Varkensstudie 2018: Nederlandse Varkenshouderij van de toekomst

De Nederlandse varkenshouderij heeft internationaal een vooraanstaande positie. De afgelopen decennia lag de nadruk op kostenverlaging en productieverhoging. Dit ging gepaard met schaalvergroting om zo internationaal voldoende competitief te blijven. Wat zijn de verwachtingen voor de toekomst?

Ontwikkelen binnen “nieuwe” grenzen

De situatie voor de Nederlandse sector verandert snel, wat de sector (en individuele bedrijven binnen de sector) dwingt om keuzes te maken. Binnen de varkenssector ontstaat namelijk steeds meer een spagaat tussen enerzijds de maatschappelijke druk om te veranderen naar een diervriendelijke, duurzame en transparante productiemethode zonder overlast voor haar omgeving de “licence to operate” en anderzijds het internationale verdienmodel.

De uitdaging voor de sector is om een goede balans te vinden tussen deze posities. Dit vraagt om innovatie, samenwerking, het maken van keuzes en om aanpassingsvermogen. In de varkensstudie 2018 gaan we verder in op de bovenstaande onderwerpen. Wat betekenen ze voor de sector en haar varkenshouderijen?

Varkensstudie 2018

Bent u nieuwsgierig naar wat de toekomst van de varkenshouderij met zich meebrengt? In de varkensstudie gaan we in op alle relevante onderwerpen. Benieuwd naar alleen de highlights uit de studie? Lees hieronder de samenvatting.

Samenvatting varkensstudie 2018

Vraag naar varkensvlees neemt wereldwijd toe

De verwachting is dat de vraag naar varkensvlees wereldwijd de komende decennia blijft stijgen. Dit gaat waarschijnlijk gelijk op met landen waar een toenemende koopkracht wordt waargenomen. Verdere marktsegmentatie naar bewerkte producten met toegevoegde waarde neemt zowel binnen als buiten de EU toe. Belangrijke issues die deze toegevoegde waarde bepalen zijn: vertrouwen, voedselveiligheid, herkomst, smaak en gemak, beleving, welzijn en gezondheid.

De vraag van varkensvlees in Nederland sluit aan bij de Europese trend. De markt in Nederland heeft zich ontwikkeld van een aanbod- naar een vraaggestuurde markt met steeds meer aandacht voor hoogwaardige kwalitatieve producten en concepten. De Rabobank verwacht dat deze trend zal doorzetten. Voor een optimale opbrengstwaarde van het totale varken is het van belang dat de vleesindustrie wereldwijd toegang blijft houden tot groeimarken.

Samenwerking essentieel voor het voortbestaan

Alleen integrale samenwerking van alle betrokken partijen in de keten kan de vooraanstaande plek van de Nederlandse varkenshouderij ook in de toekomst verzekeren. Om snel in te kunnen spelen op de eisen vanuit de markt, moet de huidige varkensketen transformeren. Afnemers stellen namelijk steeds hogere eisen en willen weten waar en hoe het product geproduceerd is. Vanwege de uiteenlopende vraag uit Nederland, EU en de wereld is het zaak dat de Nederlandse varkenshouderijsector steeds vaker met nieuwe, specifieke Product Markt Combinaties komt.

Varkensstudie 2018

Het Nederlandse handelsmodel

De kracht van het Nederlandse handelsmodel is dat het ondernemerschap stimuleert door het creëren van schaal en efficiëntie, vooral op horizontaal niveau. Nadeel hiervan is dat het doorgaans leidt tot meer versplintering. En het lastiger wordt om snel in te spelen op veranderende omstandigheden.

Een transitie in samenwerking is noodzakelijk, en dan met name van individu naar integrale ketensamenwerking, waarbij ieder bedrijf in de keten zijn productieverantwoordelijkheid neemt. Denk hierbij aan de beschreven afspraken over productspecificaties, de te leveren volumes en prijsafspraken. Nieuwe technieken zoals smartfarming, big data en blockchain kunnen de sector én de individuele bedrijven helpen de maatschappelijke en economische doelen te bereiken.

Herstructurering varkenshouderij dwingt tot het maken van keuzes

Als gevolg van verscherpte wet- en regelgeving in Brabant en de stoppersregeling in 2020, verwacht de Rabobank dat veel ondernemers zullen stoppen. Tot die tijd staan veel ondernemers voor belangrijke strategische keuzes: stoppen, consolideren of door ontwikkelen. Het aantal ondernemers zal versneld afnemen van 3.500 naar circa 1.000 in 2030, vooral in de periode van nu tot 2023.

Het plan “warme sanering varkenshouderij” van de overheid heeft ook gevolgen voor de omvang van de sector. De verwachting is dat, als gevolg van het uit de markt halen van varkensrechten, de veestapel met 5% zal krimpen.

Kloof tussen boer, burger en maatschappij moet gedicht worden

De sector staat voor de uitdaging om op korte termijn de kloof tussen boer, burger en maatschappij te dichten. Een eerste actiepunt is het aandragen van een oplossing voor de geuroverlast, fijnstof en het mineralenoverschot (mest). Ten tweede moet het vertrouwen in de varkenshouderij hersteld worden door meer transparantie in de vorm van concepten, ketensamenwerking en communicatie. Om dit te borgen kan een zelfregulerend systeem binnen de sector helpen, waarbij individuele bedrijven die gedragscodes niet respecteren door het collectief worden gecorrigeerd. Dit is dan een verantwoordelijkheid voor de gehele keten.

Slaagt de keten er niet of onvoldoende in om de kloof te dichten, dan is de kans op verscherpte wet- en regelgeving voor beperking van de ontwikkelruimte groot. Zonder ontwikkelruimte zal de varkenshouderij in Nederland verder krimpen, met grote gevolgen voor de gehele productieketen.

Nederlandse sector toonaangevend, maar innovatie blijft nodig

De Nederlands sector is nog steeds een van de meest efficiëntste ter wereld. De verscherpte wet- en regelgeving heeft de sector in het verleden gedwongen om te innoveren om zo voldoende competitief te blijven. Investering en ontwikkeling van moderne productiesystemen heeft de Nederlandse varkenshouderij technisch naar de koploperspositie op wereldniveau geholpen. Innovatie en samenwerking zal nu, nog meer dan in het verleden, moeten worden ingezet. Niet alleen om deze positie te behouden en te verbeteren, maar bovenal om acceptatie van de maatschappij te bereiken. Een nauwe verbinding tussen sector, bedrijfsleven en maatschappij is hierbij noodzakelijk.

Naast systeeminnovatie is productinnovatie en conceptontwikkeling van belang. Dit om de consument te verleiden, aansluiting te houden met afzetmarkten en de acceptatie door de maatschappij te vergroten.

Varkensstudie 2018

Varkenshouderij heeft een centrale positie in circulaire economie

Het varken is het “ultieme” kringloopdier. Zij is in staat om reststromen om te zetten tot hoogwaardige eiwitten en vervolgens bij te dragen aan het verhogen van de bodemvruchtbaarheid. Hiermee draagt de sector direct bij aan de circulaire economie van Nederland.

Ondanks dat varkens hiervoor geschikt zijn, staat de sector voor meerdere uitdagingen. Allereerst de uitdaging om nog meer reststromen uit de voedingsmiddelenindustrie (die niet geschikt zijn voor humane consumptie) te gebruiken. Ten tweede is de ontwikkeling van alternatieve eiwitbronnen voor het veevoeder een uitdaging. Tot slot staat de sector voor de opgave om alle varkensmest volledig te uit te nutten tot bodemverbeteraars, energie en “groene” kunstmest. Om dit alles te kunnen bereiken is collectieve, grootschalige verwerking noodzakelijk in combinatie met een professionele afzetorganisatie voor het vermarkten van de eindproducten.

Flexibiliteit vereist van varkenshouders

De komende jaren zal de nodige flexibiliteit van de individuele varkenshouder worden gevraagd. Meer dan ooit is het zaak om te anticiperen op ketenontwikkelingen en ontwikkelingen in de markt. Bijvoorbeeld door:

  • Deelname in verdergaande samenwerking binnen de keten.
  • Transparantie te realiseren richting markt (consument en burger).
  • Invulling te geven aan de toenemende eisen rondom antibiotica, emissies en klimaatdoelstellingen.
  • Zorgen voor voldoende financiële buffer.

Ook blijft het belangrijk dat ondernemers, naast hun bedrijf, ook in zichzelf investeren. Dit om invulling te geven aan de noodzakelijke competenties die vereist zijn om te kunnen blijven ondernemen.

Lees meer in de varkensstudie 2018

Bent u nieuwsgierig naar wat de toekomst van de varkenshouderij nog meer met zich meebrengt? In de varkensstudie gaan we verder in op de bovenstaande onderwerpen. Ik wens u veel leesplezier en hoor graag uw reactie.

Koen van Bergen

Koen van Bergen

  • Sectorspecialist
  • Veehouderij
Jan Peter van Ferneij

Jan Peter van Ferneij

  • Senior analyst
  • Animal Protein