De gevolgen van True Value voor de agrofoodsector

De kans is groot dat het totale productievolume in de primaire land- en tuinbouw in Nederland de komende jaren afneemt. De ruimte in Nederland is schaars. De milieugebruiksruimte is beperkt en krimpt zelfs nog verder. De totale veestapel in Nederland zal richting 2040 naar verwachting met 20 tot 30 procent afnemen ten opzichte van 2023. Die daling is al begonnen. Ook in de akkerbouw zal het productievolume waarschijnlijk dalen. Dat komt onder andere door:

Het is belangrijk dat Nederland een gezonde en weerbare agrofoodsector behoudt. Deze hoort namelijk tot één van de meest efficiënte ter wereld. Gemiddeld kent de sector een hoge productie per hectare en per dier, en ook een relatief lage emissie per kilo eindproduct. Daar staat overigens wel een relatief hoge emissie per hectare tegenover. Bovendien levert krimp soms ook nieuwe dilemma’s op. Een kleinere melkveeveestapel betekent bijvoorbeeld dat grasland wordt omgezet in akkerbouw, wat gevolgen kan hebben voor de waterkwaliteit en uitstoot van broeikasgassen.

We moeten dus gezamenlijk op zoek naar een nieuwe balans tussen omvang en waarde/impact – inclusief voor landschap en natuur. Daarbij zal de locatie steeds vaker bepalend zijn voor de aard en omvang van de mogelijke productie. Alleen met een stevig verdienmodel voor duurzame land- en tuinbouwpraktijken kan deze nieuwe balans gevonden worden. Dat vraagt om een andere manier van werken in de ketens (produceren, verwerken, meten, informeren, rapporteren, waarderen, belonen) waarbij True Value centraal moet staan.

Daling van het productievolume hoeft niet automatisch te leiden tot verslechtering van inkomsten voor een individuele boer of teler. Er zijn al veel voorbeelden waar met een lager productievolume hetzelfde of meer wordt verdiend (biologisch, Beter Leven keurmerk). Vaak doordat afnemers en consumenten bereid zijn een hogere prijs te betalen voor producten uit een extensiever concept. Soms kan het rendement stijgen wanneer het productievolume licht daalt. Dit komt door lagere inputkosten, zoals voer, kunstmest en gewasbescherming, maar ook door betere technische resultaten. Belangrijk is dat er structurele beloningen komen vanuit de hele keten voor duurzame productiemethoden.

Zo ontstaan er nieuwe verdienmodellen vanuit de toegevoegde waarde. Denk aan koolstofopslag, biodiversiteitsdiensten en korte ketens, maar ook nieuwe beloningen uit de keten. Ook neveninkomsten uit verbrede bedrijfsvoering zullen een steeds belangrijker aspect vormen binnen het verdienvermogen van Nederlandse boeren. In 2020 ging het om €1,2 miljard omzet, dat zou kunnen doorgroeien naar €5 miljard in 2030, oftewel 10 tot 15 procent van de totale omzet in de primaire sector.

Uiteindelijk is elke ondernemer verantwoordelijk voor zijn eigen verdienmodel. Maar omdat er veel overeenkomsten zijn binnen deelsectoren, is het van belang dat er ook collectief – op (deel)sectorniveau – wordt nagedacht over de verdienmodellen van de toekomst. Nu is het juiste moment om gezamenlijk plannen te maken over een duurzaam verdienvermogen. Door dergelijke plannen te maken en de bijbehorende investeringen te doen, versterkt de sector het eigen toekomstperspectief.

Met de eiwittransitie wordt de verschuiving bedoeld naar een meer plantaardig voedselpatroon. Eiwit is één van de macronutriënten die mens en dier dagelijks nodig hebben. We krijgen eiwitten binnen via onze voeding, waarbij het grootste momenteel van dierlijke oorsprong is, zoals vlees en zuivel. In Nederland ligt de verhouding nu op ongeveer 60 procent dierlijk en 40 procent plantaardig.

Om een gezonder en duurzamer voedingspatroon te bereiken, is een andere balans tussen dierlijke en plantaardige eiwitten nodig. Dit is in lijn met de adviezen van het Voedingscentrum, dat streeft naar een verschuiving naar 40 procent dierlijk en 60 procent plantaardig. Onze verwachting is dat deze ontwikkeling richting 2040 verder doorzet, aangejaagd door technologische innovaties, toenemende duurzaamheidseisen en veranderende consumentvoorkeuren.

Nieuwe innovaties richten zich onder meer op fermentatie, hybride producten (een combinatie van dierlijke en plantaardige eiwitten) en de teelt van lokale eiwitgewassen. Ook genetische optimalisatie van micro-organismen en schimmels voor duurzame eiwitproductie wint terrein. De stijgende vraag naar plantaardige eiwitten biedt kansen voor Nederlandse telers, vooral in de teelt van peulvruchten. De consumptie daarvan steeg de afgelopen drie jaar met 10 tot 15 procent, mede door een breder aanbod en de groei van gemaksproducten als kant-en-klaarmaaltijden en snacks.

Toch blijft de Nederlandse teelt van peulvruchten beperkt; import domineert nog altijd, zeker bij exotische varianten als kikkererwten en edamame. Verdere opschaling in Nederland vraagt om ketensamenwerking, meerjarige afzetgaranties en een eerlijker verdienmodel.

Bij de start van de nieuwe regering in 2026 spreekt Rabobank de verwachting uit dat de transitie – die in veel delen van de sector al in gang is gezet – kan worden voortgezet en verder kan worden versterkt langs de hierboven beschreven lijnen. Rabobank blijft zich inzetten om klanten te ondersteunen in deze ontwikkeling en om de bijbehorende systeemverandering mogelijk te maken. Dit draagt bij aan een toekomstbestendige sector die van blijvende waarde is voor de Nederlandse samenleving.