De duurzame docent

Wordt dit straks de tekst voor een docentenvacature? Menno van Noort, sectormanager Onderwijs bij de Rabobank, denkt van wel.

In dit derde artikel in onze serie over duurzaam onderwijs staat de docent centraal. Hoe ziet zijn rol er in de toekomst uit? Waarom moet zijn rol veranderen? Wat moet er gebeuren om die verandering ook daadwerkelijk te kunnen maken? En hoe kan de docent daar zelf een rol in spelen?

Wat is de toekomstige rol van de docent?

Sectorspecialist Onderwijs Menno van Noort bezoekt Meerwegen Scholengroep in Amersfoort, waar hij met een directeur, docent en leerling spreekt over de rol van de toekomstige rol van de docent. Bekijk de video:

Duurzaam onderwijs

Duurzaam onderwijs leidt kinderen op om zich staande te kunnen houden in een steeds sneller veranderende en duurzame samenleving. “Het belangrijkste kenmerk van duurzaam onderwijs is voortdurende beweging. Dat wil zeggen dat het zo flexibel is dat het makkelijk mee kan met demografische, sociale en technologische veranderingen,” verklaart Van Noort. Duurzaam onderwijs is gebaseerd op gepersonaliseerd leren en maakt gebruik van ICT technologie. Er is minder sprake van opgelegde structuren en lesvormen. “En er is een betere verbinding tussen hoe kinderen in de maatschappij en op school leren”, zegt Suzanne Hellings, leerkracht bij de Klippeholm.

Gerard Dekkers van MentesMe wil met zijn bureau aanwezig potentieel in instellingen verder ontwikkelen. Hij voorziet dat het onderwijs gaat draaien om het stimuleren van vaardigheden en talenten, naast het aanleren van basiskennis als taal en rekenen. “Waar in het verleden een docent goed werk had geleverd als een kind Engels goed beheerste, is het straks van belang dat we juist de competentie ontwikkelen die maakt dat een kind een taal kan leren. Zodat het kind straks naast Engels, bijvoorbeeld ook gemakkelijk Portugees of een computertaal kan leren,” zegt Dekkers.

Kort gezegd: het onderwijs van de toekomst moet het adaptief vermogen van leerlingen verhogen. Kinderen moeten leren flexibel en wendbaar te zijn, om te gaan met wisselende groepen en omstandigheden, en leren van elkaar te leren.

De toekomstige rol van de docent

De rol van de docent verandert dus ook. Dat kan niet anders, de leerkracht is immers een onmisbare schakel in de realisatie van duurzaam onderwijs.

Over hoe die rol eruit komt te zien, zijn de deskundigen het eens. De docent gaat meer faciliteren dan leiden. Bovendien gaat hij ook meer creëren, lesmateriaal bijvoorbeeld.

Pascal Wilhelm, hoofddocent aan de lerarenopleiding van Windesheim zegt hierover: “Leraren hebben creërend vermogen nodig om te vernieuwen én om zelf nieuwe lesmaterialen te ontwikkelen die de kwaliteit van het onderwijs positief beïnvloeden. Daarnaast moeten ze vooral erg wendbaar zijn en ze moeten hun leerlingen ook kunnen leren veranderen.”

.

.

Onderzoekend en ondernemend

Duurzaam onderwijs betekent ook dat de docent op zoek blijft naar nieuwe manieren om kinderen dingen te leren. “Docenten moeten het onderzoekende karakter van de leerling activeren”, stelt Dekkers, “je wilt het kind ontdekker maken.”

Van Noort: “Een leerkracht kan een lokaal thema als uitgangspunt nemen voor zijn aardrijkskundelessen en met zijn klas op excursie gaan naar een relevante plek. Denk bijvoorbeeld aan het aardbevingsgebied in Groningen. Of hij kan een nieuwe technologie (zoals AR) gebruiken om zijn leerlingen te interesseren voor een geschiedenisonderwerp.” Hellings vult aan: “Of geef een groepje leerlingen een onderwerp, doelen en wat middelen (bijvoorbeeld filmpjes) en vraag ze wat ze nog meer willen weten.”

Om op zo’n manier les te kunnen geven, moet een docent het leuk vinden om te onderzoeken én om te ondernemen. Van Noort: “Een docent hoeft geen ondernemer te worden, maar hij moet wel ondernemend zijn”. “Ook wordt de rol van de leerkracht dus meer faciliterend in plaats van leidend,” stelt Hellings.

Een groot netwerk

“Duurzaam onderwijs betekent ook verbinding leggen met de buitenwereld, liefst op een betekenisvolle manier”, zegt Wilhelm. Bijvoorbeeld door leerlingen te betrekken bij zaken die spelen in de gemeente of wijk. Zoals een nieuwe speeltuin of eenzame ouderen. Zo help je de wereld om ons heen én het kind. Dat maakt kennis met de maatschappij en doet tegelijkertijd nuttige vaardigheden op. Zoals samenwerken, uitleggen en uitzoeken.

Om dit soort dingen te kunnen organiseren, komt een groot netwerk de docent goed van pas. Dit netwerk kan hij inzetten om de wereld in de klas te krijgen. Bijvoorbeeld om bedrijven te vinden waar leerlingen een kijkje kunnen nemen. Of iemand die iets over een bepaald onderwerp komt vertellen op school. Van Noort: “Leraren kennen vaak heel veel mensen, maar er is ook lef voor nodig om mensen aan te durven spreken en te vragen om hulp.” “Als de leerkracht van het eilandje van zijn eigen klas durft te komen en denkt in delen en kansen, dan ontstaat er veel moois,” verwacht Hellings.

Coachen

Het tijdperk van de rode pen is eindig en voor het bijbrengen van kennis is een docent niet per se nodig. Dat kan ook met behulp van intelligente software. Kinderen kunnen daar heel goed mee uit de voeten. En er zijn ook heel slimme en vernieuwende oplossingen voor, denk bijvoorbeeld aan Snappet. Dit biedt docenten een dashboard waarop zij in één oogopslag alle individuele leertrajecten van kinderen uit een groep zien en kunnen volgen. Maar om te zorgen dat kinderen zich voldoende ontwikkelen, heeft een docent ook coachende kwaliteiten nodig. Hij zal kinderen moeten aanmoedigen om op onderzoek te gaan en zich te ontwikkelen. “Er zit zoveel meer in kinderen,” zegt Hellings, “een docent met een open houding kan heel veel voor een kind betekenen.”

De duurzame docent

Een onderzoekende, ondernemende man of vrouw met een groot netwerk en gevoel voor coaching en zin om zelf vernieuwende lessen te ontwikkelen. Dat is wat duurzaam onderwijs vraagt. “Leeftijd maakt niet uit, het is vooral belangrijk dat een docent vooruit wil en nieuwe dingen wil omarmen,” ligt Van Noort toe.

Klinkt goed. Waar begin ik?

“Een beetje rebellie is altijd goed”, zegt Gerard Dekkers. “Maar voor echte verandering moet je buiten de paden treden, dat vraagt ook om lef en kwetsbaarheid , en dat is vaak eng. Een veilige omgeving is daarom van essentieel belang. Echte aandacht voor elkaar”

Als enthousiaste docent begint u met het creëren van draagvlak voor uw ideeën. Praat met uw directeur en kijk hoe hij er tegenover staat. In eerste instantie zal zo’n omslag veel tijd van u vragen. Uw directeur zal dus bereid moeten zijn u tijd te geven. Bijvoorbeeld om nieuwe lessen op te zetten of om via uw netwerk een excursie te regelen. Ontdek ook wie van uw collega’s uw ideeën deelt, samen staat u immers sterker. “Bovendien kunt u ook veel van elkaar leren, iedereen heeft andere vaardigheden en talenten en ze komen allemaal van pas,” stelt Dekkers.

Realiseer u bovendien dat dit een proces is van kleine stapjes en een lange adem.

Voelt u zich hiervoor nog niet voldoende toegerust of wilt u liever eerst wat meer weten? Bezoek dan een inspiratiebijeenkomst bij uw bank of het seminar Onderwijs van de Toekomst in Groningen in november.

Reageer op Linkedin

Met dank aan

Gerard Dekkers is oprichter van MentesMe. MentesMe gelooft dat er in elke organisatie voldoende professionaliteit aanwezig is om de ontwikkelbehoefte van elke medewerker te ondersteunen. Middels mentoringtrainingen en een online platform verstevigt en versnelt MentesMe het lerend vermogen van een organisatie vanuit eigen kracht.

Lees meer op Mentes.me

Pascal Wilhelm is hoofddocent bij de lerarenopleiding van Windesheim. Windesheim is een kennisinstelling voor hoger onderwijs, onderzoek en ondernemen. De opleiding ‘Teachers College’ leidt studenten op voor het onderwijs van de 21e eeuw.

Lees meer op Windesheim.nl

Suzanne Hellings is leerkracht voor groep acht en coördinator bovenbouw op basisschool De Klippeholm in Hoofddorp. Onderwijsvernieuwing heeft haar speciale aandacht.

Lees meer op Klippeholm.nl

Lees alle artikelen

Hoe ziet het onderwijs van de toekomst eruit? Duurzaam onderwijs leidt kinderen op voor een toekomst waar we nu nog weinig weet van hebben. In duurzame schoolgebouwen, met flexibele docenten, modern lesmateriaal en een schoolbestuur met een visie. Lees de andere artikelen in deze serie en bepaal waar u staat.

Een duurzame toekomst voor het onderwijs

Een duurzaam schoolgebouw: flexibel en verbouwd

Schoolorganisatie van de toekomst

Duurzaam leren is persoonsgericht leren

Vind de toekomst die bij de leerling past

Contact

Rabobank