Melken in de nieuwe realiteit: welke strategie kiest u?

Het runnen van een Nederlandse melkveehouderij is de afgelopen jaren enorm veranderd. Toch blijft er volop toekomstperspectief voor ondernemers met de juiste strategie. In samenwerking met NAJK belichten we in deze publicatie de belangrijkste uitdagingen. Ook schetsen we drie strategieën voor toekomstgerichte melkveehouders.

Bekijk de animatievideo ‘Melken in de nieuwe realiteit’:

Scherpere eisen vanuit de maatschappij

De zuivelindustrie stelt steeds strengere voorwaarden aan de productie van melk. Ook de maatschappij houdt de sector kritisch in de gaten in het kader van milieu, klimaat, volksgezondheid, dierenwelzijn en duurzaamheid. De sector is zich bewust van deze uitdagingen en heeft de afgelopen jaren stappen in de juiste richting gezet. Toch worden melkveehouders nog niet beloond met een redelijke meerprijs als zij zich extra inzetten om aan de nieuwe maatschappelijke wensen te voldoen.

Welke strategie past bij u?

Er bestaan veel uiteenlopende strategieën in de melkveehouderij. Deze strategieën zijn grotendeels terug te brengen tot drie hoofstromingen, die vaak verwant zijn aan de levensfase van een bedrijf:

  • de ambitieuze ontwikkelaar
  • de stabiliserende en optimaliserende ondernemer
  • de verbreder

Deze verdeling is uiteraard niet zwart-wit. Een bedrijf hoeft niet op alle punten tot één stroming te behoren.

Strategie 1: De ambitieuze ontwikkelaar

De ambitieuze ontwikkelaar wil graag in een aanzienlijk tempo relatief grote groeistappen nemen. Deze investeringen hebben vaak als doel de stapcapaciteit te vergroten, grond aan te kopen en de melkproductie te vergroten. Voor deze grotere investeringen is enige vorm van omvang nodig, een grotere sneeuwbal rolt nu eenmaal sneller. De ambitieuze ontwikkelaar stelt grote doelen, houdt de resultaten nauwkeurig bij en stelt zijn doelen af en toe bij. Na het bereiken van zijn doelen zal de ambitieuze ontwikkelaar mogelijk zijn focus verleggen en terechtkomen in de stabiliserende en optimaliserende levensfase.

Ondernemers met grote productie kiezen vaker melkstallen
Ambitieuze ontwikkelaars staan voor belangrijke keuzes op het gebied van automatisering en personeel. Melkveehouders met een jaarlijkse melkproductie boven 2.000 ton kiezen vaak nog voor traditionele melkstallen. Ontwikkelaars met een melkproductie lager dan 2.000 ton kiezen vaker voor automatisering. Het is een afweging tussen de kostprijs van de investering in automatisering enerzijds en de prijs en beschikbaarheid van personeel anderzijds. Voor grote bedrijven is het aannemen van personeel haast onvermijdelijk.

Locatie van werkzaamheden kan veranderen
Ondernemers die willen groeien moeten geregeld nadenken over de geschiktheid van de locatie van hun bedrijf. Melkveehouders oriënteren zich bijvoorbeeld op meerdere (productie-) locaties. Is het zinvol om te groeien op de thuislocatie of is het verstandiger om een tweede locatie aan te kopen? Melkveehouders maken deze keuzes op basis van de voordelen op gebied van courantie, duurzaamheid, spreiding van risico’s en mogelijkheden tot weidegang. Ook kan het interessant zijn om de groeimogelijkheden in het buitenland te bekijken, evenals initiatieven om het opfokken van jongvee uit te besteden of op te zetten in het buitenland.

Strategische planning bepaalt ritme
Strategische planning is essentieel bij het bepalen van het tempo van uw investeren. Zo voorkomt u dat u te veel betaalt voor productiemiddelen en zet u uw bedrijf niet financieel op achterstand. Vraag uzelf af of nieuwe bedrijfsmiddelen in eigendom moeten zijn of een gebruikstitel voldoende is. Ook kunt u inspelen op de behoeften van stoppende boeren. Tegen een acceptabel bod zijn zij bereid land- en productierechten over te dragen aan de ontwikkelaars in de sector. Hiervoor zijn verschillende mogelijkheden:

  • samenwerkingsvormen met stoppende of uitdrijvende bedrijven
  • pacht of erfpacht van gronden
  • vermogende relaties van melkveehouders die grond kopen als belegging en gebruikstitel ter beschikking stellen aan de melkveehouder

Milieu, opvolging en duurzaamheid
De focus op groei van de ambitieuze ontwikkelaar mag er niet voor zorgen dat hij of zij de impact van aanvullende wetgeving omtrent milieu, klimaat en andere bovenwettelijke eisen uit het oog verliest. Elke investeringsstap is tevens een moment om deze onderwerpen mee te wegen.

De ambitieuze ontwikkelaar is vaak relatief jong of heeft de volgende generatie al actief betrokken bij de bedrijfsopvolging. Daarom is bedrijfsopvolging geen grote beperking voor de continuïteit van het bedrijf.

De impact van emissiedoelstellingen is voor deze bedrijven relatief groot, waardoor investeringen voor de continuïteit noodzakelijk zijn. De schaal en moderne bedrijfsopzet lenen zich beter voor grote emissiearme investeringen.

Strategie 2: Het stabiliserend en optimaliserend bedrijf

Bij een stabiliserend bedrijf ligt de focus voornamelijk op optimalisatie in plaats van groei. Een deel van deze bedrijven komt uit een fase waarin de strategie gericht was op schaalvergroting, waardoor relatief veel is geïnvesteerd in groei van de melkproductie en stalcapaciteit. In de huidige fase wordt voornamelijk gekeken naar de juiste afstemming tussen de beschikbare arbeid, ruwvoerpositie en afbouw van het financieringsniveau. Het is niet uitgesloten dat zich in de toekomst een fase voordoet waarin de ondernemer weer veel stappen en investeringen maakt om de melkproductie snel te laten groeien.

Beter voorbereid op prijsschommelingen
Deze ondernemers leiden gemiddeld gezien financieel sterke bedrijven. Vaak hebben zij de productiemiddelen, arbeid, gebouwen en grond goed op elkaar afgestemd. Hierdoor kunnen deze bedrijven makkelijker meeveren met melkprijsschommelingen dan ambitieuze ontwikkelaars. Goed liquiditeitsmanagement is cruciaal. Zorg ervoor dat u weet waar de kritieke opbrengstprijs ligt en ben u bewust van de invloed van schommelende melkprijzen op de liquiditeitspositie van uw bedrijf.

Investeringen in deze fase zijn voornamelijk gericht op optimalisatie en vervanging. Denk bijvoorbeeld aan automatisering en beperkte versterking van de grondpositie voor de ruwvoerwinning. Ook zullen deze ondernemers eerder initiatieven tot productdifferentiatie ontwikkelen, zoals alternatieve melkstromen.

Ruimte voor investeringen in duurzaamheid
Het stabiliserend en optimaliserend bedrijf heeft gemiddeld meer mogelijkheden om duurzaamheidsmaatregelen te integreren in de bedrijfsvoering, omdat er relatief weinig andere grote plannen spelen. Ook kan deze ondernemer profiteren van financiële voordelen bij subsidies (energie), premies (weidegang) en gunstigere voorwaarden (biodiversiteit).

Voor deze ondernemers zijn emissiearme investeringen noodzakelijk om toekomstperspectief te behouden. Investeringen met een grote impact zijn moeilijk rendabel te maken. Kleinere investeringen zijn wel haalbaar, door te focussen op bedrijfsoptimalisatie en het afbouwen van het financieringsniveau. Verlaging van financieringsniveau maakt het ook mogelijk om te investeren in de vernieuwing van de gebouwen wanneer nodig is. Bedrijven die langere tijd niet in gebouwen investeren, kunnen deze noodzaak langzaam uit het oog verliezen.

Strategie 3: De verbreder

De verbreder onderscheidt zich van de andere stromingen zich te oriënteren op de ontwikkeling van nevenactiviteiten buiten de melkveehouderij. De omvang van deze bedrijven is veelal kleiner dan bij ambitieuze ontwikkelaars en het optimaliserende bedrijf. De verbreder heeft de neveninkomsten vaak opgestart uit ambitie, maar ook het verkrijgen van een volwaardig gezinsinkomen of efficiëntere inzet van de beschikbare arbeid kunnen drijfveren zijn.

Nevenkwaliteiten mooie kans voor melkveehouders met juiste kwaliteiten
Het opzetten van nevenactiviteit is in de meeste gevallen aangewakkerd door een persoonlijke motivatie om kansen buiten de melkveehouderij te benutten. Voor de melkveehouder met de juiste kwaliteiten is dit een geweldige kans. Voorbeelden zijn ondernemers die eigen afzetkanalen aanboren, nieuwe takken van sport oprichten of nevenfuncties invullen. Velen zien het als een verrijking of om niet volledig afhankelijk te zijn van de grillen op de markt van boerderijmelk. Deze initiatieven tonen ondernemerschap en bieden kansen om de kennis over en draagvlak voor Nederlandse melkveehouderij te vergroten.

Stoppen met melken is een reële optie
De verbreder heeft gemiddeld genomen meer interesse om de melkveeactiviteiten te staken dan bedrijven met de eerder beschreven strategieën. Vaak ontbreekt het aan een bedrijfsopvolger of aan noodzakelijke investeringen om het bedrijf up-to-date te houden. Verbreders zitten aan de andere kant van de onderhandelingstafel waar ook de ambitieuze ontwikkelaars aanschuiven. De verbreder met stopambities wil weten hoe hij of zij gronden en gebouwen tegen een goede prijs bij de volgende eigenaar onderbrengen. Opties zijn verpachten, verhuren en samenwerken. 

Hoge prijs voor grond en productierechten moedigt verbreden aan
De stopambities van sommige verbreders betekenen zeker niet dat het verbredende bedrijf in de toekomst zal verdwijnen. Wij verwachten juist dat steeds meer melkveehouders hun ondernemerskwaliteiten willen inzetten buiten de melkveehouderij. De komende jaren zal de stap naar nevenactiviteiten worden aangewakkerd door relatief hoge prijzen voor de aankoop van grond en productierechten. De verbreder kan rendement behalen als hij de investeringsmogelijkheden voor het melken van één extra koe inzet voor een andere veelbelovende tak. 

Emissiereducerende investeringen mogelijk op kleine schaal
Door de beperkte schaalvoordelen zijn de mogelijkheden tot emissiereducerende investeringen met een grote impact beperkt. Kleinere investeringen behoren met behulp van subsidieschema’s wel tot de mogelijkheden. Natuurlijk behoort doorontwikkeling in de productieomvang ook tot de mogelijkheden indien de motivatie, vaardigheden en middelen hiervoor beschikbaar zijn.

Contact

Rabobank