Van zonnestroom naar waterstof op het boerenbedrijf

16 november 2026 14:13

Wat doe je met zonnestroom die je op dat moment niet nodig hebt? Op het erf van akkerbouwers Karin Perdaems en Mark Knipscheer in Lelystad wordt daarvoor een bijzondere oplossing getest: waterstof. Met een nieuwe installatie onderzoeken zij samen met stichting De Lelystadse Boer of overtollige zonnestroom kan worden opgeslagen voor later gebruik. Rabobank Het Nieuwe Land hielp mee om de pilot mogelijk te maken, met een financiële bijdrage uit het Coöperatief Dividend aan de ontwikkelingskosten en ondersteuning bij energiescans. En De Lelystadse Boer wil het project op termijn flink opschalen.

kring

Kan opslag in waterstof helpen?

"Met de pilot onderzoeken we op verschillende typen agrarische bedrijven of opslag in waterstof kan helpen om een groter deel van de zelf opgewekte elektriciteit op het eigen bedrijf te gebruiken. De pilot onderzoekt of en in welke mate waterstofopslag op de deelnemende bedrijven het eigen gebruik van lokaal opgewekte elektriciteit kan verhogen en daarmee de behoefte aan externe elektriciteitslevering kan beïnvloeden.”, bijt procesmanager Anne Marie van Raalten-Ligtenberg van De Lelystadse Boer het spits af. “Vrijwel al onze leden hebben zonnepanelen op hun daken liggen, maar volgens onze energiescans wordt een aanzienlijk deel van de opgewekte elektriciteit niet direct op het eigen bedrijf gebruikt. Windmolens zijn in dit gebied niet toegestaan vanwege de nabijheid van Lelystad Airport. Accu’s zijn relatief duur en netcongestie zorgt nu al soms voor problemen.

Nadat Karin het idee van de waterstof had aangekaart bij ons bestuur, hebben we met steun van de Rabobank bij 24 van onze leden de energiesituatie in kaart gebracht en gekeken hoe we die konden optimaliseren. En dan het liefst via verhoging van het eigen gebruik. Uit de energiescans kwam volgens De Lelystadse Boer naar voren dat opslag in waterstof voor meerdere onderzochte bedrijven aanleiding gaf voor nader onderzoek.”

Stroomtekort

Dat Karin Perdaems met waterstof op de proppen kwam, was geen toeval. “Tijdens onze deelname aan het Veldleeuwerik-project hadden Mark en ik kennisgemaakt met de 10 indicatoren voor duurzaamheid waar het bij Veldleeuwerik om draaide. Waar mogelijk probeerden we die toe te passen op ons bedrijf. We verbouwden het voer zelf en gebruikten de mest op onze eigen akkers zodat we op deze onderdelen kringlopen op het bedrijf probeerden te sluiten.” We hadden al zonnepanelen (1500 stuks inmiddels) en een accu, en we gingen steeds meer elektrisch doen. De heftruck werd elektrisch, er kwam een warmtepomp voor de verwarming van de kippenstal en we gingen elektrisch rijden. En op een gegeven moment hadden we stroomtekort.”

Nadat ze een waterstofcongres had bijgewoond, werd Karin enthousiast over de mogelijkheden en voordelen van waterstof voor energieopslag. Waterstof kan een manier zijn om energie voor langere tijd op te slaan. Of dat op het boerenerf technisch én economisch een goede oplossing is, moet deze pilot juist uitwijzen.
Nadat Karin en Mark in 2022 hun eerste ervaringen hadden opgedaan met een waterstofgestookte cv-ketel in de privéwoning, was de tijd rijp voor de volgende stap. Karin: “Er kwamen in die tijd grotere waterstofinstallaties beschikbaar voor mkb-bedrijven. Maar ik realiseerde me ook dat die volgende stap weleens te groot kon zijn voor mezelf. En daarom heb ik het idee neergelegd bij De Lelystadse Boer.”

Financiering is uitdaging

Met de uitkomsten van de energiescans op zak besloot het bestuur van De Lelystadse Boer om een pilotproject te starten om de praktische inzetbaarheid van waterstofinstallaties op de boerderij te onderzoeken. “We willen naast ervaring met de techniek vooral uitzoeken of de theoretische berekeningen uit de studies uitkomen in de praktijk”, vertelt Anne Marie. “Bij 5 van onze leden wordt een waterstofinstallatie in gebruik genomen. We hebben bewust gezocht naar bedrijven met verschillende energiesituaties. Het is een mix van akkerbouw-, veehouderij- en gemengde bedrijven. Ook zijn er grote verschillen in de opwekcapaciteit van hun zonnepanelen. Op deze bedrijven gaan we twee volledige seizoenen proefdraaien, uitproberen en aanpassen en in 2029 evalueren.”

Bij de opzet van het pilotproject kreeg De Lelystadse Boer van diverse kanten ondersteuning. Anne Marie: “Rabobank leverde een financiële bijdrage aan de ontwikkelingskosten van het project. Als stichting kunnen we geen grote financiële risico’s nemen. De bijdrage van Rabobank was daarom belangrijk voor de financiering van de ontwikkelingskosten. De bank heeft zich echt een partner getoond. Niet alleen met geld, maar ook door de inbreng van hun ervaring met andere transitietrajecten. Dat helpt bij het uitdragen van je project. En met hulp van Horizon, de ontwikkelingsmaatschappij van de provincie Flevoland, vonden we een geschikte leverancier van waterstofinstallaties. Het is een mooie functionele samenwerking. Want dit soort trajecten red je niet in je eentje.”

Je krijgt niet zomaar subsidie of een lening voor een waterstofinstallatie

De grootste hobbel in het hele traject, want die waren er echt wel, was de subsidieverlening. Waterstof als energiedrager is nog tamelijk onbekend in de wereld van subsidieverstrekkers en banken, weten ze bij De Lelystadse Boer inmiddels. “Je krijgt niet zomaar subsidie of een lening voor een waterstofinstallatie. Dat pad is nog niet geëffend. Er zijn nog geen kant-en-klare regelingen en banken kijken eerst even de kat uit de boom. Gelukkig konden wij terecht bij het stimuleringsprogramma Kansen voor West III, waarvan het Europese structuurfonds (ESIF) de belangrijkste financier is. Ook de provincie Flevoland en de gemeente Lelystad hebben financieel bijgedragen. En de ondernemers hebben zelf ook geïnvesteerd. Maar als we in de toekomst willen opschalen, moet er nog wel wat gebeuren.”

Focus op zelfgebruik

De installatie van Karin en Mark is inmiddels een aantal maanden in bedrijf. “Echt heel spannend is het niet”, lacht Karin. “Een energiemanagementsysteem (EMS) doet al het denk- en regelwerk. Er is een soort verdringingsreeks ingeprogrammeerd voor het gebruik van de zonnestroom. Bovenaan staat eigen gebruik, dus voor alle elektrische installaties op ons bedrijf. Daarna komt het laden van de accu en als er dan nog stroom over is, gaat de elektrolyser aan het werk om waterstof te maken. Dat gebeurt vooral in de zomer bij veel zon. De waterstofinstallatie is niet bedoeld om de accu te vervangen, vertelt Karin. “Die functioneert juist als buffer, vooral voor de momenten dat je tijdelijk veel vermogen nodig hebt.”

Vermarkten van de waterstof is op dit moment niet aan de orde. “Wij mikken op een sluitende businesscase op ons eigen erf. Volgens onze huidige berekeningen is dat met de toegekende subsidie haalbaar. Wij denken dat waterstof, net als zonnepanelen destijds, in het begin subsidie nodig heeft. We verwachten dat schaalvergroting de kosten mogelijk kan verlagen. Of en in welke mate dat gebeurt, moet nog blijken.”

Van vijf naar vijftig installaties?

Bij De Lelystadse Boer denken ze ondertussen ook alweer een paar stappen vooruit. “Als uit de pilot blijkt dat de installaties binnen vooraf bepaalde technische en economische criteria voldoende functioneren, heeft De Lelystadse Boer de ambitie om het aantal installaties in vijf jaar uit te breiden naar 50. En dan kun je ook gaan denken aan levering van waterstof aan derden. Dan komt ons partnerschap met Lelystad Airport Businesspark waarschijnlijk goed van pas”, besluit Anne Marie.