Goedkope Chinese import kan Nederlandse afhankelijkheid en kwetsbaarheid vergroten

De studie van Remmen en zijn collega’s kijkt naar de zogeheten importcompetitie van China, dus het verdringen van binnenlandse productie door import. In de huidige geopolitieke context krijgt dat thema extra betekenis, zegt de econoom. “Handelsoorlogen, militaire conflicten en zorgen over leveringszekerheid hebben de risico’s van internationale afhankelijkheden zichtbaarder gemaakt. Tegelijkertijd blijft China een van de belangrijkste handelspartners van Nederland. In 2024 was China goed voor 12% van de totale Nederlandse goederenimport. Alleen Duitsland leverde meer goederen aan Nederland.”

Alternatieve leveranciers
Hoewel de internationale handel consumenten toegang geeft tot goedkopere producten en bedrijven helpt goedkoper te produceren en innovatiever te worden, waarschuwt het rapport ervoor dat een toenemende afhankelijkheid van één leverancier ook risico’s met zich meebrengt. Remmen: “Een groter aandeel Chinese producten betekent niet automatisch dat de Europese industrie schade ondervindt. Het probleem ontstaat wanneer de aanvoer in toenemende mate uit één land afkomstig is en binnenlandse productiecapaciteit verdwijnt. In dat geval groeit de kwetsbaarheid voor verstoringen. Europese bedrijven worden dan geconfronteerd met hogere kosten voor alternatieven voor de Chinese producten die zij gebruiken. Consumenten krijgen vervolgens te maken met hogere prijzen. Dus uiteindelijk kunnen deze verstoringen in de aanvoer grote economische gevolgen hebben. Met als nettoresultaat een daling van de welvaart.”

Handelstekort met China
De handelsrelatie tussen Europa en China is de afgelopen decennia sterk gegroeid. Sinds de toetreding van China tot de Wereldhandelsorganisatie in 2001 heeft het land zich ontwikkeld tot een dominante speler in de wereldhandel, vertelt Remmen. “Zowel de Europese Unie als Nederland kent al geruime tijd een negatief handelssaldo met China.”

Handelsgegevens
Om te onderzoeken waar importcompetitie optreedt, analyseerden de economen handelsgegevens voor duizenden productgroepen. Daarbij keken zij naar onder meer de ontwikkeling van import- en exportvolumes, veranderingen in de handelspositie van Nederland, prijsverschillen tussen binnenlandse en buitenlandse aanbieders en de mate waarin importgroei uit een beperkt aantal landen afkomstig is. Remmen: “Onze analyse laat zien dat 356 productgroepen in de periode tussen 2010 en 2024 tekenen vertonen van toenemende importcompetitie. Bij 70 van deze productgroepen was China de belangrijkste bron van importgroei. Daarmee is China voor ongeveer een vijfde van de productgroepen onze belangrijkste buitenlandse concurrent. Bovendien is de aard van deze concurrentie veranderd. Waar Chinese import in de periode tussen 1995 en 2010 vooral bestond uit consumentengoederen, textiel en andere relatief eenvoudige producten, is het zwaartepunt inmiddels verschoven naar industriële en intermediaire goederen. Vooral elektronica springt eruit. Batterijen en zonnepanelen bijvoorbeeld. Maar ook de import van chemische producten uit China is sterk toegenomen.”

Chemiesector onder druk
De onderzoekers keken voor hun analyse met name naar de Nederlandse chemiesector. Hier zijn de gevolgen van de groeiende Chinese concurrentie duidelijk zichtbaar, vertelt Remmen. “Veel chemische bedrijven die de afgelopen jaren hun activiteiten hebben beëindigd, wijzen op de concurrentiedruk vanuit China. De Nederlandse chemische industrie produceert inmiddels ongeveer een kwart minder dan begin 2022. Hoewel niet alle problemen aan Chinese concurrentie kunnen worden toegeschreven, speelt deze wel degelijk een rol. We identificeerden specifiek voor chemische producten, plastics en rubberproducten 91 productgroepen die signalen van importcompetitie vertonen. Voor 16 daarvan komt de belangrijkste bron van importgroei uit China. Het gaat onder meer om PVC vloer- en wandbekleding, overige aminozuren, chirurgische rubberhandschoenen, adipinezuur, petroleumharsen, iminen, lactonen en aluminiumoxide. Deze producten spelen vaak een belangrijke rol in bredere industriële ketens. Aminozuren worden bijvoorbeeld gebruikt in farmaceutische, voedings- en industriële toepassingen, terwijl adipinezuur een belangrijke grondstof is voor de nylonproductie. Daarmee reikt de invloed van importcompetitie verder dan de chemiesector alleen.”

Afhankelijk van Chinese chemie
Volgens de econoom gebruikt Nederland relatief veel chemische producten uit China. “Van alle chemie die rechtstreeks door de Nederlandse industrie wordt verwerkt, is 3,6 procent afkomstig uit de Chinese chemische industrie. Wanneer bijvoorbeeld ook halffabricaten waarin Chinese chemische producten zijn verwerkt worden meegeteld, loopt dit aandeel op tot 5,3 procent. Dat is hoger dan in veel andere Europese landen en de Verenigde Staten.”

Exportbeperkingen
Het risico is dat China exportbeperkingen kan instellen, waardoor de leveringszekerheid van de betreffende producten onder druk komt te staan, legt Remmen uit. “Het land heeft dit de afgelopen jaren al gedaan voor verschillende strategische grondstoffen en materialen. Daardoor heeft de Chinese overheid meer invloed gekregen op het tempo, de bestemming en het gebruik van leveringen. Voor bedrijven kunnen dergelijke maatregelen leiden tot hogere kosten, langere levertijden of zelfs tijdelijke productiestilstand. Vooral producten waarvoor China een dominante leverancier is, zijn gevoelig voor dit risico.”

Simulatie van effect
Om de economische effecten van deze toenemende afhankelijkheid te onderzoeken, voerden Remmen en zijn collega’s een modelsimulatie uit voor de chemiesector. Daarbij hanteerden zij een scenario waarin goedkope Chinese chemie marktaandeel wint en vervolgens een scenario waarin China de export van basis-chemische producten beperkt. “Onze simulatie laat zien dat een groter aanbod van goedkope Chinese chemie de Nederlandse basis-chemie schaadt. In het model produceert de sector dan circa 7% minder. Dit raakt ook belangrijke toeleveranciers, zoals de olieproductenindustrie, energie- en mijnbouwsector en transport- en logistieke sector. Tegelijkertijd profiteren sommige importerende sectoren van lagere inkoopkosten. Maar als we dan een Chinese exportrestrictie doorrekenen, blijken de gevolgen groter in een situatie waarin bedrijven vooraf al afhankelijker zijn geworden van Chinese inputs. Nederlandse afnemers van chemische grondstoffen hebben dan minder mogelijkheden om uit te wijken naar alternatieve leveranciers, waardoor de productiedalingen sterker uitvallen. En we denken zelfs dat ons model de werkelijke schade mogelijk nog onderschat. In de berekeningen gaan we er namelijk van uit dat productiecapaciteit relatief eenvoudig opnieuw kan worden ingezet. In de praktijk kunnen gesloten fabrieken natuurlijk niet zonder meer heropenen en is verloren capaciteit vaak moeilijk terug te winnen.”

Meer weten? Lees de uitgebreide studie