Economie Internationaal - Column Hans Stegeman

Hans Stegeman

Rust bij een zwakke patiënt

Onlangs had ik een flinke griep. Een paar dagen koorts, meer niet, maar toch duurde het een paar weken voor ik er voor mijn gevoel helemaal overheen was. U kent dat vast wel. Wat met mij aan de hand was, geldt ook voor de eurozone maar dan nog veel sterker: een flinke ziekte gehad die in fasen is verlopen, maar nu wel aan de beterende hand. Door die zware ziekte is de eurozone echter veel gevoeliger geworden voor van alles wat er nog mis kan gaan. Terwijl politici en beleidsmakers kennelijk denken dat de eurozone inmiddels helemaal beter is.

Positieve uitspraken

ECB-president Mario Draghi noemde de eurozone in een speech vorige week een "eiland van stabiliteit". Ook Olli Rehn, de Europese begrotingscommissaris, liet zich afgelopen week enigszins positief uit over de macro-economische onevenwichtigheden in de eurozone: hoewel eurolanden nog veel werk te doen staat, zijn de onevenwichtigheden iets afgenomen. De eurozone is immers ook alweer drie kwartalen uit recessie en na de turbulente periode van de afgelopen jaren lijkt de rust op de Europese financiële markten te zijn teruggekeerd.

…leiden tot inertie

Als je de Europese politici en beleidsmakers moet geloven is de euroziekte dus bezworen. Maar in deze opstelling schuilt meteen het grote gevaar. Ten eerste heeft de rust op de financiële markten weinig te maken met een echt verbeterde structuur van de eurozone. Het feit dat Draghi in 2012 heeft beloofd “alles wat nodig is” te gaan doen om het financiële stelsel in de eurozone overeind te houden is daarbij veel belangrijker. De onrust in opkomende economieën, en recenter in Oekraïne, heeft de rentes in het eurogebied per saldo doen dalen. Ook dit is geen succesverhaal, maar een veilig haveneffect, waarbij beleggers meer vertrouwen hebben in de ECB dan in centrale banken in andere landen. Ten tweede loopt de economie van de eurozone het risico dat politici in de aanloop naar de Europese verkiezingen geen zin hebben in nieuwe moeilijke stappen om de zieke patiënt verder beter te maken. Ook wel te begrijpen. Na jaren van crisisvergaderingen in Brussel of in een van de andere Europese hoofdsteden is het wel prettig dat dit niet perse hoeft, ook omdat er rust is op de financiële markten. Dus gebeurt er niet veel.

Een nog steeds zwakke patiënt

Maar we moeten ons door al dit gepraat niet te veel laten afleiden. Beter kunnen we blijven kijken naar de prestaties van de economie in de eurozone op een paar dimensies.

Ten eerste is de eurozone eindelijk uit recessie. Maar de verwachte groei van krap één procent in 2014 en iets meer in 2015 is in historisch opzicht zeer laag. Het is ook veel lager dan bijvoorbeeld in de VS of het VK en ligt meer in de buurt van het Japanse groeitempo.

Ten tweede ligt de werkloosheid in de eurozone met gemiddeld zo’n 12% nog steeds op een ongekend hoog niveau. Vooral in landen als Spanje of Griekenland is de werkloosheid uitzonderlijk hoog.

Ten derde ligt de inflatie ondertussen net op of onder de één procent bij een zeer lage rente. Geen deflatie, dat verwacht ik ook niet, maar dit getuigt niet van een krachtig herstel waarbij ondernemers hun marges weer kunnen opkrikken.

Dat is, ten vierde, ook te zien aan de bezettingsniveaus in de industrie in het eurogebied. Deze liggen in alle eurozone-landen, ook in Duitsland, nog onder het langjarige gemiddelde.

En dan heb ik het, ten vijfde, nog niet eens gehad over de staat van de overheidsfinanciën. De acute paniek is verdwenen en in Ierland en Portugal gaat het bijvoorbeeld echt beter, maar dit neemt niet weg dat de gemiddelde overheidsschuld de afgelopen drie jaar met gemiddelde 10%-punt is toegenomen.

Niet te vroeg

Als de economie er zo bij ligt, kun je niet anders dan concluderen dat het herstel en de rust van de laatste maanden vooral komt door opluchting vanwege het feit dat de toestand van de patiënt niet verder verslechtert. Maar dat is iets anders dan weer beter zijn. Daarvoor zijn in Europa nog wel wat stappen nodig. Zelf dacht ik ook te vroeg dat ik al was hersteld. En dan merk je vanzelf wat er gebeurt: je wordt weer ziek…

Publicatiedatum 10-03-2014