Tuinbouw voldoende veerkrachtig in onzekere tijden

In deze update bespreken we twee bijzondere thema’s. Allereerst geven we een uiteenzetting over de consumptie van snijbloemen en kamerplanten in de belangrijkste markten voor Nederland. Hoewel het bedrag aan bestedingen stijgt, is er toch reden voor zorg omdat de volumes lijken te dalen.

Het tweede onderwerp is de omschakeling naar led-belichting in de glastuinbouw. Deze omschakeling heeft zich grotendeels voltrokken in de afgelopen jaren. Ze heeft bijgedragen aan de energiebesparing en vermindering van de CO₂-uitstoot. De komende jaren schakelt de sector vermoedelijk nog wel wat verder om, maar de grote slagen zijn inmiddels gemaakt.

Onrust in de wereld, maar de Nederlandse tuinbouw is voldoende veerkrachtig

De tweede meting van de financiële situatie in de tuinbouw (de Rabo-tuinbouwbarometer) in 2026 laat een 7,1 zien (figuur 1). Deze uitkomst laat de veerkracht en robuustheid van de sector zien, ondanks dat er in de wereld van alles aan de hand is.

Grillige prijsvorming zet ondernemers op scherp

De prijsvorming bij glasgroenten laat dit seizoen een wisselend beeld zien. De prijsvorming van komkommers was bij aanvang van het seizoen zeer goed door de misoogsten in Zuid-Europa. Komkommertelers met belichting hebben daarvan kunnen profiteren. Daarna zijn de prijzen voor komkommers wel rap gedaald naar lage prijzen in april. Ook bij paprika was er sprake van een goede start. Bij tomaten zien we wat grotere verschillen in de prijsvorming afhankelijk van het type tomaat.

Bloemen sterk, planten onder druk

De prijsvorming voor snijbloemen als chrysant, gerbera en lelie is nog steeds goed. De chrysantenprijzen tikken weliswaar niet meer het niveau aan van 2025, maar de prijzen liggen nog steeds duidelijk ver of ruim voldoende boven de kostprijs. De aanvoer van snijbloemen uit Afrika is lager door minder beschikbaarheid van luchtvracht. Soms kiezen telers er daar bij voorbaat al voor de bloemen niet te transporteren. Bij de potplantenteelt in Nederland is de situatie wat gematigder. Zowel bij de standaard typen phalaenopsis voor het retailsegment als voor weinig onderscheidende bladplanten ligt de verkoopprijs vaak maar amper op kostprijsniveau.

Energie als kans én risico voor de kas

In de glastuinbouw zijn de hogere energieprijzen voor de één een zegen en voor de ander een dreiging. Afhankelijk van de afgesloten contracten en de mogelijkheden om elektriciteit te leveren aan het openbare net kan de ene tuinder gebruik maken van de onzekerheid en eraan verdienen, terwijl de andere te maken krijgt met oplopende kosten. In de bloementeelt onder glas zijn de mogelijkheden voor energie-inkomsten bij veel bedrijven minder en gaan de hogere energieprijzen sterker negatief doorwerken.

De stemming bij vollegrondsgroenten is duidelijk minder. Allereerst door de matige prijsvorming. Daarnaast vragen bedrijven zich af welke gevolgen de intrekking van toelating van gewasbeschermingsmiddelen zal hebben voor de productie. Ook hogere diesel- en kunstmestprijzen hebben bij vollegrondsgroenten relatief meer invloed op het saldo dan in de bedekte teelt.

Voor fruit komen dezelfde zorgen naar boven. Er is nog vrij veel fruit van oogst ‘25 in de markt, dat waarschijnlijk voor vrij lage prijzen moet worden verkocht. Daar staan kostenstijgingen voor koeling, diesel en kunstmest tegenover.

Bollen en boomkwekerij: gematigd positief beeld

Bij de leliebollen was er afgelopen winter sprake van een goede oogst met een ruim voldoende prijsvorming. Wat betreft tulp is er sprake van iets lagere prijzen in de voorverkoop dan in het voorjaar van 2025, maar zijn de prijzen voor de bollenteler nog steeds goed. Dat lijkt ook te maken te hebben met een goed verloop van het tulpenseizoen voor de broeiers dit voorjaar. Er is sprake van hogere uitvalpercentages als gevolg van “zuur” (Fusarium), maar de prijsvorming van de broeitulpen en ook snijhyacint was dit voorjaar in de regel goed. Dat in tegenstelling tot de broei op pot, waar prijzen wel redelijk waren, maar veel product is uitgevallen door onvoldoende kwaliteit.

De situatie in de boomkwekerij is redelijk neutraal. De vraag vanuit tuincentra en andere consumentenverkoop blijft op peil, de vraag uit de institutionele markt kent sowieso minder schommelingen. Wel kan droogte zorgen voor problemen als er sproeiverboden worden afgekondigd door waterschappen en nemen door de warmere zomers zorgen om quarantaine organismen toe.

Afgelopen jaar is in Nederland de financiering van promotie van bloemen en planten veranderd. Alle kwekers in en groothandelaren van snijbloemen en kamerplanten dragen bij aan het programma ‘collectieve communicatie sierteeltproducten’ dat inmiddels wordt uitgevoerd door de Plants & Flowers Foundation Holland (PFFH, voorheen het Bloemenbureau Holland). Dat deze promotie hard nodig is op de belangrijkste markten voor de Nederlandse productie is klip en klaar. Uit een analyse van de bestedingen aan snijbloemen en kamerplanten per hoofd van de bevolking in acht belangrijke bestemmingen voor het Nederlands product blijkt dat er duidelijk sprake is van een volumedaling (zie figuur 2). We hebben 2025 vergeleken met 2019, het laatste ‘normale’ jaar voor de covid pandemie en voor de oorlog in Oekraïne, met de inflatie die daarna sterk toenam.

Uit de bestedingen blijkt dat in vrijwel alle landen de bestedingen aan snijbloemen in 2019 en 2025 op een gelijk niveau zijn gebleven. Dat loopt in 2025 uiteen van circa EUR 11,50 per inwoner in Polen tot ongeveer EUR 34,50 in Frankrijk. De totale consumentenbestedingen aan snijbloemen van deze acht landen zijn gestegen van 6,9 miljard EUR naar 7,15 miljard EUR. Een stijging van 3,5% over een periode van zes jaar. Nemen we echter mee dat in deze zes jaar de algemene inflatie in deze landen ongeveer 20% was, dan is er sprake van een volumedaling van ruim 16% in de aankoop van snijbloemen. Uit vergelijkingen van de bloemenprijzen op Royal Flora Holland en gemiddelde prijzen voor export van snijbloemen uit Nederland lijken prijsstijgingen voor snijbloemen in deze landen ongeveer gelijke tred te hebben gehouden met de algemene prijsinflatie.

Voor kamerplanten ziet het beeld er iets positiever uit. Daar lopen de bestedingen uiteen van EUR 10 per inwoner in Polen tot EUR 33,50 in Nederland. Het totaal aan consumentenbestedingen in deze acht landen is gestegen van 4,2 miljard EUR in 2019 naar 5,0 miljard EUR in 2025, een stijging van 18% in een periode van zes jaar. Als we ook nu dit bedrag weer voor de inflatie corrigeren, is deze stijging gelijk aan de stijging van de consumentenprijsindex. Daaruit kan voorzichtig de conclusie worden getrokken dat het volume aan potplanten ongeveer gelijk zal zijn gebleven.

De energietransitie naar een fossielvrije glastuinbouw in 2040 is een grote uitdaging. Momenteel trekken Glastuinbouw Nederland en Rabobank gezamenlijk op om in workshops en individuele gesprekken tuinders met de ontwikkelde Horti Energy Service ideeën te laten opdoen voor de energietransitie op hun bedrijf. Dat kan zowel in grotere gezamenlijke projecten met bedrijven in of buiten de tuinbouw. Daarnaast kunnen bedrijven individueel aan de slag.

Laatste stappen in de energietransitie worden complexer

Eén van de ideeën voor de energietransitie is de omschakeling van High Pressure Sodium (HPS) lampen naar led-belichting. Led-belichting deed rond 2010 grootschalig intrede in de Nederlandse glastuinbouw. In de beginjaren werden nog veel kassen uitgerust met een combinatie van HPS (SON-T) en led (zogeheten hybride systemen). Sinds 2020 zien we deze combinatie bij investeringsaanvragen niet veel meer en wordt vrijwel steeds voor volledig led (full led) gekozen.

De opgedane kennis over led-belichting, de sturingsmogelijkheden met verschillende kleuren, de dimbaarheid van de led-belichting, de (lagere) investeringsbedragen en operationale kosten hebben er aan bijgedragen dat inmiddels op het grootste deel van het belichte areaal in Nederland gewerkt wordt met led-belichting.

Led bijna overal dominant, maar nuances per teelt blijven

Daarbij valt trouwens ook op dat de belichtingniveaus in de afgelopen vijftien jaar zijn toegenomen in vrijwel alle teelten waarin substantieel wordt belicht. Dit betekent dat de Nederlandse glastuinbouw deze mogelijkheid in de energietransitie voortvarend heeft opgepakt. Onderzoek en subsidies (zoals Sectorale Interventie Groente & Fruit, SIG&F) hebben daar zeker aan bijgedragen. Het betekent ook dat de schakeling van HPS naar led het komende decennium weinig meer zal bijdragen aan de energietransitie. Uit een inventarisatie die we hebben gedaan, blijkt dat op ongeveer 4.900 hectare van het glastuinbouwareaal momenteel belichting is geïnstalleerd. Het areaal met full of hybride ledbelichting ligt naar schatting op 3.700 hectare (75% van het totaal).

Teeltverschillen bepalen tempo van led-adoptie

Bij aubergine wordt belichting nog niet vaak toegepast. In het verleden is er al onderzoek gedaan naar de wijze waarop led bij die teelt kan worden gebruikt. Bij komkommer is relatief vaker sprake van tussenlicht of hybride dan bij tomaat. Bij tomaat komt klassieke HPS al vrijwel niet meer voor. Sinds de hogere energieprijzen van 2021/2022 zijn trouwens vrijwel alle nieuwe installaties led. In de aardbeienteelt wordt HPS vrijwel niet meer toegepast vanwege de hoge warmteontwikkeling. Er is daarbij dus vrijwel altijd sprake van led. Wel verwachten we dat het belichte areaal nog gaat stijgen.

Sierteelt en kamerplanten lopen voorop in belichtingstransitie

De chrysantenteelt in Nederland wordt vrijwel altijd belicht. Daarbij is er een verschuiving gaande naar hybride en full led met hogere lichtniveaus en naar meer zomerbelichting. Bij gerbera’s is full led ook de standaard geworden. De roos wordt – net als de chrysant en gerbera – vrijwel altijd belicht. Aangezien er bij roos altijd al veel werd belicht, verloopt de stijging van het aandeel led hier wat trager. Niettemin zijn nieuwe installaties in de rozenteelt vrijwel uitsluitend led.

In de broei van tulp neemt het aandeel belichting nog toe, vooral in de meerlagenteelt. Ook bij de broei van lelies versnelt de installatie van full led momenteel.

In de teelt van kamerplanten is er een behoorlijk areaal met belichting, naar schatting 60% à 70% van het totaal. Soms is er sprake van stuurlicht voor bloei-inductie, niet altijd van belichting om de assimilatie te stimuleren. Enkele kamerplanten waarvoor led relatief vaak wordt gebruikt, zijn phalaenopsis, anthurium en bromelia.

Conclusie: grote stappen gezet, maar optimalisatie blijft nodig

De conclusie van deze inventarisatie is dat een nieuwe installatie in Nederland vrijwel altijd is uitgerust met led-belichting. Bij paprika en roos houden sommigen nog vast aan HPS-lampen vanwege de hogere warmtebehoefte van deze gewassen. Niettemin lijken zowel netcongestie als de toekomstige tarieven op het gebruik van de warmtekrachtkoppeling bij deze en andere gewassen de omschakeling van het huidige HPS-areaal naar led nog wat te versnellen.