Laat ADE ook de pintransacties in Amsterdam swingen?

Ieder jaar in oktober staat Amsterdam enkele dagen in het teken van elektronische muziek. Verspreid over de stad vinden tijdens het Amsterdam Dance Event honderden optredens, feesten, conferenties en andere activiteiten plaats. Het evenement trekt bezoekers uit binnen- en buitenland en is sterk gegroeid sinds de eerste editie in1996. Volgens de organisatie trok ADE in 2025 ongeveer 600.000 bezoekers, verspreid over ruim 1.200 evenementen op meer dan 300 locaties.

Die bezoekers zorgen voor extra economische activiteit, bijvoorbeeld vanwege hun uitgaven aan horeca, winkels en overnachtingen. Om meer inzicht te krijgen in de economische activiteit tijdens ADE onderzoeken we hoe het aantal pintransacties[1] en de transactiewaarde daarvan zich tijdens ADE ontwikkelen in verschillende delen van Amsterdam. Daarnaast analyseren we de ontwikkeling van het aantal hotelovernachtingen van buitenlandse gasten, met bijzondere aandacht voor oktober. Zo brengen we in kaart welke afwijkingen van het gebruikelijke uitgavenpatroon zichtbaar zijn tijdens ADE.

[1] Pintransacties omvatten alle kaartbetalingen die fysiek worden gedaan. Dit kan zijn met een pinpas of via een telefoon.

Geaggregeerde transactiedata van Rabobank laten zien hoe het aantal pinbetalingen en de totale transactiewaarde zich ontwikkelen in Amsterdam als geheel en de verschillende stadsdelen. Tijdens de week van ADE zien we vooral een duidelijke toename van het aantal pintransacties. In zowel 2024 als 2025 is er een piek in de week waarin ADE plaatsvindt. De waarde van pintransacties stijgt in 2024 minder sterk dan in 2025. Dit kan komen door de herfstvakantie. In 2025 viel deze voor een groot deel samen met ADE en in 2024 niet (zie tabel 1).

De cijfers laten niet zien waarvoor mensen naar Amsterdam komen. Evenmin kunnen we vaststellen of een betaling rechtstreeks verband houdt met ADE. De transacties zijn afkomstig van Rabobank-klanten en omvatten dus ook betalingen van mensen die om andere redenen in de stad zijn. Om beter te begrijpen wat er tijdens ADE gebeurt, kijken we daarom niet alleen naar de omvang van de pieken, maar ook naar het moment waarop ze plaatsvinden.

Centrum en Westpoort laten een verschillend patroon zien ten opzichte van heel Amsterdam

We hebben de pintransacties in alle Amsterdamse stadsdelen onderzocht. Vooral Centrum en Westpoort vallen op door afwijkingen van het gebruikelijke patroon in oktober, zowel in het aantal transacties als in de totale transactiewaarde. Daarom vergelijken we voor 2024 en 2025 de ontwikkeling in deze twee stadsdelen met die in de rest van Amsterdam.

Vooral 2024 is interessant. ADE vond in dat jaar plaats van 16 tot en met 20 oktober (week 42). De herfstvakantie in Noord- en Midden-Nederland begon pas in het daaropvolgende weekend, terwijl die in Zuid-Nederland pas tijdens de laatste dagen van ADE van start ging. In 2025 vielen ADE en de herfstvakantie in Noord- en Midden-Nederland juist grotendeels samen (week 43).

Deze verschillen in timing helpen bij de interpretatie van de transactiecijfers. In Westpoort zien we in 2024 een piek die geconcentreerd is rond ADE (week 42, zie figuur 2). In Centrum ligt dat anders. Daar blijft de transactiewaarde ook in de daaropvolgende weken verhoogd, wanneer de herfstvakanties plaatsvinden.

Dat Westpoort tijdens ADE opvalt, is niet verrassend. Het gebied bestaat grotendeels uit haven- en bedrijventerreinen, maar huisvest ook grote feestlocaties, zoals Thuishaven. De toestroom van feestgangers kan daardoor relatief sterk zichtbaar worden in de pintransacties, zeker in vergelijking met Centrum, waar ook buiten ADE veel wordt uitgegeven aan horeca, winkels en andere activiteiten.

Een mogelijke verklaring is dat Centrum niet alleen ADE-bezoekers trekt, maar ook veel reguliere bezoekers. Gezinnen die tijdens de herfstvakantie een dag naar Amsterdam gaan, besteden bijvoorbeeld geld aan winkels, horeca en andere activiteiten. Dit kan mede verklaren waarom de transacties in Centrum langer op een verhoogd niveau blijven. In Westpoort lijkt het verband met ADE sterker. De transactiepiek valt daar duidelijker samen met de dagen waarop het evenement plaatsvindt.

Toch moeten we voorzichtig zijn met die interpretatie. De timing van de pieken wijst op een mogelijke invloed van ADE, maar maakt niet duidelijk welk deel van de extra pinbetalingen daadwerkelijk aan het evenement kan worden toegeschreven.

De pintransacties van Rabobank geven vooral inzicht in het betaalgedrag van Nederlandse consumenten. Buitenlandse bezoekers, die tijdens een internationaal evenement als ADE een belangrijke rol kunnen spelen, blijven grotendeels buiten beeld. Om ook zicht te krijgen op de ontwikkeling van het buitenlandse toerisme in Amsterdam, kijken we daarom naar hotelovernachtingen van buitenlandse gasten. We vergelijken de maandelijkse ontwikkeling in Amsterdam met die in Rotterdam, Den Haag en Utrecht, met bijzondere aandacht voor oktober, de maand waarin ADE plaatsvindt.

In de periode 2022–2025 ligt het gemiddelde aantal overnachtingen door buitenlandse gasten per dag in Amsterdam in oktober 4% hoger dan in september. In Rotterdam, Den Haag en Utrecht samen is juist sprake van een daling van ruim 7%.

Op het eerste gezicht zou dit kunnen wijzen op extra buitenlandse bezoekers vanwege ADE. Maar ook in november houdt Amsterdam relatief beter stand. Het aantal overnachtingen ligt dan 7% onder het niveau van september, tegenover een daling van ruim 26% in de andere steden. Ook voor de coronapandemie was de ontwikkeling in Amsterdam in het najaar relatief sterker. De sterkere oktoberontwikkeling lijkt daarmee onderdeel van een breder seizoenspatroon, en is niet uitsluitend zichtbaar tijdens de maand waarin ADE plaatsvindt.

De verschillen tussen de landen van herkomst zijn aanzienlijk. Van september tot oktober neemt het aantal overnachtingen van Duitse en Franse gasten in Amsterdam met gemiddeld ongeveer 1.000 per dag toe (zie figuur 5). Bij Britse bezoekers gaat het om zo’n 600 extra overnachtingen per dag. In de andere drie steden zien we vanuit deze landen nauwelijks een toename. Daartegenover staat dat het aantal overnachtingen van bezoekers van buiten Europa in Amsterdam juist met ongeveer 2.000 per dag afneemt ten opzichte van september.

Een mogelijke verklaring voor de relatief sterke toename van het aantal hotelovernachtingen van Europeanen zijn de herfstvakanties. In Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk vallen deze in oktober en november. Dat de timing van vakanties invloed kan hebben, zien we ook bij Nederlandse gasten. In 2024, toen de herfstvakantie in Noord- en Midden-Nederland deels in november viel, nam het aantal hotelovernachtingen in Amsterdam door Nederlanders tussen september en oktober met slechts 5% toe, tegenover 27% tot 29% in 2023 en 2025. Bij buitenlandse gasten zien we geen eenduidig verband tussen de timing van de herfstvakanties en de ontwikkeling van het aantal hotelovernachtingen.

Evenmin kunnen we vaststellen in hoeverre ADE bijdraagt aan de relatief sterke ontwikkeling van het aantal hotelovernachtingen van buitenlanders in Amsterdam tussen september en oktober ten opzichte van de andere steden. Het evenement duurt ongeveer vijf dagen en vindt vrijwel ieder jaar in oktober plaats, terwijl de CBS-cijfers alleen op maandbasis beschikbaar zijn. Een eventueel terugkerend ADE-effect is daardoor moeilijk te onderscheiden van het gebruikelijke seizoenspatroon.

De cijfers bieden dus geen overtuigende aanwijzingen voor een afzonderlijk ADE-effect op de hotelovernachtingen van buitenlandse gasten. Dit sluit niet uit dat ADE extra buitenlandse bezoekers trekt. Met de beschikbare gegevens kunnen we echter niet bepalen hoeveel extra overnachtingen het evenement oplevert.

De cijfers over pintransacties en hotelovernachtingen geven inzicht in de ontwikkeling van pinbetalingen, de daarmee gemoeide transactiewaarde en het aantal overnachtingen rond ADE. Welk deel daarvan daadwerkelijk aan het evenement kan worden toegeschreven, kunnen we niet vaststellen.

Een deel van de bestedingen tijdens ADE zou mogelijk ook zijn gedaan zonder het evenement in Amsterdam. Tegelijkertijd kunnen inwoners die tijdens ADE meer geld uitgeven aan uitgaan, minder besteden aan andere activiteiten. Daarnaast kan de drukte reguliere bezoekers juist ontmoedigen om naar de stad te komen. Daar staat tegenover dat ADE bezoekers uit andere Nederlandse steden kan aantrekken. Dat levert Amsterdamse ondernemers mogelijk extra omzet op, maar hoeft op nationaal niveau niet tot meer consumptie te leiden.

Ook buitenlandse bezoekers kunnen zorgen voor extra bestedingen, vooral wanneer zij speciaal voor ADE naar Amsterdam komen en de stad anders niet zouden hebben bezocht. Het kan echter ook gaan om bezoekers die hun reis alleen in de tijd hebben verschoven.

Onze analyses brengen bovendien niet alle economische activiteit rond ADE in beeld. Ook de organisatie van het evenement zorgt voor bestedingen, bijvoorbeeld aan techniek, beveiliging en andere diensten. Daarnaast worden tickets voor ADE-feesten vaak vooraf en online gekocht. Deze uitgaven blijven in onze analyses van pintransacties en hotelovernachtingen grotendeels buiten beeld.

Om de netto economische bijdrage van ADE aan Amsterdam te bepalen, zouden we moeten weten welke bestedingen zonder het evenement in de stad zouden hebben plaatsgevonden. Daarvoor is meer informatie nodig over de reisredenen en het bestedingsgedrag van bezoekers.

Een evenement dat in korte tijd veel bezoekers trekt, kan tijdelijk voor hogere prijzen zorgen. Dat geldt bijvoorbeeld voor hotelkamers, waar het aanbod op korte termijn nauwelijks kan worden uitgebreid. Of ADE zo'n prijsopdrijvend effect heeft, kunnen we met de beschikbare gegevens niet vaststellen.

De consumentenprijsindex (CPI) bevat gegevens over hotelprijzen, maar deze zijn niet afzonderlijk voor Amsterdam en op dagbasis beschikbaar. Bovendien wordt de inflatie berekend ten opzichte van dezelfde maand een jaar eerder. Als ADE ieder jaar in oktober voor een vergelijkbare prijsstijging zorgt, is dat effect in beide jaren aanwezig en wordt het niet zichtbaar in de inflatie op jaarbasis.

Ook hogere pinuitgaven zeggen op zichzelf niets over prijsstijgingen. Ze kunnen volledig worden veroorzaakt door meer betalingen of hogere afgenomen hoeveelheden. Een eventueel inflatoir effect van ADE blijft daarom buiten onze kwantitatieve analyse.

In de Amsterdamse pintransacties springt de periode rond ADE er duidelijk uit. Vooral in de stadsdelen Centrum en Westpoort is een duidelijke piek zichtbaar in zowel het aantal pintransacties als de totale transactiewaarde. De timing verschilt echter per stadsdeel. In Westpoort valt de piek in 2024 onmiskenbaar samen met ADE, terwijl de verhoogde transacties in Centrum dat jaar langer aanhouden en deels samenvallen met de herfstvakantie. Dat maakt het lastig om de invloed van ADE en de herfstvakantie van elkaar te onderscheiden.

Bij hotelovernachtingen van buitenlandse gasten is het beeld minder eenduidig. Tussen september en oktober ontwikkelt het aantal overnachtingen van buitenlandse gasten zich in Amsterdam sterker dan in Rotterdam, Den Haag en Utrecht. Dit relatieve verschil is in november echter nog groter. We vinden dus geen overtuigende aanwijzingen voor een afzonderlijk ADE-effect op het aantal hotelovernachtingen van buitenlandse gasten, maar kunnen een dergelijk effect ook niet uitsluiten.

Ook bij de pintransacties staat een duidelijke piek niet zonder meer gelijk aan extra bestedingen dankzij ADE. Een deel van de bestedingen zou zonder het evenement mogelijk ook in Amsterdam hebben plaatsgevonden, bijvoorbeeld op een ander moment of bij andere ondernemers in de stad. Hoeveel extra bestedingen daadwerkelijk aan ADE zijn toe te schrijven, kunnen we niet bepalen.

Transactiedata Rabobank

De resultaten laten geanonimiseerde en geaggregeerde gegevens zien van pintransacties door Rabobank-klanten. Hiermee berekenen we het aantal transacties en de totale transactiewaarde per week in Amsterdam, met een extra uitsplitsing naar stadsdelen.

De pintransacties geven geen volledig beeld van alle consumentenbestedingen. Contante betalingen, online betalingen, betalingen door klanten van andere banken en bestedingen buiten de gehanteerde transactiedefinitie ontbreken. De cijfers zijn niet zonder meer representatief voor alle Amsterdamse bestedingen en kunnen niet rechtstreeks aan ADE-bezoekers worden gekoppeld.

Voor de transactiedata onderzoeken we voor zowel 2024 als 2025 de periode van week 37 tot en met week 46. Daarbij lopen de weken van dinsdag tot en met maandag, omdat de transactiedata over het weekend op maandag beschikbaar zijn. Om ontwikkelingen door de tijd en verschillen tussen gebieden goed te kunnen vergelijken, indexeren we de waarden.  Week 40 is de basisperiode; waarden in de overige weken worden weergegeven ten opzichte van het niveau in deze basisweek.

Hotelovernachtingen CBS

Voor de analyse van het aantal hotelovernachtingen gebruiken we maandelijkse cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) over hotelovernachtingen, uitgesplitst naar gemeente en herkomstland van de gast. We vergelijken Amsterdam met Rotterdam, Den Haag en Utrecht. De overnachtingen in deze drie steden zijn samengevoegd.

De figuren over de hotelovernachtingen zijn gebaseerd op de jaren 2022 tot en met 2025. We berekenen eerst per jaar het gemiddelde aantal overnachtingen per kalenderdag, zodat verschillen in maandlengte geen invloed hebben op de resultaten. In figuur 4 wordt vervolgens de ontwikkeling in oktober en november geïndexeerd op september (=100). Figuur 5 toont per herkomstgroep het absolute verschil in het gemiddelde aantal overnachtingen per dag tussen september en oktober. Beide figuren tonen het gemiddelde van de vier afzonderlijke jaren.

De CBS-cijfers geven het aantal overnachtingen weer, niet het aantal unieke bezoekers. Bovendien zijn alleen maandcijfers beschikbaar. Daardoor kunnen we niet vaststellen welke overnachtingen rechtstreeks verband houden met ADE, noch de invloed van het evenement onderscheiden van die van schoolvakanties en andere seizoensinvloeden.