Duurdere boodschappen, we ontkomen er niet aan

Over het openen van de Straat van Hormuz wordt veel gesproken, maar voorlopig wordt er nog bar weinig gevaren. RaboResearch denkt dat het tot september kan duren voordat de Verenigde Staten en Iran het structureel eens worden over het beëindigen van de oorlog.

Zelfs als de vaarweg eerder wordt geopend, zal het weken - zo niet maanden - duren voordat eventuele zeemijnen zijn geruimd en de 1.500 schepen die vastzitten in de Perzische Golf weer volgens dienstregeling varen.

Ook dan zijn we nog niet terug bij normaal. Naar verluidt is zo’n 20%–25% van de totale raffinagecapaciteit in de Golfregio beschadigd. Het daadwerkelijke herstel van deze olieraffinaderijen, LNG-installaties en haveninfrastructuur duurt naar verwachting, zelfs onder optimistische aannames, nog tot ver in 2027.

Hoe langer de Straat dicht blijft, hoe lager de wereldwijde energiereserves en hoe korter de tijd tot de winter komt. Onze energie-analisten verwachten daarom dat de olie- en gasprijzen verder zullen oplopen en dat ze pas in 2028 enigszins normaliseren (zie figuren 1 en 2).

De hoge olie- en gasprijzen hebben momenteel nog maar beperkt impact op voedingsmiddelenproducenten. De transportkosten lopen wel al snel op, aangezien transporteurs de hogere dieselprijzen vrijwel direct doorberekenen. Ook verpakkingen worden duurder. De grondstofvoorraden en termijncontracten dempen echter de grootste impact.

Dit verandert als de hoge energieprijzen blijven aanhouden zoals we verwachten. Op enig moment zullen hogere kunstmestprijzen worden verdisconteerd in de inkoopkosten en moeten leveringscontracten worden verlengd tegen de dan geldende prijzen.

Producenten absorberen de hogere diesel- en verpakkingskosten momenteel grotendeels ten koste van hun winstmarges. Maar een prijsstijging van respectievelijk meer dan 40% en 60% voor de gemiddelde olie- en gasprijzen, zoals we die nu verwachten voor volgend jaar (vergeleken met het laatste kwartaal van 2025), is voor veel voedingsmiddelenproducenten niet op te vangen.

De hoge energieprijzen zullen dan ook een belangrijk thema worden in de prijsonderhandelingen voor 2027. Voedingsfabrikanten moeten hun prijzen naar verwachting verhogen met 5%–10% om hun gestegen kosten te dekken.

De komende prijsonderhandelingen tussen voedingsmiddelenproducenten en inkopers van foodretailers en foodservice-operators zullen opnieuw op het scherpst van de snede worden gevoerd. Dat komt deels doordat deze partijen zelf ook te maken krijgen met kostenstijgingen als gevolg van oplopende energiekosten en de verhoging van het minimumjeugdloon per 1 januari 2027. Maar het komt vooral omdat de consument inflatie-moe is.

De voedingsprijzen in Nederland zijn ten opzichte van begin 2021 gestegen met gemiddeld 33%. Consumenten hebben hierop vooral gereageerd door uit te wijken naar goedkopere verkoopkanalen of producten, zoals huismerken en aanbiedingen. Toch zijn zij nog niet volledig gewend geraakt aan de hogere schap- en menuprijzen, en inmiddels dient de volgende inflatieronde zich alweer aan.

Ook de macro-economische vooruitzichten geven weinig aanleiding om te verwachten dat consumenten de volgende reeks prijsverhogingen zonder meer zullen accepteren. Door de geopolitieke onzekerheid en oplopende energieprijzen staat het consumentenvertrouwen onder druk, wat zich vertaalt in een lagere koopbereidheid.

De private consumptie daalt volgens RaboResearch in 2027 zelfs licht, mede als gevolg van een geleidelijk stijgende werkloosheid en een verwachte daling van de koopkracht (zie tabel 1). Overigens zijn stijgende boodschappen- en energieprijzen niet de enige oorzaak van deze daling; ook lastenverzwaringen uit het coalitieakkoord tasten de koopkracht aan.

In de komende twaalf tot achttien maanden zal het voor alle spelers in de voedingsindustrie een grote uitdaging blijven om de juiste balans te vinden tussen het verhogen van de consumentenprijzen, het behouden van volumes en het beschermen van marges.