Economie Internationaal - Column Allard Bruinshoofd

Allard Bruinshoofd

Waar zit de revolutie van schalie?

Door vernieuwde boortechnieken, waarbij verticaal naar diepte wordt geboord om vervolgens horizontaal verder te boren in schaliegesteente, heeft de winning van schalieolie en schaliegas in Amerika de afgelopen jaren een hoge vlucht genomen. Volgens de American Chemistry Council kan schaliegas op termijn voorzien in ruim de helft van het Amerikaanse gasverbruik, tegenover minder dan een tiende voorheen. Voor wat betreft schalieolie lopen de schattingen op tot een mogelijke Amerikaanse dagproductie van enkele miljoenen vaten per dag bovenop de huidige mondiale dagproductie van negentig miljoen vaten. De schaal van schalieontginning is er dus eentje die er duidelijk toe doet, maar is daarmee sprake van een echte schalierevolutie?

Economische kansen

Energiewinning uit schaliegesteente heeft drie belangrijke uitwerkingen op de economische activiteit. Allereerst zijn er extra mensen nodig om de winning ervan mogelijk te maken. De American Chemistry Council becijfert dat er 200.000 nieuwe banen ontstaan die direct aan schaliegaswinning zijn gerelateerd, terwijl een veelvoud aan banen ontstaat in de productieketen rondom de schaliegaswinning. Ter vergelijk, de Amerikaanse economie creëerde in totaal in 2013 tot nu toe gemiddeld ongeveer 200.000 banen per maand.

Ten tweede leidt het goedkope Amerikaanse gas tot een prijsconcurrentievoordeel voor de Amerikaanse industrie en dan bij uitstek voor het petrochemische deel daarvan, waarin het uit schaliegas te winnen ethyleen een belangrijke grondstof is.

Ten derde leidt de toenemende binnenlandse energievoorziening van de VS –specifiek door de winning van schalieolie– tot een lagere vraag naar buitenlandse energie. Dat impliceert een gematigder mondiale energieprijsontwikkeling dan in absentie van de schaliewinning het geval zou zijn geweest. Dit alles is uiteraard een zeer welkome economische impuls in tijden van zeer geleidelijk herstel, maar vanuit de macro-economie bezien tegelijkertijd niet echt revolutionair te noemen.

Milieu- en klimaatrisico's

Schaliewinning kent momenteel nog aanzienlijke milieurisico's. Zo moeten er voor het kraken van de schaliegesteenten ('fracking') chemicaliën in de grond worden gebracht. Ook is er veel water nodig bij dit proces. Hoewel de milieurisico's technisch beheersbaar lijken, zijn er al verschillende voorbeelden van ernstige lokale vervuiling die direct uit de schaliewinning voortvloeien. Dit vormt ook de belangrijkste reden dat men op het Europese vasteland vooralsnog erg terughoudend tegenover de winning van schalie-energie staat. Daarnaast vormt de schaliewinning een risico voor de klimaatbeheersing op de langere termijn omdat met de winning van relatief goedkope schalie-energie de urgentie kan afnemen om de overstap naar echt duurzame energie te maken. Geen schalierevolutie dus, maar meer een vertraging van de evolutie naar echt duurzame energie.

Geopolitieke context

De meest revolutionaire component van de schalie-energie lijkt in de geopolitieke lading te liggen. Om te beginnen zou voor de VS de prikkel afnemen om zich te manifesteren in het Midden-Oosten als zij in het overgrote deel van haar eigen energiebehoefte kan gaan voorzien als gevolg van de schalie-energiewinning. Onduidelijk is wat de mogelijke consequenties van een dergelijk machtsvacuüm zullen zijn, of welke mogendheid haar gaat vullen. Als verzachtende omstandigheid is hier evenwel opgemerkt dat de VS de zwaardere oliesoorten gewoon uit het Midden-Oosten zal blijven aantrekken. Daarnaast kan schalie-energie de positie van Rusland als gasleverancier op termijn ondergraven. De Europees-Oekraïens-Russische gasdiscussies kunnen daarmee fundamenteel veranderen.  In de laatste maar zeker niet de minste plaats kan de neerwaartse druk op mondiale olieprijzen de overheidsbudgetten van olieproducerende landen in het Midden-Oosten en Noord-Afrika onder druk zetten. Om de bevolking tevreden te houden zijn daar met de tijd steeds ruimere, met olie-inkomsten gefinancierde overheidsvoorzieningen opgetuigd. Die zijn bij een structureel lagere olieprijs uiteraard moeilijker betaalbaar. Gelet op de menselijke en economische impact van de Arabische lente liggen hier wat mij betreft de grootste risico's op door schaliewinning veroorzaakte revoluties. Gelukkig lijkt de impact van schalieolie op de mondiale olieprijs vooralsnog beperkt.

Publicatiedatum 08-10-2013