Duurzaam en gezond aan tafel: een landelijke beweging

Bij maaltijden in de zorg doemt al snel het beeld op van gaarkeukens met enorme pannen grijsgekookte boontjes en droge kipfilet met appelmoes. Terwijl die maaltijd voor patiënten vaak het hoogtepunt van de dag is. Samen met diverse partijen ontwikkelde stichting Diverzio een integrale aanpak die leidt tot een enorme kwaliteitsverbetering van eten en drinken in de zorg. Die aanpak blijkt zo succesvol dat inmiddels meer dan 100 zorgorganisaties door heel Nederland nu echt werk maken van duurzaam en gezond eten.

Het begon allemaal zo’n 15 jaar geleden, in de Sint Maartenskliniek bij Nijmegen. Er waren teveel patiënten die hun bordjes niet leeg aten en over het eten klaagden. Toenmalige bestuurder Cathy van Beek was ervan overtuigd dat door lekker eten en drinken patiënten sneller herstellen. De kliniek trok topchef Jelle Ferwerda aan om het anders te gaan doen. "Door zelf in het ziekenhuis te gaan koken, met verse producten, zonder toevoegingen, met aandacht voor geur en smaak, een andere presentatie én door te luisteren naar de wensen van de patiënt, lukte dat ook."

Enthousiast

Levensmiddelentechnoloog en ketenbeheerexpert Nouws Keij raakte enthousiast over Ferwerda’s aanpak en bedacht om bij de nieuwe aanpak de regio te betrekken. "Terug naar de basis met verse en gezonde producten uit de streek. Die aanpak bleek een succes: patiënten aten hun bordjes leeg en medewerkers werden trots op het eten dat zij hadden gemaakt. Door de betere en duurzame inkoop kon de Sint Maartenskliniek voedselverspilling enorm terugbrengen. Tegelijkertijd leverde dat een behoorlijke kostenbesparing op."

Kwetsbare groepen

Het nieuwe voedingsconcept bleef niet onopgemerkt. De afgelopen jaren bezochten meer dan 1000 mensen uit binnen- en buitenland de Sint Maartenskliniek om te leren over het nieuwe concept. Ferwerda en Nouws Keij besloten in 2011 de stichting Diverzio op te richten waar ze met diverse stakeholders zoals zorgaanbieders, overheid, zorgverzekeraar, banken, onderzoek en onderwijs zijn gaan samenwerken. "We hebben methodieken met Nederlandse en Duitse partners doorontwikkeld tot een integrale aanpak. Onze droom en ambitie is nu om 200 zorgorganisaties te helpen de kwaliteit van het eten en drinken te verbeteren. Als dat lukt, gaat er echt iets veranderen in Nederland. We houden voor ogen voor wie we het doen: kwetsbare groepen, die vaak zelf de keuze niet hebben. Voor hen is vers, gezond, duurzaam en lekker eten van levensbelang"

Schrijnend

Veel zorgaanbieders zien eten en drinken nog steeds als een sluitpost in het budget. Volgens Nouws Keij wordt de kwaliteit dan dusdanig dat mensen het eten niet opeten. "In de zorg gaat jaarlijks zo’n miljard euro aan inkoop van eten en drinken om. Daarvan wordt 30 tot 40 procent weggegooid. Dat is schrijnend als je bedenkt dat 17 procent van de ouderen in zorginstellingen ondervoed is en er jaarlijks 900 miljoen euro aan medicatie en verpleging wordt besteed om die ondervoeding tegen te gaan. Met ons programma kunnen wij op makro- én microniveau enorme besparingen realiseren, besparingen waarmee zorginstellingen weer kunnen investeren in de zorg zelf. Zo leverde onze methode bij een instelling met 400 medewerkers en 400 cliënten in een jaar tijd een kostenbesparing van 0,5 miljoen euro op. Op microniveau gaat het echter om veel meer: een betere gezondheid en sneller herstel van patiënten, maar ook hogere kwaliteit van leven voor ouderen. Zo reageren dementerende ouderen enorm positief op lekkere smaken, geuren en een goede ambiance. Ook het eten voor mensen met slikproblemen kan beter door het persoonlijker afstemmen op wensen, behoeften en smaakprofielen."

Regionale samenwerking

Inmiddels is er een echte beweging op gang gekomen, stelt Nouws Keij. "In verschillende regio's in Nederland zijn we als Diverzio samen met onze partners het ministerie van VWS, regionale Rabobanken en De Friesland Innovatiefonds het praktijkgerichte programma Gezond en duurzaam aan tafel gestart. In totaal doen er zo’n 150 organisaties mee, variërend van ziekenhuizen, verpleeghuizen, thuiszorgorganisaties en ggz-instellingen. Per regio krijgt een groep van zo’n 15 à 25 organisaties een jaar lang begeleiding met kennis en kunde, masterclasses en cursusmateriaal." Deelnemers werken niet alleen samen binnen de eigen organisatie, maar ook met collega’s van andere zorginstellingen én met regionale boeren en telers. Met online tools maken de organisaties de maaltijdtevredenheid, het welbevinden, de financiële situatie én verspilling snel inzichtelijk. "Het is belangrijk om goed te meten en zo het vertrekpunt en de ambitie in SMART-doelstellingen te bepalen. Aan die ambitie moet het bestuur van de instelling zich dan wel committeren. Pas daarna gaan we met een praktisch en concreet verbeterprogramma voor de organisatie aan de slag, waarbij we tijdens het hele proces monitoren wat het effect is op verspilling, maaltijdwaardering en kosten."

Reactiveren

Zorginstellingen en ziekenhuizen die ook met gezond en duurzaam eten aan de slag willen, kunnen zich nog aanmelden voor een nieuwe groep die in januari 2017 van start gaat. De kosten van het programma zijn 995 euro. Als een organisatie zich inspant, is er volgens Nouws Keij met die geringe investering een besparing van 50.000 tot 150.000 euro te realiseren. "Van oudsher weten we dat eten en drinken voor patiënten een belangrijk moment is op de dag, dat bijdraagt aan het herstel en het welbevinden. In de loop der jaren zijn we de weg een beetje kwijtgeraakt en dat proberen we weer te reactiveren. Mensen gaan weer trots aan de slag met dit beheersbaar en succesvol voedingsconcept. We laten zien dat beter en duurzaam eten helemaal niet duurder is, maar wel lekkerder. Daar wordt iedereen vrolijk van."

Contact

Rabobank