Rabo-tuinbouwbarometer: resultaten in de tuinbouw blijven op peil

In het vierde kwartaal van 2026 staat de Rabo-tuinbouwbarometer op een 7,1, een kleine verbetering vergeleken met de 7,0 een kwartaal eerder. Dat betekent al voor de negende keer op rij een kwartaal met een 7 of hoger. Natuurlijk zijn er verschillen tussen bedrijven en sectoren binnen de tuinbouw maar in algemene zin geeft de uitkomst een goed beeld van de robuustheid van de tuinbouw (figuur 1).

Algemene ontwikkelingen
Energieprijzen en -transitie zijn in de glastuinbouw nog altijd een belangrijk onderwerp van gesprek. De situatie in het Midden-Oosten leidt tot grote volatiliteit in de dagprijzen van gas en elektriciteit en ondernemers vragen zich af hoeveel gas en elektriciteit zij moeten vastleggen voor de komende jaren.

Naast energie is de Kaderrichtlijn Water een actueel onderwerp. De aankomende teeltwisseling op de glasgroentebedrijven is een goede gelegenheid om de hele waterhuishouding nóg eens door te nemen en zonodig aan te passen of enkele benodigde investeringen te doen.

Prijs en productie glastuinbouw
Het seizoen voor groenten onder glas is redelijk goed verlopen. Bij tomaten en komkommers zullen de meeste ondernemers wel tevreden zijn over productie en prijsvorming in 2026. Paprika daarentegen heeft zich wel iets hersteld van de slechte rentabiliteit van 2025, maar de meeste bedrijven zijn nog steeds niet op voldoende winstgevend niveau. Het beeld bij snijbloemen is redelijk goed voor de telers; de prijzen blijven op een niveau dat de kostprijs dekt. Ook voor potplanten geldt deze situatie bij de meeste productgroepen.

Groothandel bloemen en planten gaat minder goed
In de groothandel bloemen en planten gaat het dit jaar duidelijk minder goed. Het aantal boeketten en planten dat groothandelsbedrijven verkopen en exporteren daalt. Ook loopt er minder buitenlands product via Nederland. Dat betekent dat de vaste kosten meer drukken op de exploitatie. Doordat prijsverhogingen niet goed mogelijk zijn, gaat dit ten koste van de marge. Recente exportcijfers van Floridata over de eerste drie kwartalen van 2026 laten een daling van de exportwaarde zien van 1,5%. Ook de dalende aantallen verhandeld product bij Royal Flora Holland geven een dergelijk beeld. Daarnaast hangt de dreiging van een btw-verhoging op bloemen en planten in Nederland en België boven de markt. Geen goed nieuws voor de afzet van bloemen en planten.

Vollegrondssectoren: beregening steeds belangrijker
De aanwezige beregeningscapaciteit van vollegrondsgroentenbedrijven wordt steeds belangrijker voor de rentabiliteit. De zomer van 2026 benadrukte de noodzaak om weersextremen op te kunnen vangen. Zonder voldoende beregeningscapaciteit wordt het steeds lastiger om betrouwbaar jaarcontracten af te kunnen sluiten.

Voor fruit zijn de verschillen in de productie en kwaliteit, en daarmee ook de prijs, dit oogstseizoen (2026) erg groot. De bedrijven die tijdens de droogte over voldoende water beschikten, profiteren daar nu van. Andere bedrijven leveren zowel in op productie als op prijs.

Bij bloembollen zijn de eerste contracten die voor het voorjaar van 2027 zijn afgesloten tussen tulpenbroeiers en supermarkten lager in prijs dan die van 2026. Soms zijn ook de voorwaarden (zoals gewicht) veranderd, waardoor de vergelijking niet goed te maken valt. Het is lastiger om aan voldoende tulpenbollen te komen vanwege de hoge uitvalpercentages van het afgelopen voorjaar. Dat betekent dat er in het tulpenbroeiseizoen in 2027 naar verwachting enige druk zal zijn op zowel het aantal als de gemiddelde prijs van alle tulpen. Voor sommige broeiers kan dat betekenen dat zij een ronde minder broeien of dat de bezettingsgraad van de kas terugloopt.

Binnen de boomkwekerij is het algemene beeld goed, maar staat het bos- en haagplantsoen wat onder druk. Bij een goede najaarshandel in die subsector kan er echter nog steeds een prima resultaat worden behaald.

In de EU is er nog altijd een grote en diverse AGF-groothandelssector. Voor de groep die grootschalige supermarktketens wil bedienen is schaalvergroting vaak noodzakelijk terwijl voor andere bedrijven een duidelijke keuze voor een bepaald product, markt of afzetkanaal nodig is om zich te blijven onderscheiden.

Volgens Eurostat zijn er in de Europese Unie bijna 45.000 bedrijven actief in de handel van groenten en fruit. In Nederland zijn dat er 1.660 (CBS, 2026). De sector zorgt ervoor dat producten van teeltbedrijven in de supermarkt, groentewinkel of bij de foodservice terechtkomen. Behalve om handelsbedrijven kan het gaan om coöperaties, importeurs, exporteurs, groentesnijderijen, verpakkers of logistieke bedrijven. In totaal bereikte de Europese sector in 2025 naar schatting een omzet van 255 miljard euro. De laatste tien jaar groeide deze omzet met gemiddeld 5% per jaar. Niet omdat het handelsvolume is gestegen, maar vooral door hogere prijzen (inflatie). Spanje en Duitsland hebben de grootste AGF-handel, een afspiegeling van hun rol als grootste exporteur en grootste importeur.

De concentratie in de AGF-handel is nog relatief klein. De grootste tien bedrijven hebben een aandeel in de omzet van circa 12%. Schaalvergroting heeft beperkte voordelen door de relatief lage vaste kosten en omdat delen van de bedrijfsvoering relatief eenvoudig kunnen worden uitbesteed. Een andere reden voor het grote aantal (kleine) bedrijven in de AGF-handel is dat de toetredingsdrempel laag is en de verschillende soorten groente en fruit met hun specifieke kenmerken vaak apart dienen te worden verhandeld, getransporteerd of verpakt.

Een gemiddelde EBITDA-marge (omzet minus inkoop en operationele kosten) ligt in de AGF-handel rond 3% en hangt sterk af van de activiteit, het gewas, de regionale concurrentie of het afzetkanaal waaraan wordt geleverd. Dit terwijl er geen samenhang is tussen marge en bedrijfsgrootte.

Toch kan schaalvergroting voordelen hebben bij certificering, logistiek of nieuwe technologie en kan er dan worden ingezet op risicospreiding naar producten, aanvoerders, klanten of landen. Vooral nu het volume van de groente- en fruitmarkt in de Europese Unie nauwelijks nog toeneemt terwijl importen nog wel blijven groeien, lijkt een spreiding van activiteiten wenselijk. Daarmee is een bedrijf in de AGF-handel beter bestand tegen gevolgen van klimaatverandering, nieuwe regelgeving, schommelingen in (regionale) aanvoer of geopolitieke spanningen.

Wij verwachten dat er ruimte blijft voor een grote groep bedrijven. Enerzijds is dat een kleine groep geconsolideerde handelsbedrijven die de grote supermarkten bedient. Anderzijds blijft er ruimte voor gespecialiseerde (niche)bedrijven. Deze laatste groep levert dan een specifieke productgroep, is actief voor een bepaald afzetkanaal of levert gespecialiseerde service aan zijn afnemers.

Meer lezen? Scale or specialization: Two paths ahead for the EU fruit and vegetable wholesale sector - Rabobank

De fruitteelt in Europa is zich rap aan het moderniseren om daarmee weerbaar te zijn voor de effecten van klimaatverandering. Hoewel de bestaande productieregio’s voorlopig nog belangrijk blijven, verandert de concurrentiepositie van verschillende gebieden door veranderingen van de temperatuur en de beschikbaarheid van (kwalitatief goed) water. Een goede illustratie in de verandering van de regionale productie wordt duidelijk door de perenproductie van de afgelopen drie jaar te vergelijken met die van twintig jaar geleden (figuur 2). Een duidelijke verschuiving van Zuid- naar Noord-Europa is gaande.

In een recent onderzoek heeft RaboResearch gekeken naar de concurrentiepositie van fruitbedrijven en fruitteeltgebieden in Europa. De conclusies:

Meer lezen? Climate adaptation is becoming the new edge in Europe's fruit sector - Rabobank

De Nederlandse tuinbouw levert dagelijks groente, fruit, bloemen en planten aan consumenten in Europa. Groente en fruit dragen daarmee bij aan de gezondheid, bloemen en planten aan het welzijn en een gezonde leefomgeving. Rabobank vindt daarom de glastuinbouw belangrijk voor Nederland, maar een blijvende dialoog met de samenleving is noodzakelijk. Dat is de belangrijkste boodschap van Stefaan Decraene, CEO van de bank, op een onlangs gehouden dialoog in het WHC in Naaldwijk.

Rabobank ziet vooruitstrevende ondernemers die verantwoord willen produceren vooroplopen in energiebesparing, waterkwaliteit, inzet van technologie en sterke vermindering van milieubelastende middelen. Projecten als 100% Groen Geteeld laten zien dat ondernemers bereid zijn moedige stappen te zetten om gezondheid nog meer een plaats te geven in hun strategie. Dat geeft vertrouwen dat de glastuinbouw ook over tien jaar economisch en maatschappelijk verantwoord in Nederland kan plaatsvinden.

De vraag is hoe we de noodzakelijke transities kunnen versnellen zonder dat het verschil tussen koplopers en ondernemers die moeilijker meekomen te groot wordt. Kunnen we ondernemers voldoende blijven ondersteunen bij hun investeringen? En is de sector als geheel vindingrijk genoeg om nieuwe technologie te (blijven) omarmen en concurrerend te blijven?

Rabobank kijkt daartoe allereerst in haar beleid steeds meer naar beprijzing van positieve en negatieve maatschappelijke effecten. De consument dient uiteindelijk te gaan betalen voor de meerprijs van de inspanningen bij de boer of tuinder. Maar tegelijkertijd liggen de wensen van de burger en de consument vaak nog ver uit elkaar.

Tegelijkertijd ondersteunt de bank bedrijven met duurzaamheidsambities met korting op rentetarieven (impactfinanciering). De bank initieert projecten die de bewustwording vergroten (zoals de Horti Energy Service). En voor haalbaarheidsstudies naar energieclustering, bijdragen aan onderzoek of financiering van technische innovaties is diverse malen zogeheten coöperatief dividend ingezet. Allemaal om de genoemde transities te laten slagen en voor zowel de sector als haar afnemers een gezonde toekomst te creëren.

Meer lezen? Health - World Horti Center.