer Mori Motonari, van wie de overlevering beweert dat hij zijn drie zonen aanraadde de krachten te bundelen. Hij vergeleek hun individuele kracht met die van enkele pijlen, die gemakkelijk te breken zijn. Gebundeld zijn deze drie pijlen echter vele malen sterker. De huidige premier Abe presenteerde zijn economische beleid -ook Abenomics genoemd- gericht op het beëindigen van de Japanse deflatie en het stimuleren van de groei ook in de vorm van drie pijlen: expansief monetair beleid, een stevige budgettaire impuls en een cocktail van gerichte economische hervormingen. Of ze dezelfde mythische proporties gaan aannemen als de metafoor van Motonari nog moet blijken. Wel is het initiële enthousiasme de afgelopen maanden wat bekoeld en heeft de euforische stemming op de Japanse beurs plaatsgemaakt voor een stevige correctie. Het ruime monetaire beleid is ingezet, de budgettaire impuls zal ook niet op politiek verzet stuiten, maar de economische hervormingen die het duurvermogen van Abenomics moeten genereren, missen vooralsnog aan gerichtheid en overtuigingskracht.

De echo sterft weg

Mij bekruipt het gevoel dat de tijd die met zalvende woorden werd gekocht, snel door onze vingers glipt. De echo van de mooie en krachtige woorden begint steeds holler te klinken. Ik zou me er een stuk geruster op voelen als de toenemende stilte meer gevuld zou raken met beleidsmatige daadkracht.

Publicatiedatum 05-07-2013