Financieel én duurzaam presteren in de melkveehouderij: wat onderscheidt de koplopers?

De analyse combineert financiële indicatoren - Ebitda en marge na vervangingsinvestering - met een brede duurzaamheidsbeoordeling. De uitkomsten tonen geen directe oorzaak-gevolgrelaties. Ze laten wel zien welke kenmerken relatief vaak voorkomen bij bedrijven die financieel én qua duurzaamheid hoog scoren. Daarmee biedt de analyse interessante inzichten voor ondernemers die werken aan een toekomstbestendig verdienmodel.

Bedrijven die financieel én op het gebied van duurzaamheid hoog scoren, realiseren aanzienlijk meer opbrengsten naast het melkgeld. Die inkomsten kunnen uit verschillende activiteiten komen, zoals energieproductie, verhuur, ketenintegratie zoals zelfzuivelen, recreatie, vleesproductie of vergoedingen voor maatschappelijke prestaties. Bij alle melkveebedrijven in de analyse bedragen de overige opbrengsten gemiddeld ruim €5 per 100 kilogram melk. Bij de kopgroep loopt dit op tot gemiddeld ruim €9. Daarmee liggen deze opbrengsten bij de kopgroep ruim 65% hoger dan bij de overige melkveebedrijven.

De resultaten laten zien dat veel koplopers niet alleen afhankelijk zijn van het melkgeld. Zij kiezen vaker voor een breder verdienmodel met meerdere inkomstenbronnen. Dat levert niet alleen extra opbrengsten op, maar vergroot ook de weerbaarheid van het bedrijf. In een sector waarin melkprijzen sterk kunnen schommelen, zorgt een bredere inkomstenbasis voor meer stabiliteit.

Deze ontwikkeling sluit bovendien aan bij de transitie van de melkveehouderij. Activiteiten op het gebied van duurzame energie, biodiversiteit of bijvoorbeeld waterbeheer bieden steeds vaker mogelijkheden om maatschappelijke prestaties ook economisch te benutten.

Een ander kenmerk van de koplopers is hun extensievere bedrijfsvoering. Deze bedrijven produceren gemiddeld iets minder dan 13.000 kilogram melk per hectare. De overige bedrijven in de analyse komen uit op een gemiddelde van ruim 20.000 kilogram melk per hectare. De bedrijven die financieel én duurzaam hoog scoren, hebben dus gemiddeld meer grond in verhouding tot hun melkproductie.

Een extensievere bedrijfsvoering kan verschillende voordelen bieden. Door grondgebondenheid is meer ruimte om zelf voer te produceren en minder noodzaak om mest af te voeren. Ook kan een extensief karakter gunstigere voorwaarden bieden voor biodiversiteit. Daar staat tegenover dat extensiveren niet automatisch leidt tot een beter financieel resultaat. Het vraagt om een passende bedrijfsstrategie, waarbij niet de maximale productie per hectare centraal staat, maar het resultaat van het bedrijf als geheel.

Binnen de kopgroep gaat extensiever produceren vaak samen met andere kenmerken, zoals inkomsten uit aanvullende activiteiten, deelname aan een marktconcept of biologische productie. Zulke keuzes kunnen extra inkomsten of een hogere melkprijs opleveren. Uit de analyse blijkt dat deze groep melkveehouders het extensievere karakter verbinden aan een verdienmodel dat past bij hun bedrijf.

Een verrassende uitkomst is dat de koplopers gemiddeld een hogere financiering per kilogram melk hebben dan de overige melkveebedrijven. Binnen de kopgroep ligt de financiering per kilogram melk ongeveer 60% hoger in vergelijking met de overige groep melkveebedrijven. Het gemiddelde financieringsniveau van de kopgroep komt daarmee uit op meer dan €2 per kilogram melk.

Op het eerste gezicht lijkt dat tegenstrijdig. Een hogere schuldpositie wordt vaak in verband gebracht met grotere financiële risico's. Toch gaat de hogere financiering bij deze bedrijven samen met de beste financiële resultaten.

Een mogelijke verklaring is dat deze bedrijven meer kapitaal hebben vastgelegd in landbouwgrond en andere strategische investeringen die aansluiten bij hun bedrijfsmodel. Zulke investeringen kunnen de schuldpositie (fors) verhogen, maar tegelijkertijd ook op lange termijn het verdienvermogen versterken. Niet alleen de hoogte van de financiering is dus van belang, maar vooral wat een investering oplevert voor het rendement en de toekomstige ontwikkeling van het bedrijf.

Biologische melkveebedrijven zijn relatief sterk vertegenwoordigd in de groep die zowel financieel als duurzaam goed presteert. Na de omschakeling ontvangen biologische melkveehouders een meerprijs voor hun melk. Die kan bijdragen aan een beter financieel resultaat.

Toch is biologische productie geen voorwaarde om tot de koplopers te behoren. De meeste bedrijven in de kopgroep hebben een gangbare bedrijfsvoering. Ook onder deze bedrijven zijn er veel die sterke financiële resultaten combineren met hoge duurzaamheidsscores. De analyse laat vooral zien dat biologische bedrijven naar verhouding vaker tot de koplopers behoren dan tot de groep melkveebedrijven die financieel en/of duurzaam lager scoren.

De analyse laat zien dat bedrijven die zowel financieel als duurzaam goed presteren een aantal kenmerken relatief vaak gemeen hebben:

Dat betekent niet dat er één route naar succes bestaat. Iedere ondernemer heeft een eigen uitgangspositie, strategie en toekomstvisie. De resultaten laten vooral zien dat financiële prestaties en duurzaamheid goed samen kunnen gaan. Daarbij gaat het niet om één afzonderlijke keuze, maar om de samenhang tussen het bedrijfsmodel, de investeringen en de inkomsten.