Naar een volledig circulaire Nederlandse varkenshouderij in 2040

In het kort

De varkenshouderij produceert overal binnen de milieugebruiksruimte. Dat levert een versnelde krimp op van het aantal varkens en het aantal bedrijven, zeker in of nabij kwetsbare gebieden. Ten opzichte van 2023 is de varkensstapel met 35% afgenomen. De gemiddelde bedrijfsomvang van de blijvers is verdubbeld. Ze hebben minimale emissies door gesloten stalsystemen en het bewerken van mest.

De sector is volledig klimaatneutraal, het antibioticagebruik is laag en het dierenwelzijn verbeterd: standaard kraamhokken en het couperen van staarten zijn verleden tijd.

Door vraaggestuurde, langjarige afzetcontracten ontstaat er financiële stabiliteit.

Gesloten stalsystemen

Verdere reconstructie en verduurzaming van de varkenshouderij leidt in 2040 tot minder varkens en (veel) minder bedrijven. Bedrijven in of rond gevoelige gebieden zijn beëindigd of hebben technische maatregelen toegepast om emissies te beperken. Het dierenwelzijn is sterk verbeterd; bedrijven voeren het certificaat Holland Varken, een belangrijk kwaliteitssysteem dat waarborgt dat in Nederland geproduceerd vlees en levende dieren voldoen aan een uniforme kwaliteits- en duurzaamheidsnorm. Door langjarige ketenafspraken zijn de prijzen meer stabiel.

Milieugebruiksruimte sterk bepalend

Om te voldoen aan de stikstofopgave zal het merendeel van de bedrijven zich ontwikkelen tot hightech bedrijven met een gesloten stalsysteem en volledige mestbewerking of -verwerking. De emissies zijn laag en worden direct (realtime) gemeten; bij een te grote uitstoot stuurt de varkenshouder bij. De maatschappelijke wens tot meer open systemen, waarbij de varkens naar buiten kunnen, wordt ingevuld door het biologische deel van de sector.

“Meer varkenshouders houden dieren op verschillende locaties.”

In of nabij kwetsbare gebieden (zoals Natura 2000-gebieden) zullen veel bedrijven de keuzen maken om te stoppen of verplaatsen. Dit leidt tot een afname van de varkensstapel met 35%. Het aantal varkenshouders is met meer dan de helft afgenomen. Tegelijkertijd is de omvang van bedrijven gemiddeld verdubbeld: meer varkenshouders houden dieren op verschillende locaties (bron: Agrimatie, CBS, PBL, Rabobank, 2023).

Volledig circulaire bedrijven

Ondanks de krimp van de sector blijft Nederland sterk in kennisontwikkeling en innovatie. Gesteund door die kennis richt de sector zich op de productie van gezond, veilig en duurzaam voedsel en is hij producent van groene energie en groene meststoffen (mineralenconcentraat als kunstmestvervanger). De bedrijven hebben een lage CO2-footprint en veroorzaken weinig of geen geurhinder. De sector verwerkt op grote schaal reststromen uit voedingsindustrie en supermarkten en is daarmee kampioen circulariteit.

Onze bijdrage: de varkenssector kijkt vooruit

Vijf stappen naar een gezonde en duurzame toekomst

De varkenssector neemt al jaren verantwoordelijkheid en werkt samen met partners aan een duurzame toekomst. Mede op initiatief van Rabobank is in 2016 de Coalitie Vitale Varkenshouderij (CoViVa) opgericht. Sindsdien zijn grote stappen gezet. Eerst lag de focus lag op sanering en innovatie. Sanering heeft veel impact gehad en daarmee heeft de sector Nederland een grote dienst bewezen. Nu ligt de nadruk op verduurzaming en innovatie. Het doel: een gezonde, concurrerende en maatschappelijk gewaardeerde varkenshouderij.

In het herijkte actieplan van CoViVa staan vijf centrale actielijnen waar komende jaren aan wordt gewerkt:

Goede zorg voor de leefomgeving
Centrale positie in de circulaire economie
Erkende bijdrage aan de klimaat- en energietransitie
Robuuste en gezonde varkens in een diervriendelijke houderij
Mondiaal koploper in marktgerichtheid en ketensamenwerking

Deze vijf actielijnen geven richting aan de toekomst en vormen de basis voor gezamenlijke verantwoordelijkheid. De sector blijft investeren in innovatie, kennis en samenwerking om een sterke en duurzame varkenshouderij te waarborgen.

Veel aandacht voor dierenwelzijn

Het dierenwelzijn is verder verbeterd. Er zijn geen standaard kraamhokken meer aanwezig, het couperen van staarten is verleden tijd en het antibioticagebruik is verder verminderd. Varkens hebben meer ruimte en er is geen export meer van levende dieren verder dan 800 km.

“Door hoge kwaliteit van de productie ontstaan er nieuwe afzetmarkten in Nederland en de rest van de EU.”

Vraaggestuurde keten

In 2040 is het zogenaamde ‘Holland Varken’ een belangrijk kwaliteitslabel, waarmee van ieder stukje vlees en iedere big de herkomst verifieerbaar is. Door het lagere aanbod en de hogere kostprijs zal de export van vlees naar buiten de EU afnemen, maar door hoge kwaliteit van de productie ontstaan er nieuwe afzetmarkten in Nederland en de rest van de EU waar de meerwaarde kan worden verzilverd. Met name de hoge welzijnseisen, en de lage CO2-footprint zijn sterke troeven. Stabiele ketenrelaties en lange-termijnprijsafspraken zorgen voor financiële stabiliteit.

Dit artikel is bijgewerkt. De eerste versie verscheen op 15 december 2023.