Meer gewasdiversiteit en groenblauwe diensten voor Nederlandse akkerbouw in 2040

In het kort

De gewasdiversiteit is toegenomen en de locatie en aanwezigheid van voldoende water is bepalend voor gewas- en raskeuze.

Intensieve bouwplannen vinden niet meer plaats op uitspoelingsgevoelige gronden of nabij kwetsbare natuur. Ook op andere plekken zijn bouwplannen verruimd om de milieugebruiksruimte te verlagen. De sector gebruikt nauwelijks meer chemie.

De akkerbouw vervult een belangrijke rol in de eiwittransitie en in de klimaatopgave (koolstofopslag, minder kunstmest, opwekking duurzame energie).

Dit betekent dat er meer eiwit- en vezelgewassen worden geteeld.

Door vraaggestuurde afzetcontracten zijn de prijzen goed. Het verdienmodel is verbreed met inkomsten uit natuur- en landschapsbeheer en koolstofopslag.

Lagere productie tegen goede prijzen

De akkerbouw is ook in 2040 een belangrijke sector in Nederland. De manier van telen is veranderd en de diversiteit aan gewassen is toegenomen: het bouwplan is afgestemd op de grenzen die de natuurlijke omgeving stelt. De akkerbouw speelt een belangrijke rol in de eiwittransitie. Door afname van het bouwlandareaal en een extensievere teelt is de productie wat lager, maar doordat de sector voor vrijwel alle producten (vraaggestuurde) ketenafspraken maakt, zijn de prijzen goed. Daarnaast zijn er inkomsten uit groenblauwe diensten.

Ruimer bouwplan, meer eiwit- en vezelgewassen

In 2040 is de Nederlandse akkerbouw nog steeds een sector van betekenis, maar ten opzichte van nu zijn er wel belangrijke verschuivingen opgetreden. Ten eerste doordat de sector zoveel mogelijk binnen de milieugebruiksruimte produceert: de grenzen die de natuurlijke omgeving aan de productie stelt. Om die reden zijn bijvoorbeeld intensieve teelten van uitspoelingsgevoelige zandgronden naar elders verhuisd, worden er meer rustgewassen geteeld en is het bouwplan verruimd. Voor de productie binnen de milieugebruiksruimte geldt een volgorde van prioriteit: food, feed, fibre, fuel en flowers. Dat betekent dat de productie van voedsel (food) voorrang heeft op diervoer (feed), grondstoffen (fibre), energie (fuel) en bloemen en planten (flowers).

In 2040 worden door de hoge grondprijzen belangrijke gewassen als granen, bieten en zetmeelaardappelen alleen nog voor de Noordwest-Europese markt geproduceerd.

Een tweede belangrijke verschuiving is een veel sterkere vraaggestuurde productie. Dat betekent: meer eiwitgewassen voor humane of dierlijke consumptie, meer vezelgewassen voor bio-based bouwen. Ten derde: door de hoge grondprijzen worden belangrijke gewassen als granen, bieten en zetmeelaardappelen niet langer voor de wereldmarkt geproduceerd, maar alleen nog voor de Noordwest-Europese markt. Voor pootaardappelen en hoogwaardige eiwitten blijft Nederland wel een belangrijke speler op de wereldmarkt.

Klimaatneutraal

In 2040 zijn vrijwel alle akkerbouwbedrijven klimaatneutraal door eigen, duurzame energieopwekking en gebruik van lichtere machines op elektriciteit en waterstof. Het gebruik van kunstmest wordt beperkt vanwege het hoge energieverbruik bij de productie. Er wordt zoveel mogelijk gebruik gemaakt van organische mest uit de veehouderij. De akkerbouw legt koolstof vast in de bodem en in houtige gewassen (vezelgewassen, agroforestry). Koolstofvastlegging en energieproductie zijn volwaardig onderdeel van het verdienmodel.

Onze bijdrage: Rabobank, McDonald’s en Farm Frites verduurzamen de aardappelketen

Samen investeren in regeneratieve landbouw voor een gezonde bodem en sterke aardappelteelt

McDonald’s Nederland, Farm Frites en Rabobank bundelen hun krachten om de Nederlandse aardappelketen toekomstbestendig te maken. In 2025 tekenden zij een vijfjarig programma voor regeneratieve landbouw. Het doel: een gezonde bodem, meer biodiversiteit en minder CO₂-uitstoot, zodat de Hollandse pieper ook in de toekomst met minder milieu-impact van goede kwaliteit blijft.

Klimaatverandering zet de aardappelteelt onder druk. Hittestress, droogte en extreme regenval zorgen voor lagere opbrengsten en meer risico op misoogsten. Daarom ondersteunt het Future Farming Program van Farm Frites telers met kennis, praktijkinzichten en financiële middelen. Inmiddels doen 80 Nederlandse telers mee, en met deze samenwerking moeten dat er nog meer worden.

McDonald’s investeert om de kwaliteit van haar iconische Franse Frietjes te waarborgen, Rabobank draagt bij met rentekortingen en transitieleningen. Samen versnellen zij de verduurzaming van de keten – van land tot restaurant. En kunnen we genieten van frietjes van eigen bodem.

Minder gewasbescherming, kringlopen sluiten

Het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen zal versneld afnemen, onder meer door precisielandbouw, de inzet van groene bestrijdingsmiddelen en weerbaardere gewassen door ruimere rotaties of veredeling. Ook de nutriëntenemissies worden sterk gereduceerd. Opnieuw door precisielandbouw, maar ook door hanteren van brede(re) bufferstroken langs waterlopen en door structurele samenwerking met veebedrijven (regiocontracten).

Vraaggestuurde keten

Door verzilting, gebruiksbeperkingen en de grondvraag voor woningbouw, natuur en bos wordt een krimp verwacht van 10% van het akkerbouwareaal en 20% van het areaal aan vollegrondsgroenten (bron: Agrimatie, CBS, PBL, Rabobank, 2023). Doordat het productievolume krimpt en elke akkerbouwer in 2040 vaste ketenrelaties heeft met bijbehorende duurzaamheidsconcepten (inclusief biologische productie), worden inspanningen voor duurzaam produceren goed beloond en betaalt de consument meer voor voedsel. Daarnaast maken (publieke en private) betalingen voor groenblauwe diensten onderdeel uit van het verdienmodel.

Dit artikel is bijgewerkt. De eerste versie verscheen op 15 december 2023.