Kwartaalbericht Zuivel 3e kwartaal 2016

Langzaam opkrabbelen

Na maanden van lage melkprijzen schijnt er licht aan het eind van de tunnel. De prijzen voor zuivelproducten zijn duidelijk aan het stijgen. Dit wordt grotendeels veroorzaakt door een dalende internationale productie. De productie ligt traditioneel lager in de laatste maanden van het jaar, en bovendien worden Europese boeren de komende tijd gestimuleerd om minder te produceren. Het is op korte termijn niet waarschijnlijk dat deze lagere productie in de EU of Verenigde Staten wordt aangevuld met interventievoorraden. Hierdoor heeft de markt vrij spel om te herstellen. Maar deze situatie is broos en niet oneindig. Aan de vraagkant verandert weinig door aanhoudende lage olieprijzen, een moeizaam economisch klimaat in Azië en dichte grenzen met Rusland. Dit zal ervoor zorgen dat de stijging over een paar maanden weer wat zal afvlakken.

Terugblik: minder melk, stijgende prijzen

De wereldwijde melkproductie is in het derde kwartaal van 2016 gedaald als gevolg van klimaatinvloeden en lage marges voor melkveehouders. De vraag naar zuivelproducten, met name boter en kaas, bleef sterk in de Verenigde Staten, terwijl de vraag vanuit Europa toenam. Dit heeft geleid tot een grotere daling van de internationale handelsoverschotten dan het vorige kwartaalbericht voorspelde. Het prijsherstel dat eerder al zichtbaar was op de markt van boter en kaas heeft zich uitgebreid naar de markt voor melkpoeders (zie grafiek 1).

In mei tot en met juli nam de totale melkproductie in de belangrijkste exportregio’s met 1% af in vergelijking met dezelfde periode in 2015.

  • In Nieuw-Zeeland steeg de melkproductie met 3,2% over de periode van mei tot en met juli. Aan het begin van het seizoen 2016/2017 hebben zware regenval en een afname van het aantal melkkoeien hebben gezorgd voor een reductie van 3% in melkproductie.
  • In Australië daalde de melkproductie met 8,2% van mei tot en met juli. Dit was het gevolg van slechte melkprijsvooruitzichten en teruglopende aantallen melkkoeien.
  • In de VS steeg de melkproductie licht met 1,4%. Ondanks de lagere melkprijzen bleef de vraag sterk.
  • In Latijns-Amerika nam de melkproductie snel af als gevolg van een ongunstig economisch klimaat en slechte weersomstandigheden. In Argentinië bedroeg de daling 15,7%, in Brazilië 7,6%.

Tussen mei en juli nam de melkproductie in de EU af met 0,5%. In juli daalde de productie zelfs met 1,3%. Dit kwam door slechte weersomstandigheden en lage melkprijzen. Nederland en Ierland lieten wederom een stijging in melkproductie zien van respectievelijk 4,9% en 2,5%. In Frankrijk, Duitsland en Polen nam de melkproductie af met respectievelijk 0,8%, 1,4% en 2,8%. De productie daalde het meest in het Verenigd Koninkrijk: 8,3% minder ten opzichte van dezelfde periode in 2015.

Groeiend voorraadniveau

Overaanbod op de wereldmarkt zorgt nog steeds voor groeiende voorraden die beschikbaar zijn voor export. We schatten de wereldwijde voorraden op 6,7 miljoen ton boven het vijfjaargemiddelde in melkequivalenten. Inmiddels is er 334.000 ton mager melkpoeder opgeslagen vanwege de EU-interventieregeling. Begin september was er 64.000 ton mager melkpoeder, 136.000 ton boter en 51.000 ton kaas aan PSA-voorraden in de EU.

In de VS stegen de boter- en kaasvoorraden naar het hoogste niveau sinds twintig jaar. Ondanks groeiende vraag in een aantal Zuidoost-Aziatische landen, blijft de vraag met name achter in de olie-exporterende landen. China importeerde in januari tot en met juli 21% meer dan in dezelfde periode vorig jaar. Dit kwam vooral door de tegenvallende binnenlandse melkproductie. De Chinese vraag naar premium producten nam toe, terwijl de vraag naar bulkgoederen daalde.

Grafiek 1: Prijsontwikkeling basiszuivelproducten in USD/ton (FOB Oceanië) t/m september 2016

Grafiek 1: Prijsontwikkeling basiszuivelproducten in USD/ton (FOB Oceanië) t/m september 2016

MMP = magere melkpoeder, VMP = volle melkpoeder, kaasnotering betreft Cheddar, wei is FOB West-Europa.
Bron: USDA, Rabobank, 2016

Ontwikkeling: Nederlandse melkprijzen stabiel

In het derde kwartaal van 2016 zijn de melkprijzen stabiel gebleven. De bodem van de markt lijkt achter ons te liggen. De stabiele melkprijzen worden deels verklaard door de dalende melkproductie in Europa die noodzakelijk is om de zuivelmarkten weer in evenwicht te krijgen.

Nederland kende van juni tot en met augustus een maandelijkse productiestijging van gemiddeld 5% in vergelijking met de productie vorig jaar. Hierdoor lijkt het erop dat het productieniveau stabiliseert. Als gevolg van de stimuleringsmaatregelen van de EU en FrieslandCampina zou de productie ook in Nederland nog verder afgeremd kunnen worden. In Nederland is minder melken niet in trek vanwege de stijgende melkprijzen. Toch kunnen de maatregelen sommige bedrijven stimuleren om minder rendabele koeien af te voeren en hiermee een voorschot te nemen op het drukken van de fosfaatproductie.

Grafiek 2: Ontwikkeling melkprijzen in Nederland, met verwachting voor Q4 2016

Grafiek 2: Ontwikkeling melkprijzen in Nederland, met verwachting voor Q4 2016

Bron: FrieslandCampina, DOC, Cono, Bel Leerdammer, Deltamilk en Nemelco (gewogen gemiddelde) en de Rabobank.

Op basis van 700.000 kg melk, 4,41% vet, 3,47% eiwit, excl. 5,374% BTW, incl. seizoenheffing en -toeslag, kwantumtoeslag en heffing PZ, excl. prestatietoeslag, weidepremie en nabetalingen. Vierde kwartaal 2016 zijn de verwachte voorschotmelkprijzen volgens de Rabobank.

Vooruitblik: voorzichtig marktherstel

Wereldwijd kunnen melkveehouders maar beperkt reageren op een prijsherstel in 2017. Dit wordt bemoeilijkt door de beschikbaarheid van nieuwe melkkoeien en het ruwvoeraanbod. De melkprijzen zullen hoger zijn dan in het afgelopen jaar, maar dekken nog niet overal de kosten (zie grafiek 2).

De melkproductie zal in de belangrijkste exporterende regio’s zal in de tweede helft van 2016 dalen. De Australische melkproductie daalt flink, de Nieuw-Zeelandse productie in mindere mate. Ook in de overige landen op het zuidelijk halfrond verwachten we een stevige afname van de melkproductie, terwijl de VS een bescheiden stijging laat zien. Als gevolg van het EU-melkverminderingsplan verwachten we dat de productiegroei in de EU met 2,0% afneemt in de tweede helft van 2016. De volumes die beschikbaar zijn voor export zullen in de tweede helft van 2016 dalen met 3,4 miljoen ton. De afname wordt vooral veroorzaakt door een dalend aanbod.

Het langverwachte prijsherstel wordt nog altijd getemperd door grote voorraden kaas in de VS en aanzienlijke interventievoorraden melkpoeder in de EU. De importgroei van China voor de tweede helft van 2016 zal rond de 20% liggen, toch zal dit niet leiden tot een toename van de Chinese voorraden. Dit is het gevolg van een verwachte daling van de Chinese melkproductie van 2%. In het vierde kwartaal van 2016 verwachten we voor vol melkpoeder een prijsstijging naar USD 3200 per ton.

Verwachtingen voor het vierde kwartaal van 2016

Voor het laatste kwartaal van 2016 verwachten we een herstel van de markt. Dit is inmiddels zichtbaar door de verhoging van de melkprijs van verschillende verwerkers in oktober. De groei aan de vraagkant neemt echter niet sterk toe. Het herstel van de melkprijzen wordt dus vooral ingegeven door een lagere productie. De forse zuivelvoorraden vertragen een snelle verhoging van de melkprijs. De melkprijs zal waarschijnlijk stijgen naar het niveau van eind 2014.

PrijsverwachtingenVierde kwartaal 2016
Basiszuivelproducten internationale marktOpwaartse trend
Nederlandse melkprijsOpwaartse trend

Liquiditeit van melkveehouders

Ondanks de stijgende melkprijzen blijft de liquiditeitskrapte bestaan. Hiermee blijft het moeilijk voor sommige melkveehouders om alle lasten te betalen. Zij zullen steeds nadrukkelijker hun financiële reserves moeten aanspreken.

De kwaliteit en kwantiteit van de maisoogst is beperkt door de vele regen- en hagelschade in sommige delen van Nederland. Voor de grasgroei begint de aanhoudende droogte parten te spelen. Ondanks deze tegenvallers is de ruwvoerpositie bij de meeste melkveehouders voldoende tot goed, en staat in de rest van Nederland de mais er wel goed bij.

Om voldoende zicht te houden op uw financiële mogelijkheden is het belangrijk om uw liquiditeitsprognose te actualiseren. Zo blijft u in staat om bij te sturen bij nieuwe ontwikkelingen. Neem in het komende kwartaal de pachtbetalingen en de afhankelijkheid van de bedrijfstoeslagrechten mee. Ervaring leert dat betalingsrechten niet altijd voor eind van het jaar worden uitgekeerd. Het uitgangspunt hierbij is dat de gemiddelde melkprijs dit jaar uiteindelijk ongeveer € 0,30 per kilo zal zijn.

Sectormanagement Food & Agri Rabobank
Rabobank Food & Agribusiness Research and Advisory

Contact

Wilt u meer informatie over de laatste stand van zaken in de zuivelmarkt? Neem dan contact op met (een van) onze sectorspecialisten.

Contact

Rabobank