Economie Internationaal - Column Allard Bruinshoofd

Allard Bruinshoofd

Samen apart herstellen

Voordat ik deze column schreef, had ik nog nooit gehoord van de film Frank en Eva (1973). Wel was ik bekend met het type liefdesrelatie dat uit deze oer-Hollandse film zijn naam ontleent: de LAT-relatie (living apart together, ofwel ‘samen apart wonen’). In een LAT-relatie blijven beide liefdes-partners op zichzelf wonen, meestal omdat zij hun zelfstandigheid niet op willen geven. Als relatievorm kwam LAT al in de jaren zestig op; het labeltje werd er dus veel later pas aan gehangen. U vraagt zich waarschijnlijk af waar dit heen gaat, maar als beroepsgedeformeerde vakeconoom zie ik nauwe parallellen met het mondiale economische herstel.

Zelfstandiger...

Want de mondiale economie herstelt wel van de Grote Recessie, maar tegelijkertijd zien we dat landen(groepen) sindsdien per saldo minder afhankelijk zijn geworden van buitenlandse tekortfinanciering. Dat valt bijvoorbeeld af te lezen aan de overschotten en tekorten die landen en regio’s noteren op de lopende rekening van de handelsbalans (het verschil tussen de totale uit- en invoer van goederen en diensten). Voorafgaand aan de Grote Recessie sprongen vooral de grote tekorten op de Amerikaanse lopende rekening in het oog en de forse overschotten die Azië, het Midden-Oosten en Noord-Afrika daar tegenover zetten. Europa als geheel viel in dat krachtenveld niet op, maar binnen de eurozone kenden we de enorme overschotten van de Noord-Europese landen en de dito tekorten van de Zuid-Europese landen. Dit wordt overigens over het algemeen ook gezien als een van de onderliggende oorzaken van de financiële crisis en de Grote Recessie die daarop volgde.

Sinds de Grote Recessie zijn die tekort- en overschotposities over het algemeen niet meer terug-gekeerd naar de niveaus van voorheen en vanuit het oogpunt van financiële stabiliteit is dat een wenselijke ontwikkeling. Toevallige omstandigheden hebben daar een rol in gespeeld, zoals de schaliegasrevolutie in de Verenigde Staten die het land structureel minder afhankelijk heeft gemaakt van de invoer van energie uit het Midden-Oosten. Maar ook de kernramp in Fukushima, die Japan dwong om veel meer energie in te voeren waardoor het land zijn handelsoverschot zag verdampen. Daarnaast speelt economisch beleid een nadrukkelijke rol. Zo werkt China onder het nieuwe leiderschap aan een ingrijpende omvorming van de economie van uitvoergerichtheid naar een centrale rol voor de binnenlandse bestedingen. En in de eurozone wordt met vergaande economische hervormingen gewerkt aan een structureel lagere invoerafhankelijkheid van de Zuid-Europese economieën. Tegelijkertijd koesteren landen als Duitsland en Nederland overigens hun aanhoudende handelsoverschot, want economische zelfstandigheid wordt vooral gezien als het niet hebben van een handelstekort.

... met behoud van de economische relatie

Opvallend genoeg gaat dit grotendeels op zelfstandigheid gerichte mondiale economische herstel niet gepaard met de ontrafeling van de economische banden. Waar het totale volume van de wereldhandel  in 2008 24% van de mondiale economische activiteit besloeg, zakte dit als gevolg van de Grote Recessie tot 21% in 2009. Sindsdien is de handelsintensiteit weer hersteld in tandem met de wereldeconomie zelf en ligt zij op dit moment rond 23,5%. En waar we in 2009 het risico signaleerden van een protectionistische reflex op de Grote Recessie, worden anno 2013 nieuwe en baanbrekende internationale handelsverdragen besproken. Zo onderhandelt een groeiende groep landen rondom de Stille Oceaan sinds 2010 over de vormgeving van een pakket aan multilaterale handelsafspraken (de Trans-Pacific Partnership) dat veel verder moet reiken dan de tot dusver leidende kaders van de Doha-ronde. En dit jaar zijn de Verenigde Staten en de Europese Unie de mogelijkheden gaan verkennen om onderhandelingen te openen voor een volgens insiders ‘veelomvattend’ Trans-Atlantisch handelsverdrag. We zijn dus op basis van economische zelfstandigheid aan het herstellen, maar met behoud en zelfs verdere versteviging en verdieping van de handelsrelaties. Het mag duidelijk zijn dat we economisch een RAT-herstel doormaken: recovering apart together.

Publicatiedatum 30-08-2013