Kwartaalbericht Zuivel 2e kwartaal 2016

Lichtpuntjes, maar nog geen snel herstel

De berichtgeving van de afgelopen tijd wordt gekenmerkt door diverse lichtpuntjes op de zuivelmarkt. En die zijn er ook, maar om daadwerkelijk tot betere melkprijzen te komen moet er meer gebeuren. Hoge voorraden staan snel herstel voorlopig in de weg en de afzet moet meer groeien om de hoge wereldwijde zuivelproductie een plaats te geven. Wel lijkt het erop dat de bodem in de markt bereikt is. Daadwerkelijk herstel wordt nog steeds begin 2017 verwacht.

Terugblik: lage prijzen, melkoverschot, voorraadvorming

In het tweede kwartaal van 2016 is het marktevenwicht op de wereldmarkt nog niet hersteld. Het aanbod lag nog altijd hoger dan de vraag. Desondanks was er in juni een tijdelijke opleving in de prijzen van basiszuivelproducten. Op het noordelijk halfrond nam de vraag naar botervet toe, waardoor de markt voor boter en kaas tijdelijk verbeterde. Maar de weg naar structureel prijsherstel is nog niet ingezet. De prijs van mager melkpoeder bleef onder druk staan als gevolg van de hoogste volumes in interventie sinds 2009 (zie grafiek 1).

Van februari tot en met april bedroeg de totale melkproductiegroei in de belangrijkste exportregio’s 1,9%, in vergelijking met dezelfde periode het jaar daarvoor. 

  • In Nieuw-Zeeland steeg de melkproductie dankzij gunstige weersomstandigheden met 1,1%. Het land produceerde 21,6 miljard liter melk in het seizoen 2015/2016, maar 1,6% minder dan in het recordseizoen 2014/2015.
  • In Australië daalde de melkproductie van februari tot en met april met 2,9%. Dit kwam door ongunstige klimaatomstandigheden en dalende melkprijzen.
  • In de VS steeg de melkproductie licht met 1,3%. Het gevolg van groei in vraag en hogere melkprijzen.
  • In Brazilië daalde de melkproductie met 4,0% door zware regenval in het zuiden, hogere productiekosten en krimpende marges.
  • In Argentinië daalde de melkproductie met 6,3% door de gevolgen van overstromingen.

In de EU zagen we die periode nog een melkproductiegroei van 4,4%, maar in april liep die stijging terug tot 1,6%. En inmiddels beginnen de lage melkprijzen hun tol te eisen. In Ierland daalde de melkproductie in april met 4,1% ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar. Dat terwijl de groei over het eerste kwartaal van 2016 nog 30% bedroeg, in vergelijking met het eerste kwartaal van 2015. In Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk nam de melkproductie respectievelijk af met 1,1% en 3,4%, tegenover april vorig jaar. De melkproductie in Nederland liet nog steeds groei zien. In april nog 10,8%, maar in mei liep dit percentage terug tot 8,3%, ten opzicht van dezelfde periode vorig jaar.

De gemiddelde melkprijs in de EU was in mei € 26,60 per 100 kilogram. Een daling van 11% ten opzichte van begin 2016 en de laagste prijs sinds september 2009.

Groeiende voorraadvorming

Overaanbod op de wereldmarkt zorgt nog steeds voor groeiende voorraadniveaus. We schatten de wereldwijde voorraden op 6,4 miljoen ton boven het vijfjaargemiddelde in melkequivalenten, goed voor 7,5% van de jaarlijkse internationale handel. Inmiddels is er ongeveer 296.000 ton mageremelkpoeder opgenomen door de interventieregeling van de EU. Midden juni was er 27.000 ton mageremelkpoeder, 98.500 ton boter en 47.000 ton kaas aan PSA-voorraden in de EU.

In de VS stegen de voorraden met 10% in melkequivalenten. Aanhoudend lage olieprijzen zorgden voor verminderde koopkracht van de olie-exporterende landen. Ook keerde Rusland nog altijd niet terug op de markt, en resulteerde de zwakke economie in Latijns-Amerika in lagere aankoopvolumes. China importeerde in januari tot en met mei 22% meer dan in dezelfde periode vorig jaar en profiteerde daarbij vooral van lage prijzen op de wereldmarkt.

Grafiek 1: Prijsontwikkeling basiszuivelproducten in USD/ton (FOB Oceanië) t/m juni 2016

Grafiek 1: Prijsontwikkeling basiszuivelproducten in USD/ton (FOB Oceanië) t/m juni 2016

MMP = magere melkpoeder, VMP = volle melkpoeder, kaasnotering betreft Cheddar, wei is FOB West-Europa.
Bron: USDA, Rabobank, 2016

Ontwikkeling: Nederlandse melkprijzen gedaald

In het tweede kwartaal van 2016 zijn de voorschotzuivelprijzen verder gedaald, met een stabilisatie van de prijzen in juni. Desondanks was de melkprijs in juni (ten opzichte van juni vorig jaar) nóg weer 15% lager. Het ziet ernaar uit dat de bodem van de melkprijs is bereikt. Die bodem lijkt circa € 3 per 100 kilogram hoger dan de melkprijs in 2009. Hoewel de melkproductie in Europa stabiliseert, is de Nederlandse productiegroei nog met 10,8% in april en met 8,3% in mei gestegen in vergelijking met de productie vorig jaar. Die groei vlakt de komende maanden af. Het lijkt erop dat de productiecurve van voor 2015 weer opgepakt wordt, maar dat deze op een duidelijk hoger niveau ligt. Ook is het positief dat de afzet van kaas naar de VS vanuit de EU in het afgelopen jaar met 18% steeg ten opzichte van 2015. Dit compenseert deels de nog steeds niet terugkerende exportmogelijkheden naar Rusland.

Grafiek 2: Ontwikkeling melkprijzen in Nederland, met verwachting voor Q3 2016

Grafiek 2: Ontwikkeling melkprijzen in Nederland, met verwachting voor Q3 2016

Op basis van 700.000 kg melk, 4,41% vet, 3,47% eiwit, excl. 5,374% BTW, incl. seizoenheffing en -toeslag, kwantumtoeslag en heffing PZ; excl. Prestatietoeslag, weidepremie en nabetalingen. Derde kwartaal 2016 zijn de verwachte voorschotmelkprijzen volgens de Rabobank.

Bron: FrieslandCampina, DOC, A-ware, Cono, Bel Leerdammer, Deltamilk en Nemelco (gewogen gemiddelde) en de Rabobank.

Vooruitblik: begin van marktevenwicht in 2017

De melkproductiegroei in de belangrijkste exporterende regio’s zal in de tweede helft van 2016 negatief uitvallen. Vooral in het zuidelijk halfrond, met name in Nieuw-Zeeland en Australië, verwachten we een afname van de melkproductie. De VS laat een lichte stijging zien. Lage melkprijzen in combinatie met de sterke productiegroei vorig jaar leiden in de tweede helft van 2016 in de EU tot een verwachte productiegroei van 0,0%.

De voor export beschikbare volumes zullen in 2016 afnemen door dalende melkproductie in combinatie met een stabiele vraag. Doordat zowel de interventievoorraden als de particuliere voorraden hoog zijn, duurt het wel even voordat deze weer op normaal niveau zijn. Hierdoor zullen de basiszuivelprijzen maar traag herstellen. Prijsherstel voorzien we niet eerder dan in begin 2017.

Verwachtingen voor het derde kwartaal van 2016

Over het herstel van de voorschotmelkprijzen in het derde kwartaal laten we ons voorzichtig uit. Er lijken inmiddels wat lichtpuntjes te zijn, zoals hogere zuivelnoteringen en een stabiele prijsvorming op de zuivelveiling van Fonterra. Maar echt significant betere afzet ten aanzien van de melkproductie is nog niet waarneembaar. Ook blijven de gevormde voorraden ons de komende tijd parten spelen. Gedurende het derde kwartaal van 2016 is een lichte opleving van de melkprijs mogelijk, maar echt structureel betere prijzen zitten er nu nog niet in. Afzetmogelijkheden in voor de EU belangrijke markten, zoals het Midden-Oosten en Noord-Afrika, groeien niet wezenlijk vanwege de lage olieprijzen. De gevolgen van de Brexit zijn ook nog onduidelijk. Enerzijds werkt een devaluatie van de euro de mondiale afzet van zuivel wel in de hand, maar Nederland is ook afhankelijk van afzet naar het Verenigd Koninkrijk. Die afzet kan de komende tijd wel eens gaan haperen door het lage Britse pond.

PrijsverwachtingenDerde kwartaal 2016
Basiszuivelproducten internationale marktStabiele trend
Nederlandse melkprijsStabiele trend

Liquiditeit van melkveehouders

Door de lage melkprijzen wordt het incasseringsvermogen van melkveehouders nog verder op de proef gesteld. Tot op heden weet een groot deel van de melkveehouders nog steeds op eigen kracht deze periode door te komen. Hun financiële reserves worden hierbij grotendeels benut. De komende zomer wordt een spannende periode.

Door de vele regen- en hagelschade in sommige delen van Nederland is de maisoogst onzeker geworden. Toch is de ruwvoerpositie bij de meeste melkveehouders bovengemiddeld en staat de mais er in de overige gebieden goed bij. Bij het maken van een liquiditeitsprognose is het van belang om nu alvast de ruwvoerpositie goed in te schatten.

Daarnaast wordt het betalen van pacht begin november en het betalen van loonwerkkosten in oktober een grote uitdaging. Om voldoende zicht te houden op uw financiële mogelijkheden is het zaak de eerder gemaakte liquiditeitsprognose te actualiseren om zo bij te kunnen sturen op hetgeen er in de komende maanden nog staat te gebeuren. Het uitgangspunt hierbij is dat de melkprijs dit jaar niet boven de € 30 per 100 kilogram melk komt.

Contact

Wilt u meer informatie over de laatste stand van zaken in de zuivelmarkt? Neem dan contact op met (een van) onze sectorspecialisten.

Contact

Rabobank