Met sterk leiderschap meer samenwerking tussen zorginstellingen

Zorginstellingen staan voor grote uitdagingen. Door vergrijzing zijn er veel ouderen met meerdere vragen dan alleen over zorg. Dat vraagt om een meer integrale benadering, terwijl de zorg in Nederland juist in hokjes is georganiseerd. Samenwerking tussen zorginstellingen is meer dan ooit nodig, stelt oud-staatssecretaris Martin van Rijn, sinds kort bestuurder van de Reinier Haga Groep. “Van de bestuurders van nu vraagt dat inzicht en kennis, maar vooral leiderschap om een organisatie daarin mee te nemen.”

Samenwerking: geven en nemen
Sterk leiderschap is niet alleen iets voor de bestuurder, ook de professional speelt een belangrijke rol. “Meer dan ooit moet de verbinding tussen de top van de organisatie en de werkvloer goed zijn om iedereen het belang van samenwerking te laten zien. Samenwerking tussen instellingen doet namelijk ook pijn, omdat je dingen kwijtraakt. Je geeft en neemt. In de hele organisatie moeten mensen overtuigd raken dat dit goed is voor de patiënt, maar ook in het belang van de toekomst van de organisatie zelf is. Dat vergt andere competenties zoals luisteren, snappen wat de problemen van de werkvloer zijn en je inhoudelijk willen verdiepen en overtuigen.”

Pro-actief of verrassing
“Zelf maakte ik natuurlijk deel uit van een kabinet dat –soms impopulaire- maatregelen heeft moeten nemen die van belang waren voor de toekomst van Nederland. Daarvoor moesten we verder kijken dan vandaag of morgen. Zo zagen we al dat sinds de jaren tachtig mensen ervoor kozen om langer thuis te blijven wonen en ons zorgsysteem daar eigenlijk niet op ingericht was. De institutionele zorg verschoof daardoor naar zorgarrangementen in de thuissituatie. Die verschuiving hebben we een impuls gegeven, onder meer door de invoering van de WMO en de discussie over de kwaliteitsnormen voor de verpleeghuiszorg."

"Willen we eigenlijk nog wel grootschalige verpleeghuizen voor de toekomst of kan het allemaal veel kleinschaliger? Zorgbestuurders moesten toen nadenken over de toekomst van hun instelling. Sommige instellingen zijn daar proactief mee omgegaan, maar er waren ook instellingen totaal verrast. Leiderschap maakt dan het verschil. Durf je als bestuurder maatregelen te nemen die vandaag misschien niet nodig zijn, maar wel voor de toekomst belangrijk zijn?” 

Baanbrekers
Tijdens zijn staatssecretaristijd zag Van Rijn vernieuwende initiatieven die hem in zijn huidige functie nog steeds inspireren. “Buurtzorg was natuurlijk de pionier. Veel instellingen hebben dat voorbeeld gevolgd. Maar er waren ook andere baanbrekende initiatieven. Denk aan Opella in Ede-Wageningen die van traditionele verpleeghuiszorg naar een woonconcept met zorg ging. Of de Leyhoeve in Tilburg met juist een nieuw grootschalig hotelachtig verpleeghuisconcept. Daarnaast zijn er prachtige kleinschalige initiatieven zoals de Reigershoeve in Heemskerk: een woonzorgboerderij die intensieve zorg biedt aan mensen met dementie. Ook de Reinier Haga Groep waar ik nu sinds drie weken leiding aan geef, heeft een duidelijke keuze voor de toekomst gemaakt. Drie ziekenhuizen - HagaZiekenhuis, Reinier de Graaf en LangeLand Ziekenhuis-  die besluiten om, in plaats van met elkaar te concurreren, juist samen te werken om de kwaliteit van zorg in de regio verder te verbeteren. Ook met andere ziekenhuizen buiten de groep.”

Mobiliteit versterken
Volgens Van Rijn kan die samenwerking betekenen dat ziekenhuizen taken overdragen aan andere onderdelen uit de keten. “Als een oudere bijvoorbeeld een heupoperatie moet ondergaan, dan vind ik dat we verder moeten kijken dan die operatie. Hoe kunnen we iemands mobiliteit versterken? Daar is veel meer voor nodig. Denk aan preventie, fysiotherapie of leefstijladvies. Mijn ambitie als nieuwe bestuurder is om die samenwerking in de hele keten meer vorm te geven, zodat we tot een betere kwaliteit van zorg komen. En dan gaat het niet alleen om samenwerking tussen ziekenhuizen en de eerste lijn, maar ook tussen ziekenhuizen en care-instellingen.”

Ratio’s en leiderschap
Van Rijn is het eens met de Rabobank dat sterk leiderschap van invloed is op de kredietwaardigheid van een instelling. “Wel denk ik dat die mening ook consequenties heeft. Als een bank zegt dat leiderschap heel bepalend is voor de continuïteit van een instelling op de langere termijn, dan gaat het niet meer alleen om de financiële parameters. Leiderschap moet dus echt meewegen bij de beoordeling van de financiële positie.”

Samenwerking met passende financiering
“We komen uit een tijd waarin efficiency, schaalvergroting en grotere volumes onderdeel van kwaliteit waren. Daar is niets mis mee, want dat heeft ons mooie dingen gebracht. Nu is het tijd om de care en de cure, en om het medische en sociale domein meer met elkaar te verbinden. De gevolgen van vergrijzing komen immers op ons af, waarbij patiënten vaak meerdere vragen tegelijk hebben die niet alleen zorggerelateerd zijn. Samenwerking is daarom echt het motto van de komende jaren. Daar hoort ook een passende financiering en bekostiging bij, bijvoorbeeld op regio- of populatieniveau. We moeten af van de productieprikkel die samenwerking en zinnige en zuinige zorg belemmert. De tijd is rijp om daar samen met zorgorganisaties, zorgverzekeraars én banken op door te pakken.”

Contact

Rabobank