Financiële markten kunnen niet met, maar ook niet zonder de ‘basis trade’

Bij de basis trade kopen hedgefondsen Amerikaanse staatsobligaties (Treasuries) en verkopen gelijktijdig de bijbehorende — doorgaans iets duurdere — Treasury‑futures, waardoor zij winst maken op het prijsverschil tussen beide. Nu de periode van uitzonderlijk lage rentes achter ons ligt, zien hedgefondsen opnieuw kansen om deze strategie grootschalig toe te passen.

Om te begrijpen hoe de basis trade werkt, is het handig eerst uit te leggen wat Treasury-futures zijn – en waarom ze doorgaans iets duurder zijn dan de bijbehorende obligaties.

Treasury‑futures zijn zogenoemde derivaten: financiële contracten waarmee wordt afgesproken om in de toekomst een Amerikaanse staatsobligatie te kopen of te verkopen tegen een prijs die nu al wordt vastgelegd. Deze contracten bieden dezelfde blootstelling aan Treasuries, maar vereisen een kleinere initiële inleg (initial margin). Het overige kapitaal kan daardoor elders worden ingezet.

Voor financiële instellingen die veel in Treasuries handelen, is dit een aantrekkelijk kenmerk, omdat zij vaak gebonden zijn aan kapitaalrestricties. Hierdoor is er doorgaans meer vraag naar Treasury‑futures dan naar de onderliggende obligaties zelf, wat leidt tot het prijsverschil tussen beide.

Daarnaast speelt mee dat de Amerikaanse staatsobligatiemarkt de afgelopen jaren verzadigd is geraakt met nieuw aanbod. Door de fors opgelopen begrotingstekorten heeft de Amerikaanse overheid veel meer schuldpapier moeten uitgeven, wat heeft geleid tot een structureel hoger Treasury-aanbod in de markt.

Dit prijsverschil biedt kansen voor hedgefondsen. Zij realiseren doorgaans een vrijwel risicovrije marge van enkele basispunten (een basispunt is 0,01%) op de basis trade.

Normaal gesproken worden hedgefondsmanagers niet warm van zo’n kleine marge, maar omdat Treasuries als extreem veilig worden gezien, kunnen ze deze transactie met geleend geld vele malen herhalen. Zo kan een fonds met bijvoorbeeld 10 miljoen aan eigen vermogen voor ongeveer 1 miljard aan Treasuries aanhouden, terwijl het tegelijkertijd een future op die positie verkoopt. Dat is een hefboom van honderd.

Door deze hefboomconstructie stijgt het rendement aanzienlijk, maar ook het risico. Het hedgefonds kan deze trade dan ook niet oneindig herhalen. Voor elke futurepositie moet het fonds namelijk niet alleen initial margin aanhouden, maar ook variation margin. Dat is extra geld dat moet worden bijgestort wanneer de markt tegenzit.

Het risico schuilt in een plotseling oplopend prijsverschil tussen de Treasury en de Treasury‑future. Dat gebeurt bijvoorbeeld wanneer er spanningen in de markt ontstaan en de rente op Treasuries onverwacht stijgt. Hedgefondsen lijden in dat geval verlies op hun Treasurypositie, terwijl de toegenomen marktvolatiliteit er tegelijkertijd toe kan leiden dat zij extra margin moeten aanhouden voor hun futuresposities.

Een voorbeeld maakt duidelijk hoe groot zulke posities kunnen zijn. Stel: een fonds heeft een positie in 1‑jaars obligaties ter waarde van 10 miljoen dollar, met een rente van 3,5% en een hefboom van 100. Als de rente op die obligatie ineens met 25 basispunten (0,25%) stijgt, daalt de waarde niet met 23 duizend dollar, maar met ruim 2,3 miljoen dollar.

In extreme situaties kan dat tot een directe margin call leiden: het fonds moet dan onmiddellijk extra cash vrijmaken om zijn posities te behouden. Lukt dat niet, dan moet het gedwongen posities afbouwen. Door de hoge hefboom zorgt dat weer voor extra verkoopdruk op obligaties, waardoor de markt nog verder kan wegzakken.

Meerdere keren heeft de Fed ingegrepen om een crisis te voorkomen, zoals in maart 2020 tijdens de covidpandemie, toen hedgefondsen plotseling hun posities in de basis trade afbouwden en scherpe koersbewegingen in staatsobligaties veroorzaakten. De Fed wist de markt te kalmeren door op dat moment grote hoeveelheden Treasuries op te kopen.

Beleggers hoeven zich over de basis trade dan ook niet direct grote zorgen te maken. De Fed beschikt over instrumenten om de markten te stabiliseren wanneer dat nodig is. Naast het opkopen van staatsobligaties in tijden van stress, heeft de Fed ook de zogenoemde Standing Repo Facility (SRF), die banken de gelegenheid geeft om financiering te krijgen op hun onderpand, wat er voor zorgt dat de kortetermijnrente stabiel blijft rond het niveau dat de centrale bank beoogt.

Daarbovenop heeft de Fed begin december 2025 het Quantitative Tightening (QT)-programma opgeschort (waarbij het zijn balans afbouwde) en is besloten om weer ruimte te maken voor het opkopen van obligaties. Dit alles is bedoeld om voldoende liquiditeit te waarborgen en te voorkomen dat onder meer de basis trade problemen veroorzaakt.

Het vangnet van de Fed is niet bedoeld om hedgefondsen te redden, maar om stabiliteit in de financiële markten te waarborgen en te voorkomen dat onrust de Amerikaanse economie schaadt.

De basis trade is bovendien niet louter opportunistisch; zij vervult ook een nuttige economische functie. Door op grote schaal staatsobligaties te kopen, vergroten hedgefondsen de liquiditeit en prijsefficiëntie in de markt. Daarnaast helpt de basis trade te voorkomen dat de rente onnodig oploopt. Dat houdt leningen voor consumenten, zoals hypotheken, autoleningen en persoonlijke kredieten, betaalbaar. Zo blijft er meer financiële ruimte over voor dagelijkse uitgaven en investeringen, wat de bredere economie ondersteunt.

De basis trade speelt daarmee al lange tijd een cruciale rol in het gezond functioneren van het ecosysteem van de Amerikaanse Treasury-markt. Met de basis trade kampt de markt weliswaar met een ongemakkelijk risico, maar zonder deze trade zijn de uitdagingen nog groter.

Goed om te weten. Aan beleggen zijn risico’s verbonden. De waarde van je belegging kan fluctueren. In het verleden behaalde resultaten bieden geen garantie voor de toekomst. Je kunt (een deel van) je inleg verliezen.