De toekomst van de Nederlandse akkerbouw

Het Akkerbouwrapport 2017 laat een bloeiende sector zien, maar inventiviteit blijft nodig.

De Nederlandse akkerbouw staat er goed voor en heeft uitstekende marktvooruitzichten. In het Akkerbouwrapport 2017 staat de Rabobank stil bij het succes van de sector. Ook is er aandacht voor toekomstige uitdagingen, zoals het behoud van de bodemvruchtbaarheid, het belang van data en nieuwe manieren om continuïteit van grondgebruik te verkrijgen.

Uitstekende vooruitzichten

De marktvooruitzichten van de Nederlandse akkerbouw zijn uitstekend. Zo stijgt de vraag naar aardappelen, suikerbieten en andere akkerbouwproducten. De groeiende wereldbevolking en toenemende welvaart leiden tot een stijgende vraag naar bijvoorbeeld veevoer en hoogwaardige voedselgrondstoffen.

Nederlandse akkerbouwers staan er goed voor
De Nederlandse akkerbouw staat goed voorgesorteerd voor de toekomst. Nederlandse ondernemers zijn al jaren gewend te voldoen aan hoge eisen voor bijvoorbeeld bemesting, gewasbeschermingsmiddelen en groenbemesters. Ook op het gebied van financiële betrouwbaarheid, gebruik van moderne techniek en opbrengst per hectare staat de Nederlandse akkerbouw er goed voor.

Het Nederlandse akkerbouwcomplex in cijfers

  • Het Nederlandse akkerbouwcomplex genereert een toegevoegde waarde van 22 miljard euro.
  • Nederland telt 12.000 akkerbouwers, waarvan 9.000 gespecialiseerde akkerbouwers.
  • De sector levert 225.000 arbeidsplaatsen.
  • De Nederlandse akkerbouw exporteert twee derde van zijn productie.
  • Het Nederlands akkerbouwareaal neemt ongeveer een kwart van het Nederlandse landbouwareaal in beslag: een kleine 500.000 hectare.
  • Ruim 30% van het akkerbouwareaal bestaat uit aardappelen.

Behoud van bodemvruchtbaarheid

Het behoud van de bodemvruchtbaarheid is een toenemende zorg in de Nederlandse akkerbouw. De opbrengst per hectare van de meeste gewassen groeit al jaren nauwelijks meer, met uitzondering van suikerbieten. De steeds krappere bemestingsnormen en toenemende restricties aan het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen vragen om inventieve oplossingen. Dat vergt inzet van alle partijen: akkerbouwers, overheid, toeleveranciers, verwerkers en handelaren.

Mogelijkheden voor akkerbouwers
Akkerbouwers moeten streven naar een duurzaam niveau van bodemvruchtbaarheid. Een mogelijke oplossing is het bodempaspoort. Ook zullen ondernemers opbrengstmetingen gaan koppelen aan de bemesting. Een intensievere samenwerking tussen akkerbouw en melkveehouderij opent voor sommige akkerbouwers de deur om zich op gras als vierde gewas te gaan toeleggen. Tegelijk biedt de intensievere samenwerking melkveehouders de kans meer grond aan het bedrijf te binden.

Rol van de overheid
De overheid zal een bredere blik moeten hebben bij haar duurzaamheidsbeleid. Op dit moment ligt de focus afzonderlijk op akkerbouw of melkveehouderij, terwijl een bredere blik op grondgebonden landbouw wenselijk is. Grondruil zal een impuls krijgen bij een soepelere wetgeving over de uitruil van grond tussen veehouders en akkerbouwers. De overheid kan hierbij helpen met beheerafspraken voor de lange termijn en tussentijdse incidentele grondruil tussen sectoren. Dit zal investeringen in bodemverbetering en een hoger economisch rendement mogelijk maken.

Belang van data

Op het gebied van data is een forse verbeterslag mogelijk. Niet alleen bij akkerbouwbedrijven, ook in de toelevering en verwerking. Meer meten maakt het mogelijk beslissingen te maken op basis van gedetailleerde feiten. Daarnaast biedt het delen van data met ketenpartners kansen om waarde te genereren in alle schakels van de keten.

De waarde van data combineren
Individuele akkerbouwers produceren te weinig data om zelf betere beslissingsregels te ontwikkelen. Daarom moeten zij hun data combineren met die van anderen. Zo ontstaat een dataset waarmee die breed toepasbare beslissingsregels mogelijk maken. Dit kan bijvoorbeeld resulteren in een samenwerkingsvorm, zoals een datacoöperatie.

Alternatieven voor grondbezit

Grond is duur in Nederland. De grondprijs lag eind 2016 op € 56.500 euro per hectare. Ter vergelijking: in westelijk Duitsland is dit bijna € 40.000 euro per hectare en in Frankijk en het Verenigd Koninkrijk zo’n € 10.000 euro per hectare. Akkerbouwers zullen bij groei van hun bedrijf steeds vaker over moeten gaan op andere vormen van uitbreiding dan simpelweg grond kopen.

Scheiding exploitatie en eigendom
In de toekomst zullen eigendom en exploitatie van landbouwgrond steeds vaker gescheiden zijn. Er bestaan verschillende creatieve vormen om toch uit te breiden:

  • grond pachten
  • teeltpacht
  • grond verwerven via externe investeerders die eigenaar worden van de grond
  • grond verwerven via exploitatiecontracten met grondeigenaren, zoals stoppende akkerbouwers of samenwerking met melkveehouders

Vergrijzing in de akkerbouw
De akkerbouw vergrijst. Voor jonge ondernemers is het de uitdaging om toegang te krijgen tot de grond van oudere stoppende ondernemers. Door deze samenwerking profiteren oudere ondernemers van de kennis, kunde en vaardigheden van de jongere ondernemers. Zo kunnen zij een inhaalslag maken op het gebied van de moderne technologie waar zij niet mee zijn opgegroeid.

Akkerbouwrapport 2017

Wilt u nog meer weten over de toekomst van de Nederlandse akkerbouw en de mogelijkheden voor ondernemers? Download dan het volledige rapport. Het Akkerbouwrapport 2017 is een samenwerking van de Rabobank en de Brancheorganisatie Akkerbouw.

Lees het rapport

Contact

Rabobank