Keerpunt in de melkmarkt: minder aanbodgroei, meer prijsruimte

De melkproductie in de 7 belangrijkste exportregio’s, de Europese Unie (EU), Nieuw-Zeeland, de Verenigde Staten (VS), Australië, Brazilië, Argentinië en Uruguay, steeg het eerste kwartaal van dit jaar met maar liefst 3,8% ten opzichte van dezelfde periode in 2025. Dat is minder dan de uitzonderlijk sterke groei van 4,6% in het vierde kwartaal van 2025, maar nog altijd historisch hoog. Voor een vergelijkbare stijging moeten we terug naar 2014.

De afvlakking van het melkaanbod is duidelijk zichtbaar. In Frankrijk liggen de weekaanvoeren in mei inmiddels onder het niveau van 2025. Ook in Nederland neemt de groei af: waar de melkproductie in maart nog met 6,2% toenam, bleef de stijging in april beperkt tot ‘slechts’ 3,8%. Duitsland geldt als uitzondering: daar houdt de groei vooralsnog aan.

De afzwakkende groei kent meerdere oorzaken. Een eerste, belangrijk signaal is de zogenoemde ‘income over feed ratio’: het aantal kilogram voer dat een melkveehouder kan kopen voor 1 liter melk. Vorige zomer was deze ratio uitzonderlijk hoog (2,4 - zie figuur 1). Inmiddels is die teruggevallen naar een historisch gemiddeld niveau van 1,5, wat voor veel melkveehouders vaak net op of onder break-even niveau ligt. Dit vermindert de prikkel voor melkveehouders om de productie verder op te voeren.

Door de aanhoudende spanningen in het Midden-Oosten zijn de prijzen van diesel en kunstmest flink gestegen. Een snelle verbetering lijkt voorlopig niet in zicht. Hoe langer deze situatie aanhoudt, hoe groter het risico op bredere inflatie en hogere rentetarieven, wat de kostprijs voor melkveehouders verder opdrijft.

Melkveehouders hebben de afgelopen maanden duidelijk ingespeeld de hogere melkmarge: in Nederland werd met 0,6% minder koeien toch 5,8% meer melk geproduceerd. In Duitsland groeide het aantal koeien met 0,2%, maar de melkproductie met 6,1%. En in Frankrijk daalde de veestapel zelfs met 3%, terwijl de productie nog altijd met 5,3% toenam in het eerste kwartaal. Dit soort productiestijgingen is een logische economische keuze, maar het effect neemt af naarmate de marges onder druk komen te staan, zoals nu het geval is.

Terwijl het aanbod afvlakt, blijft de vraag naar zuivel groot. Vooral de importvraag naar melkpoeders uit Noord-Afrika (met name Egypte en Algerije) is de afgelopen maanden duidelijk toegenomen. Ook dichter bij huis zijn duidelijke trends zichtbaar. De vraag naar en consumptie van kaas blijft op peil, mede dankzij lagere prijzen dan in de eerste helft van 2025. Binnen de retail zijn yoghurt, kwark en hüttenkäse (cottage cheese) belangrijke groeimotoren. Hiermee wordt de toenemende vraag naar eiwitrijke producten duidelijk zichtbaar. In de Duitse retail groeide het volume van yoghurt met 3%, kwark met 9% en hüttenkäse met maar liefst 13% in het eerste kwartaal van dit jaar ten opzichte van hetzelfde kwartaal vorig jaar. Consumptiemelk laat daarentegen al jaren een geleidelijke daling zien. Dit wordt slechts gedeeltelijk gecompenseerd door de groeiende populariteit van plantaardige alternatieven, zoals sojadranken.

In het business-to-business segment steekt de vraag naar wei en weiproducten er bovenuit. Waar wei twintig jaar geleden nog als reststroom werd gezien, is het inmiddels een schaars en waardevol product, met prijzen boven de € 1.500 per ton. Met name hoogwaardige wei-eiwitten, zoals WPC-80 en WPI – veel gebruikt in sportvoeding en supplementen – zijn zeer gewild.

Grote verwerkers zoals het Ierse Tirlán, het Deense Arla en FrieslandCampina spelen op de eiwitvraag in. Ze investeren fors in extra capaciteit om wei te verwerken tot hoogwaardige eiwitproducten. Danone investeert in de toekomst van eiwit met de recente overname van sportvoedingsbedrijf Huel, waarvoor de Franse zuivelgigant meer dan € 1 miljard betaalde. Lactalis kocht eind mei het Britse bedrijf Protein Works.

Ook op handelsvlak zijn er ontwikkelingen. Het nieuwe vrijhandelsakkoord tussen de EU en Australië biedt enige ruimte voor Europese kaasexport: invoertarieven dalen van € 0,62 per kilo naar € 0. De verwachte impact is beperkt, maar positief.

Het vrijhandelsverdrag tussen het Verenigd Koninkrijk (VK) en de Golfstaten (GCC) is mogelijk impactvoller. Het VK biedt een vergelijkbaar productassortiment als de EU en kan straks zonder invoerheffingen exporteren naar deze regio. Europese exporteurs betalen momenteel nog ongeveer 6% invoerrechten, wat hun concurrentiepositie onder druk zet.

’s Werelds grootste zuivelexporteur Fonterra heeft voor het nieuwe melkseizoen (juni 2026 - mei 2027) een melkprijs aangekondigd van 9,75 NZ$ per kilogram milk solids. Omgerekend naar Nederlandse gehalten en naar euro’s komt dit neer op een melkprijs van ongeveer € 38,75 per 100 kg. Niet zozeer het niveau is belangrijk (de Nederlandse melkprijs ligt immers vaak 6-8 cent hoger dan de Nieuw Zeelandse), maar wel dat dit de op vorig jaar na hoogst door Fonterra afgegeven melkprijs ooit is.

Fonterra heeft een sterk trackrecord als het gaat om het voorspellen van de eigen melkprijs. In 7 van de afgelopen 9 jaar week de uiteindelijke prijs minder dan 15% af van de oorspronkelijke verwachting. En de afwijking was bovendien vaker positief dan negatief, dus deze hoge verwachting geeft een krachtig positief signaal af.

De verwachting is dat de groei van de Europese melkaanvoer de komende maanden geleidelijk omslaat in krimp. Met name in het vierde kwartaal van 2026 wordt een duidelijke terugval verwacht. Dit heeft te maken met de uitzonderlijk hoge aanvoer in het vierde kwartaal van 2025: een niveau dat moeilijk te evenaren valt. Daar komen lagere marges en aanhoudende onzekerheid bij, factoren die melkveehouders terughoudend maken.

Rabobank verwacht dat de melkprijs zich de komende periode geleidelijk zal herstellen, nu de omslag in de melkaanvoer door lijkt te zetten. Voor de resterende 6 maanden van 2026 gaan we uit van een melkprijsniveau van ongeveer € 43,50.

Vetprijzen, en met name de boterprijs, bewegen in Europa vaak omgekeerd aan de beschikbaarheid van melkvet. Naarmate de melkaanvoer afneemt, ligt het voor de hand dat ook de vetprijzen voorzichtig de weg omhoog vinden.

El Niño

Het is mogelijk dat er tegen het einde van het kalenderjaar een El Niño-weersfenomeen kan ontstaan. Een klimaatverschijnsel waarbij het zeewater in de Grote Oceaan ongewoon sterk opwarmt, met extreme weersomstandigheden als gevolg. Dit leidt doorgaans tot een lagere melkaanvoer, met name in Zuid-Amerika. Daarnaast kan het de sojaoogsten negatief beïnvloeden, wat resulteert in hogere voerkosten. De invloed op maïsprijzen is doorgaans beperkt, omdat de teelt van maïs geografisch breder is verspreid.

Straat van Hormuz

De situatie rond de Straat van Hormuz blijft een grote onzekerheidsfactor. Hoe langer deze verstoring aanhoudt, hoe groter de kans dat inflatie opnieuw oploopt. Dit kan uiteindelijk ook doorwerken in hogere rentetarieven, met gevolgen voor de bredere economie en de agrarische sector.

Nieuwe stikstofplannen

Het Nederlandse kabinet lijkt stappen te zetten richting nieuwe stikstofplannen, met potentieel grote impact op de agrarische sector. Het is de bedoeling dat het huidige minderheidskabinet rond de zomer met concrete voorstellen komt.