Update
Melkmarkt op kantelpunt
De Europese melkproductie groeit nog, maar het kantelpunt is nabij. Droogte, dalende marges en geopolitieke spanningen zetten de aanvoer onder druk, terwijl de vraag naar zuivel verrassend sterk blijft. In deze update lees je hoe de markt zich in het tweede kwartaal ontwikkelde en wat de verwachtingen zijn voor de rest van 2026.
In het kort
Groei Europese melkaanvoer ten einde
Mondiaal steeg de melkproductie in de belangrijkste exportregio's in het tweede kwartaal met 2,0%. Dat is nog altijd een stevige groei, maar duidelijk minder dan de 4,6% in het vierde kwartaal van 2025 en de 3,8% in het eerste kwartaal van dit jaar. De afvlakking van de productiegroei zet door, en we verwachten een omslag naar krimp nog tijdens het derde en vierde kwartaal, met name door de Europese Unie (EU).
Figuur 1: Melkproductiegroei van de 7 grootste zuivelexporteurs en China, 2023-2027
Ook in de EU en het Verenigd Koninkrijk (VK) groeide de melkproductie nog, ondanks droogte in delen van Europa. In juni lag de gezamenlijke melkproductie 2,0% hoger dan een jaar eerder. Daarmee was de groei de zwakste sinds juli 2025.
De regionale verschillen blijven groot: in het VK en Ierland ligt de melkproductie al onder het niveau van vorig jaar, terwijl Oostenrijk en Duitsland hun productie sterk blijven uitbreiden.
Droogte en hogere kosten drukken de melkmarge
De afzwakking heeft meerdere oorzaken. De melkprijs is teruggevallen naar historisch meer normale niveaus. Dat zie je vooral aan de melkmarge: de verhouding tussen melkprijs en voerkosten, oftewel het aantal kilogram voer dat kan worden gekocht met de opbrengst van 1 kilogram melk.
Na de piek van eind vorig jaar is deze marge scherp gedaald en beweegt ze richting het historisch gemiddelde (zie figuur 2).
Door het neerslagtekort in Europa, met name Frankrijk en het VK, zijn de voerprijzen op spot- en termijnmarkt flink gestegen. Op de zuivelmarkt stegen de prijzen ook, maar in mindere mate. De melkmarge-ontwikkeling staat er nu volgens de termijnmarkten dan ook minder gunstig voor dan vóór de droogte (zie figuur 2 en grijze box).
Figuur 2: Verwachte melkmarge verslechtert na de droogte
Door de gespannen situatie in het Midden-Oosten zijn de prijzen van diesel en kunstmest aanzienlijk gestegen. Een snelle en duurzame verbetering lijkt op dit moment niet in zicht. Hoe langer deze situatie aanhoudt, hoe groter het risico op aanhoudende inflatie en mogelijk hogere rentetarieven – met directe gevolgen voor de kostprijs van melkveehouders.
Drie effecten van de droogte
- Een tijdelijke terugval in de melkproductie
In de laatste week van juni lag de Franse melkproductie 7% onder het niveau van een jaar eerder. In Bretagne, de zwaarst getroffen regio, bedroeg de daling zelfs 14%. 6 weken later was de Bretonse melkaanvoer weer redelijk hersteld naar -2% ten opzichte van 2025. - Hogere voerprijzen door slechtere kwaliteit maïs
Het nutriëntengehalte van de maïsoogst viel lager uit dan verwacht. Sinds juni zijn de maïsprijzen daardoor met 20% gestegen. Lage waterstanden in rivieren bemoeilijken bovendien het veevoertransport via de binnenvaart, waardoor de aanvoer stokt en voerprijzen verder oplopen. - Vervroegde afvoer van koeien: Door lagere productie, vruchtbaarheidsproblemen en de vooruitzichten voor lagere wintervoorraden van voer, leiden sommige veehouders hun koeien eerder naar de slacht. Hoe sterk dat effect is, hangt historisch sterk af van de melkprijs. In droogtejaar 2018, met een melkprijs onder de 40 cent, werden volop extra koeien geslacht. In droogtejaar 2022, toen de prijs boven de 60 cent lag, bleef dat effect uit. De cijfers van droogtejaar 2026 wijzen op een herhaling van 2018: in juli lag de afvoer van Nederlandse melkkoeien 11% hoger dan een jaar eerder. Duitsland laat deze trend ook zien, met als interessante voetnoot dat Beieren (waar de droogte heviger was) een veel hogere toename in slachtcijfers laat zien dan het noordelijke Sleeswijk-Holstein.
De vraag naar zuivel houdt stand
De verkoopvolumes voor consumenten (in retail) reageren positief op de lagere prijzen, met name in Duitsland en Frankrijk, waar de zuivelconsumptie toeneemt. Eiwitrijke producten zoals kwark, yoghurt, fromage blanc en cottage cheese blijven populair.
De prijzen van WPC-80 en WPI (hooggeconcentreerde wei-eiwitten die veel worden gebruikt in sportvoeding en supplementen) liggen voor industrieel gebruik op niveaus die een jaar geleden nog onwaarschijnlijk leken. De druk wordt momenteel minder veroorzaakt door de beschikbaarheid van wei en meer door de verwerkingscapaciteit die nodig is om vloeibare wei op te werken tot WPI en WPC-80.
De GLP-1-trend – het groeiende gebruik van afslankmedicatie zoals Ozempic – blijft één van de belangrijkste aanjagers van de vraag naar eiwitrijke zuivelproducten. Nu obesitascijfers in de Verenigde Staten (VS) lijken te stabiliseren, groeit het vertrouwen in een blijvend gebruik van deze medicatie. Voedingsmiddelenbedrijven zoals Nestlé spelen hierop in met speciale productlijnen met veel wei-eiwit.
Europese zuivelexport groeit ondanks handelsdruk
Eerdere zorgen over de impact van hoge olieprijzen op de importvraag bleken ongegrond. De importvraag houdt goed stand. Hoewel de EU veel concurrentie heeft van Amerikaans product in Azië en last heeft van de Chinese importheffingen, exporteerde het handelsblok 10% meer zuivelvolume dan in dezelfde periode vorige jaar. Met name Egypte, de Filipijnen en Saudi-Arabië importeerden meer zuivel. De hogere vraag vanuit Saudi-Arabië hangt mogelijk samen met verstoringen in de bevoorrading van de Verenigde Arabische Emiraten door de gespannen situatie rond de straat van Hormuz.
De handelsspanningen tussen de VS en Canada lijken op het eerste gezicht kansen te bieden voor extra kaasexport vanuit de EU. In de praktijk is die ruimte echter beperkt. De kaas die de VS naar Canada exporteert, bestaat vooral uit relatief goedkope cheddarachtige producten die nauwelijks concurreren met Europese kazen. Bovendien is het tariefvrije importquotum voor Europese kaas naar Canada al ruim benut, waardoor voor extra volumes hoge invoerheffingen gelden.
Hoe verder?
De Europese melkaanvoer zal de komende maanden omslaan in krimp, wellicht al in september. Met name in het vierde kwartaal wordt een duidelijke terugval verwacht. Dit hangt samen met de uitzonderlijk hoge aanvoer in het vierde kwartaal van 2025, een niveau dat moeilijk te evenaren valt. Bedrijfsniveau op bedrijfsniveau, de na-ijl effecten van de droogte en geopolitieke spanningen versterken dit effect.
Bij een dalende melkaanvoer kijkt de markt nadrukkelijker naar de aanwezige voorraden. Europese voorraden worden niet centraal bijgehouden, zoals in de VS wel het geval is. Op basis van productie-import-, export- en consumptiecijfers schatten we dat de voorraden van met name boter nog aanzienlijk zijn. Dit heeft naar verwachting een dempend effect op snelle prijsstijgingen in het vet-spectrum (boter, room, volle melkpoeder, kaas)
Zolang de vraag op peil blijft en een verdere escalatie in het Midden-Oosten uitblijft, lijken de risico's voor de zuivelmarkt op dit moment eerder opwaarts dan neerwaarts.
Vier risico’s om in de gaten te houden
De vraag is niet langer óf er een El Niño-weersfenomeen komt einde van het jaar, maar hoe zwaar die zal zijn. El Niño – een periodieke opwarming van het zeewater in de Stille Oceaan die wereldwijd het weer verstoort - leidt doorgaans tot een lagere melkaanvoer, met name in Zuid-Amerika en in soms ook in Oceanië. Daarnaast kan het de sojaoogsten negatief beïnvloeden, wat kan resulteren in hogere voerkosten. De invloed op maïsprijzen is doorgaans beperkter, omdat de teelt van maïs geografisch breder is gespreid.
De aanhoudende spanningen in deze strategische zeestraat blijven een belangrijke onzekerheidsfactor. Hoe langer deze situatie aanhoudt, hoe groter de kans dat inflatie opnieuw oploopt. Dit kan uiteindelijk ook resulteren in hogere rentetarieven – met gevolgen voor de bredere economie en de agrarische sector.
De Russische presidentsverkiezingen in september en de Amerikaanse congresverkiezing in november vergroten het risico op een escalatie van bestaande conflicten, zowel in de aanloop als na de verkiezingen.
De stikstofplannen van het minderheidskabinet zijn nog niet definitief. De brief van Van Essen bood weliswaar enige duidelijkheid, maar of ze in deze vorm door de Tweede en Eerste Kamer komen, is onzeker. De opgave voor 12% CO2-reductie, 45% stalemissiereductie per fosfaatrecht, plus de beperkingen rondom de relevante zones, lijken grote investeringen voor individuele melkveehouders noodzakelijk te maken.
Stikstofplannen brengen vergunningverlening dichterbij, maar onzekerheid blijft
De nieuwe stikstofplannen van het kabinet-Jetten richten zich op een vraagstuk dat de afgelopen jaren steeds urgenter is geworden: de natuur herstellen én de vergunningverlening in Nederland weer op gang brengen. Hoewel nog lang niet alles duidelijk is, maken de plannen wel helder dat de opgave groot is.
Voor de melkveehouderij stuurt het kabinet richting 2035 op drie concrete doelen: een grondgebondenheidsnorm van maximaal 2,6 GVE per hectare, een ammoniakemissie van maximaal 0,164 kg NH₃ per fosfaatrecht en een broeikasgasemissie van maximaal 92 kg CO₂-equivalent per fosfaatrecht.
Het merendeel van de melkveebedrijven voldoet al aan de grondgebondenheidsnorm, maar voor een deel van de sector zijn structurele aanpassingen nodig. Tegelijkertijd staan ondernemers voor bredere opgaven rond ammoniak, klimaat en dierenwelzijn. Vooral de emissiereducties voor ammoniak en CO₂ zullen voor veel bedrijven uitdagend zijn. Toekomstbestendig ondernemen vraagt daarom om tijd, investeringen, managementmaatregelen en soms ook ingrijpende keuzes.
De plannen zijn nog zeker niet definitief. Maar wil je hierover toch alvast met ons in gesprek? Neem dan contact op met je accountmanager.