Update

Inflatiemonitor Nederland

12 januari 2022 07:48

Inflatie is na lange tijd terug van weg geweest en domineert momenteel het economische nieuws. Stijgende consumentenprijzen kunnen een forse impact hebben op diverse partijen in een economie. Zo kunnen ze de koopkracht van huishoudens uithollen of de winsten van bedrijven aantasten. Daarom vinden we het belangrijk duiding te geven aan de huidige hoge inflatiecijfers en verwachtingen uit te spreken over de toekomstige ontwikkeling van de prijzen. Dat doen we in deze maandelijkse inflatiemonitor voor de Nederlandse economie. Dit artikel is bijgewerkt om de na publicatie bekendgemaakte diepere uitsplitsing van de bestedingscomponenten te kunnen presenteren.

Vrouw met winkelmandje in winkel

Flashcijfers voor december

Het inflatiecijfer bedroeg in december 6,4 procent. Daarmee komt het jaarcijfer voor 2021 uit op 2,8 procent. Dit blijkt uit een eerste raming van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Het betekent dat het gemiddelde consumentenprijspeil vorige maand 6,4 procent hoger lag dan een jaar geleden. Dat is opnieuw hoger dan in de maanden ervoor (zie figuur 1).

Figuur 1. Inflatie in december bedroeg 6,4%

Figuur 1. Inflatie in december was 6,4%
Bron: Eurostat, CBS, RaboResearch

Het inflatiecijfer in december kunnen we voor twee derde verklaren door de stijging van de energieprijzen (zie ook tabel 1). Aardgas had die maand wederom de hoogste bijdrage aan het gehele inflatiecijfer. Mensen die in december een nieuw energiecontract hebben moeten afsluiten, zijn al snel tientallen euro’s per maand extra kwijt. Verder werd elektriciteit een steeds belangrijkere drijfveer van de oplopende inflatie. Ook zien we dat de voedselprijzen en de prijzen van industriële goederen in december meer hebben bijgedragen. De prijsstijging van diensten was juist minder fors dan in november, wat mogelijk te maken heeft met de lockdownmaatregelen in de horeca, reisbranche en de cultuur- en recreatiesector.

Tabel 1. Heatmap subcomponenten met hoogste bijdrage

Tabel 1: Heatmap inflatiecijfers
Bron: Eurostat, CBS, RaboResearch. Opmerking: De tabel geeft de bijdrage weer van de subcomponenten aan het totale inflatiecijfer (het cijfer bij ‘Alle bestedingen’). Zowel de hoogte van de prijsstijging als het gewicht van de subcomponent in de gehele index bepaalt de hoogte van een bijdrage.

Vliegen wordt steeds duurder

De energieprijzen steken er ook bovenuit wanneer we kijken naar de prijsstijging in plaats van naar de bijdrage aan de gehele index (zie tabel 2). De elektriciteitsprijzen zijn in de afgelopen twaalf maanden het hardst gestegen. Ook de gasprijzen lagen fors hoger dan een jaar geleden. De prijzen voor andere brandstoffen, zoals olie en diesel, stegen iets minder hard in december maar blijven hoog. Verder valt op dat de prijs van vliegtickets hard stijgt en dat ook pakketreizen naar het buitenland rap duurder zijn geworden.

Tabel 2. Heatmap subcomponenten met hoogste groei

Tabel 2: Heatmap subcomponenten met hoogste groei
Bron: Eurostat, CBS, RaboResearch. Opmerking: De tabel geeft de jaar-op-jaargroei weer van de subcomponenten.

Verwachtingen

We verwachten dat de inflatiepiek in december is bereikt, onder de voorwaarde dat de energieprijzen de komende tijd niet verder stijgen. Wel blijft de inflatie naar verwachting hoog en voorzien we de komende maanden inflatiecijfers van tussen de 5 en 6 procent. Voor heel 2022 verwachten we dat de inflatie gemiddeld uitkomt op 3,8 procent en voor 2023 op 2,1 procent (figuur 2).

Pas halverwege 2022 verwachten we een sterke daling van de inflatie. Nu nog stuwen vooral de energieprijzen de inflatie op, maar in de tweede helft van het jaar valt dit effect weg. Inflatie wordt immers uitgedrukt als jaar-op-jaarmutatie. Dus zelfs als de prijs van benzine of gas op eenzelfde niveau blijft, is de bijdrage van de hoge energieprijzen aan de inflatie op een gegeven moment nihil. Wel verwachten we dat de hoge grondstoffenprijzen zorgen voor hogere voedselprijzen. Deels zien we dit momenteel al terug in de schappen van de supermarkten. Zo is de prijs van koffie, thee, boter, tafelsauzen, groente en fruit de afgelopen periode al over de volle breedte gestegen. Ook wordt de bevriezing van de huren in de sociale sector per 1 juli losgelaten en zullen studenten per 1 september weer het volledige collegegeld moeten betalen (nu is dat de helft). Deze zaken remmen de inflatiedaling in de tweede helft van 2022.

Figuur 2. Inflatiepiek is bereikt?

Figuur 2: Inflatiepiek is bereikt?
Bron: Eurostat, CBS, RaboResearch

Technische toelichting en definities

Inflatie definiëren we als een aanhoudende stijging van het gemiddelde prijspeil. Hierbij kan het gaan om allerlei verschillende prijzen. Ondernemers zullen bij inflatie vooral denken aan de kosten van intermediair verbruik, invoerprijzen of groothandelsprijzen. In de volksmond heeft inflatie vooral betrekking op een aanhoudende stijging van de consumentenprijzen en daar kijken we in deze publicatie naar. Om de ontwikkeling van de consumentenprijzen te meten, gebruiken we twee indices: de consumentenprijsindex (CPI) en de geharmoniseerde consumentenprijsindex (HICP). Deze indices zijn gebaseerd op de gewogen prijsontwikkeling van een mandje van producten en diensten dat betrekking heeft op een gemiddeld uitgavenpatroon.

De eerste meet uitsluitend de uitgaven van Nederlanders, zowel binnen als buiten onze landsgrenzen. De HICP meet daarentegen de uitgaven van Nederlanders en buitenlanders binnen Nederland, en is ontwikkeld zodat consumentenprijsindices binnen de Europese Unie gemakkelijker met elkaar zijn te vergelijken. Dit omdat de berekeningsmethoden van nationale CPI-cijfers van land tot land verschillen. Verder wijken ook de mandjes van goederen en diensten waarop de HICP en Nederlandse CPI zijn gebaseerd van elkaar af. Zo valt de toegerekende huur van de eigen woning buiten de HICP, maar juist binnen de CPI.

In deze publicatie kijken we naar de ontwikkeling van de HICP. Dit sluit aan bij de officiële ramingen van RaboResearch en het is ook de indicator waar de Europese Centrale Bank (ECB) naar kijkt voor haar rentebesluiten. De maandelijkse inflatievoorspellingen zijn gebaseerd op een drievergelijkingenstelsel van RaboResearch. Voor meer toelichting verwijzen we naar Erken en De Groot (2021).